Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 7860 198322 198220 2026-07-26T08:04:19Z Caribiana 8320 198322 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox deportista| Variante=a | alias = ''Cabeibusha'' | nacionalidad = {{NLD}} | haltura = 182 cm | peso = | disciplina = freestyle, shalom, wave, foil | entrenado = | club = | debut = 2003 | bista medaya = }} '''Sarah-Quita Najive Offringa,''' (☆ [[4 di yüli|4 di juli]] [[1991]] na [[Aruba]]) ta un deportista profesional [[Aruba|Arubiano]] den e ramo di [[windsurf]]. Desde 2003 e ta competi den e campeonato di 'Professional Windsurfers Association' (PWA) y a titula campeon mundial 29 biaha den diferente disciplina: freestyle (17), slalom (7) y wave (5).<ref name="about">[https://sarah-quita.com/about-windsurfer-sarah-quita-from-aruba/ About Sarah Quita], sarah-quita.com</ref><ref name=":0">[https://nu.cw/2026/07/22/video-arubaanse-sarah-quita-offringa-verovert-zeventiende-wereldtitel-freestyle/ Arubaanse Sarah-Quita Offringa verovert zeventiende wereldtitel freestyle], nu.cw (22 di juli 2026)</ref><ref>[https://297sportsaruba.com/resumen-2024-sarah-quita-offringa/ Resumen 2024: Sarah-Quita Offringa], 297sports.com (30 di december 2024)</ref> == Bida y carera == Sarah-Quita Offringa a nace na Aruba como e di dos yiu di Esther Williams y Rudolf Offringa. El a cuminsa practica windsurfing na e edad di nuebe aña despues cu su mayornan a stimula su interes den e deporte.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20160304040502/http://www.sarah-quita.com/bio/ ''Biography''], sarah-quita.com. Recupera 22-11-2021.</ref> Un aña despues, na 2001, el a participa den Bonaire Regatta, unda el a logra un di dos luga den freestyle y un di tres luga den e categoria "New Kids".<ref>[https://aruba.nu/2023/08/arubaanse-sarah-quita-offringa-is-met-14e-titel-de-onbetwiste-koningin-van-het-windsurfen/ Arubaanse Sarah Quita Offringa is met 14e titel de onbetwiste koningin van het windsurfen], Aruba.nu (5 di augustus 2023)</ref> Su ruman homber Quincy tambe tabata activo den windsurf y a participa den [[Aruba Hi-Winds]] e mesun aña. Desde 2003, Offringa ta participa den PWA World Tour den e disciplinanan freestyle, slalom y wave, cu freestyle como su specialidad. Su bela ta conoci pa e number "ARU-91". Entre 2008 y 2017, i tambe na 2021 y 2023, el a titula campeon mundial den disciplina freestyle. Den shalom, el a gana titulo mundial na 2011, i despues di nobo entre 2015 te 2017 y na 2021. Na Gran Canaria na 2024, el a bira campeon mundial den slalom X y wave.<ref name="aruba">Hans Hofstra, [https://aruba.nu/2024/07/dubbelslag-windsurfster-sarah-quita-offringa-in-gran-canaria/ Dubbelslag windsurfster Sarah-Quita Offringa in Gran Canaria], Aruba.nu (8 di juli 2024)</ref> Entre 2008 i 2018, Offringa a logra un racha excepcional, caminda e no a perde ningun "heat" den e competencianan di freestyle di PWA.<ref>{{en}}[https://www.pwaworldtour.com/index.php?id=35&tx_news_pi1%5Bnews%5D=5243&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=f5a39c63085396049d323e2a4e302db2 Day 5: A Drama & Emotion Filled Final Day Sees Sarah-Quita Offringa & Amado Vrieswijk Eventually Crowned King & Queen of Bonaire], 14 di april 2019, pwaworldtour.com (14-04-2019). Konsulta 22-11-2021.</ref> Na yüli 2026, el a gana su di diesshete titulo mundial den freestyle na Fuerteventura, caminda el a gana e final contra e hulandes Maaike Huvermann. Cu esaki, el a yega na un total na 29 titulo mundial den varios categoria di windsurf.<ref name=":0"/> Hunto cu otro profesionalnan manera Daida y Iballa Ruano Moreno, Offringa ta promove un posicion mas fuerte pa hende muhe den windsurf.<ref>{{Citeer web |url=https://www.surf-magazin.de/en/windsurfing/scene-and-events/international-women-s-day-the-strong-women-of-windsurfing/ |titel=The strong women of windsurfing |datum=2024-03-08 |bezochtdatum= |werk=Surf Magazine |taal=en |toegang=abonnement}}</ref> El a contribui tambe na e introduccion di premio igual pa homber y muhe riba e PWA World Tour.<ref>{{Citeer web |url=https://www.pwaworldtour.com/index.php?id=35&tx_news_pi1%5Bnews%5D=6213&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=53c1f90efc68b6d4cfdb5974b5d5efdb |titel=Equal Prize Money |achternaam=Yates |voornaam=Chris |datum=2021-01-20 |bezochtdatum=2026-07-25 |werk=PWA World Tour|taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2365213-windsurfen-trekt-prijzengeld-mannen-en-vrouwen-gelijk-werd-wel-eens-tijd |titel=Windsurfen trekt prijzengeld mannen en vrouwen gelijk: 'Werd wel eens tijd' |datum=2021-01-20 |bezochtdatum=2026-07-25 |werk=NOS |taal=nl}}</ref> == Distincion y reconocemento == Na 2011, despues di gana e titulo di PWA Women’s Freestyle World Championship pa dos aña consecutivo (2010–2011), Offringa a wordo nomina pa e premio ISAF World Sailor of the Year.<ref>{{cite web | url = http://www.sailing.org/worldsailor/2011/sarah-q-offringa.php | title = 2011 ISAF Sailor Nominee: Sarah-Quita Offringa | publisher = International Sailing Federation | access-date = | archive-date = 2011-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111130050140/http://www.sailing.org/worldsailor/2011/sarah-q-offringa.php | url-status = live }}</ref> Na 2013, el a wordo condecora como "ridder" den [[Orden di Oranje-Nassau]], i asina na un edad di 21 aña el a bira e persona mas hoben pa ricibi honor aki.<ref>{{nl}}[https://web.archive.org/web/20211122225241/https://www.arubahuis.nl/prvoorlichting/persberichten/509-koninklijke-onderscheiding-voor-sarah-quita-offringa Koninklijke onderscheiding voor Sarah-Quita Offringa], Arubahuis.nl (03-05-2013). Recupera 22-11-2021.</ref>[[File:Mural Sarah-Quita Offringa.jpeg|thumb|185x235px|Mural di Sarah-Quita Offringa na San Nicolas, Aruba]] Un documental riba su bida, titula ''Cabeibusha, the Curly Gem'', a wordo estrena dia 2 di october 2015 como parti di "Windsurf World Cup Sylt" na [[Alemania]].<ref>{{en}}[http://www.continentseven.com/cabeibusha-the-trailer/ The “Cabeibusha, the Curly Gem” documentary], continentseven.com (29-08-2015). Recupera 22-11-2021.</ref> E pelicula, dirigi pa Julian Robinet, ta e prome pelicula cu ta trata di hende muhe den deporte di windsurf. Na 2019, Offringa a wordo honra cu un stampia di Post Aruba, hunto cu deportistanan manera [[Xander Bogaerts]], [[Shanayah Howell]] y [[Chiara Petrocchi]], como parti di un serie deportivo diseña pa [[Armando Goedgedrag]].<ref>[https://masnoticia.com/post-aruba-a-emiti-un-serie-nobo-di-stampia-di-deporte-2019/?fbclid=IwAR1rZR01u-SthYXCjLIiVwt4LO6by4BRnRKq_SjUiRFWkrqLyasyL1ODj8k Post Aruba a emiti un serie nobo di “Stampia di Deporte 2019”], Masnoticia.com (29 juni 2019). Konsulta 25 di december 2021.</ref> Durante Aruba Art Fair 2022, bou di e tema di "icononan Arubiano", e artista [[Portugal|Portugues]] MR Dheo a dedica un mural na su honor na [[San Nicolas]].<ref>[https://www.arubatoday.com/a-nod-to-arubas-icons-during-aruba-art-fair/ A nod to Aruba's icons during Aruba Art Fair], Arubatoday.com</ref> Na 2025, como tributo na su logronan, e playa popular pa windsurf y kitesurf na costa nortwest di Aruba, anteriormente conoci como Fisherman's Hut of Hadicurari, a wordo renombra "Sarah-Quita Beach".<ref>[https://24ora.com/homenahe-na-sarah-quita-na-apertura-di-aruba-hi-winds/ Homenahe na Sarah-Quita na apertura di Aruba Hi-Winds], 24ora.com (30 di mei 2025)</ref> == Logro == === Copa mundial di Windsurf === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:560px;" |- class="hintergrundfarbe5" ! rowspan="2" width="100" | Temporada ! colspan="2" | Wave ! colspan="2" | Freestyle ! colspan="2" | Slalom |- class="hintergrundfarbe5" ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> |- | align="center" | 2003 || - || - || ? || ? || - || - |- | align="center" | 2004 || - || - || ? || ? || - || - |- | align="center" | 2005 || - || - || 19. || 2018 || - || - |- | align="center" | 2006 || 23. || 1655 || style="background-color:#DCE5E5"|2. || style="background-color:#DCE5E5"|4068 || - || - |- | align="center" | 2007 || 17. || 1754 || style="background-color:#DCE5E5"|2. || style="background-color:#DCE5E5"|6234 || 10. || 2001 |- | align="center" | 2008 || 16. || 1770 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|6300 || 17. || 1968 |- | align="center" | 2009 || 13. || 1787 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|4200 || 13. || 2067 |- | align="center" | 2010 || - || - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|2100 || style="background-color:#FFDAB9"|3. || style="background-color:#FFDAB9"|6102 |- | align="center" | 2011 || - || - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|6300 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|6267 |- | align="center" | 2012 || - || - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|2100 || 16. || 2100 |- | align="center" | 2013 || - || - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|4200 || 11. || 2100 |- | align="center" | 2014 || 6. || 5624 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|4200 || 7. || 4134 |- | align="center" | 2015 || style="background-color:#FFDAB9"|3. || style="background-color:#FFDAB9"|5937 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|2100 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|6267 |- | align="center" | 2016 || style="background-color:#FFDAB9"|3. || style="background-color:#FFDAB9"|6201 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|2100 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|4167 |- | align="center"| 2017 || style="background-color:#FFDAB9"|3. || style="background-color:#FFDAB9"|5025 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|2100 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|3050 |- | align="center" | 2018 || style="background-color:#DCE5E5"|2. || style="background-color:#DCE5E5"|27.000 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|20.000 || 22. || 10.200 |- | align="center" | 2019 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|27.650 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|20.000 || - || - |- | align="center" | 2021 || - || - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|10.000 ||style="background-color:#F7F6A8" | '''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|10.300 |- | align="center" | 2022 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| || | - || | - || 7. || 9.700 |- | align="center" | 2023 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| 27.000 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|10.000 || 8. || 20.500 |- | align="center" | 2024 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| - |- | align="center" | 2025 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| 36.150 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|10.000 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| 10.300 |- | align="center" | 2026 || style="background-color:#ffffff"| ?|| style="background-color:#ffffff"| ? || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| 10.000 || style="background-color:#ffffff"| ? || style="background-color:#ffffff"| ? |} == Link externo == * [https://sarah-quita.com Website Sarah-Quita Offringa] * [https://web.archive.org/web/20211123000456/https://www.pwaworldtour.com/index.php?id=35&tx_news_pi1%5Bnews%5D=4923&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=1724a63a728de7bb59d26989b6d22263 „15 World Titles And Counting“], Interview, Professional Windsurfers Association, (14-09-2018) * [https://www.surf-magazin.de/people/portraits/sarah-quita-offringa/a3903.html Portrait Surfer of the year], Surf Magazin (22-10-2010) * [https://www.dailymotion.com/video/x3aaimz_xtrem-gliss-festival-2015-crozon-pwa-day-4_sport Video-Interview den Crozon Morgat (desde min. 11:00)], dailymotion.com (19-10-2015) {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =217502762|titulo=Sarah-Quita Offringa}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Offringa, Sarah-Quita}} [[Category:Arubano konosí]] [[Category:Deporte na Aruba]] [[Category:Hende]] [[Category:Windsurfing]] ir9nsuytqfx2kq83ru5jweyx9lwgmzw 198348 198322 2026-07-26T11:18:17Z Caribiana 8320 198348 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox deportista| Variante=a | alias = ''Cabeibusha'' | nacionalidad = {{NLD}} | haltura = 182 cm | peso = | disciplina = freestyle, shalom, wave, foil | entrenado = | club = | debut = 2003 | bista medaya = }} '''Sarah-Quita Najive Offringa,''' (☆ [[4 di yüli|4 di juli]] [[1991]] na [[Aruba]]) ta un deportista profesional [[Aruba|Arubiano]] den e ramo di [[windsurf]]. Desde 2003 e ta competi den e campeonato di 'Professional Windsurfers Association' (PWA) y a titula campeon mundial 29 biaha den diferente disciplina: freestyle (17), slalom (7) y wave (5).<ref name="about">[https://sarah-quita.com/about-windsurfer-sarah-quita-from-aruba/ About Sarah Quita], sarah-quita.com</ref><ref name=":0">[https://nu.cw/2026/07/22/video-arubaanse-sarah-quita-offringa-verovert-zeventiende-wereldtitel-freestyle/ Arubaanse Sarah-Quita Offringa verovert zeventiende wereldtitel freestyle], nu.cw (22 di juli 2026)</ref><ref>[https://297sportsaruba.com/resumen-2024-sarah-quita-offringa/ Resumen 2024: Sarah-Quita Offringa], 297sports.com (30 di december 2024)</ref> == Bida y carera == Sarah-Quita Offringa a nace na Aruba como e di dos yiu di Esther Williams y Rudolf Offringa. El a cuminsa practica windsurfing na e edad di nuebe aña despues cu su mayornan a stimula su interes den e deporte.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20160304040502/http://www.sarah-quita.com/bio/ ''Biography''], sarah-quita.com. Recupera 22-11-2021.</ref> Un aña despues, na 2001, el a participa den Bonaire Regatta, unda el a logra un di dos luga den freestyle y un di tres luga den e categoria "New Kids".<ref>[https://aruba.nu/2023/08/arubaanse-sarah-quita-offringa-is-met-14e-titel-de-onbetwiste-koningin-van-het-windsurfen/ Arubaanse Sarah Quita Offringa is met 14e titel de onbetwiste koningin van het windsurfen], Aruba.nu (5 di augustus 2023)</ref> Su ruman homber Quincy tambe tabata activo den windsurf y a participa den [[Aruba Hi-Winds]] e mesun aña. Desde 2003, Offringa ta participa den PWA World Tour den e disciplinanan freestyle, slalom y wave, cu freestyle como su specialidad. Su bela ta conoci pa e number "ARU-91". Entre 2008 y 2017, i tambe na 2021 y 2023, el a titula campeon mundial den disciplina freestyle. Den shalom, el a gana titulo mundial na 2011, i despues di nobo entre 2015 te 2017 y na 2021. Na Gran Canaria na 2024, el a bira campeon mundial den slalom X y wave.<ref name="aruba">Hans Hofstra, [https://aruba.nu/2024/07/dubbelslag-windsurfster-sarah-quita-offringa-in-gran-canaria/ Dubbelslag windsurfster Sarah-Quita Offringa in Gran Canaria], Aruba.nu (8 di juli 2024)</ref> Entre 2008 i 2018, Offringa a logra un racha excepcional, caminda e no a perde ningun "heat" den e competencianan di freestyle di PWA.<ref>{{en}}[https://www.pwaworldtour.com/index.php?id=35&tx_news_pi1%5Bnews%5D=5243&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=f5a39c63085396049d323e2a4e302db2 Day 5: A Drama & Emotion Filled Final Day Sees Sarah-Quita Offringa & Amado Vrieswijk Eventually Crowned King & Queen of Bonaire], 14 di april 2019, pwaworldtour.com (14-04-2019). Konsulta 22-11-2021.</ref> Na yüli 2026, el a gana su di diesshete titulo mundial den freestyle na Fuerteventura, caminda el a gana e final contra e hulandes Maaike Huvermann. Cu esaki, el a yega na un total na 29 titulo mundial den varios categoria di windsurf.<ref name=":0"/> Hunto cu otro profesionalnan manera Daida y Iballa Ruano Moreno, Offringa ta promove un posicion mas fuerte pa hende muhe den windsurf.<ref>{{Citeer web |url=https://www.surf-magazin.de/en/windsurfing/scene-and-events/international-women-s-day-the-strong-women-of-windsurfing/ |titel=The strong women of windsurfing |datum=2024-03-08 |bezochtdatum= |werk=Surf Magazine |taal=en |toegang=abonnement}}</ref> El a contribui tambe na e introduccion di premio igual pa homber y muhe riba e PWA World Tour.<ref>{{Citeer web |url=https://www.pwaworldtour.com/index.php?id=35&tx_news_pi1%5Bnews%5D=6213&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=53c1f90efc68b6d4cfdb5974b5d5efdb |titel=Equal Prize Money |achternaam=Yates |voornaam=Chris |datum=2021-01-20 |bezochtdatum=2026-07-25 |werk=PWA World Tour|taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2365213-windsurfen-trekt-prijzengeld-mannen-en-vrouwen-gelijk-werd-wel-eens-tijd |titel=Windsurfen trekt prijzengeld mannen en vrouwen gelijk: 'Werd wel eens tijd' |datum=2021-01-20 |bezochtdatum=2026-07-25 |werk=NOS |taal=nl}}</ref> == Distincion y reconocemento == Na 2011, despues di gana e titulo di PWA Women’s Freestyle World Championship pa dos aña consecutivo (2010–2011), Offringa a wordo nomina pa e premio ISAF World Sailor of the Year.<ref>{{cite web | url = http://www.sailing.org/worldsailor/2011/sarah-q-offringa.php | title = 2011 ISAF Sailor Nominee: Sarah-Quita Offringa | publisher = International Sailing Federation | access-date = | archive-date = 2011-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111130050140/http://www.sailing.org/worldsailor/2011/sarah-q-offringa.php | url-status = live }}</ref> Na 2013, el a wordo condecora como "ridder" den [[Orden di Oranje-Nassau]], i na edad di 21 aña a bira e persona mas hoben pa ricibi honor aki den aña 2013.<ref>{{nl}}[https://web.archive.org/web/20211122225241/https://www.arubahuis.nl/prvoorlichting/persberichten/509-koninklijke-onderscheiding-voor-sarah-quita-offringa Koninklijke onderscheiding voor Sarah-Quita Offringa], Arubahuis.nl (03-05-2013). Recupera 22-11-2021.</ref>[[File:Mural Sarah-Quita Offringa.jpeg|thumb|185x235px|Mural di Sarah-Quita Offringa na San Nicolas, Aruba]] Un documental riba su bida, titula ''Cabeibusha, the Curly Gem'', a wordo estrena dia 2 di october 2015 como parti di "Windsurf World Cup Sylt" na [[Alemania]].<ref>{{en}}[http://www.continentseven.com/cabeibusha-the-trailer/ The “Cabeibusha, the Curly Gem” documentary], continentseven.com (29-08-2015). Recupera 22-11-2021.</ref> E pelicula, dirigi pa Julian Robinet, ta e prome pelicula cu ta trata di hende muhe den deporte di windsurf. Na 2019, Offringa a wordo honra cu un stampia di Post Aruba, hunto cu deportistanan manera [[Xander Bogaerts]], [[Shanayah Howell]] y [[Chiara Petrocchi]], como parti di un serie deportivo diseña pa [[Armando Goedgedrag]].<ref>[https://masnoticia.com/post-aruba-a-emiti-un-serie-nobo-di-stampia-di-deporte-2019/?fbclid=IwAR1rZR01u-SthYXCjLIiVwt4LO6by4BRnRKq_SjUiRFWkrqLyasyL1ODj8k Post Aruba a emiti un serie nobo di “Stampia di Deporte 2019”], Masnoticia.com (29 juni 2019). Konsulta 25 di december 2021.</ref> Durante Aruba Art Fair 2022, bou di e tema di "icononan Arubiano", e artista [[Portugal|Portugues]] MR Dheo a dedica un mural na su honor na [[San Nicolas]].<ref>[https://www.arubatoday.com/a-nod-to-arubas-icons-during-aruba-art-fair/ A nod to Aruba's icons during Aruba Art Fair], Arubatoday.com</ref> Na 2025, como tributo na su logronan, e playa popular pa windsurf y kitesurf na costa nortwest di Aruba, anteriormente conoci como Fisherman's Hut of Hadicurari, a wordo renombra "Sarah-Quita Beach".<ref>[https://24ora.com/homenahe-na-sarah-quita-na-apertura-di-aruba-hi-winds/ Homenahe na Sarah-Quita na apertura di Aruba Hi-Winds], 24ora.com (30 di mei 2025)</ref> == Logro == === Copa mundial di Windsurf === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:560px;" |- class="hintergrundfarbe5" ! rowspan="2" width="100" | Temporada ! colspan="2" | Wave ! colspan="2" | Freestyle ! colspan="2" | Slalom |- class="hintergrundfarbe5" ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> |- | align="center" | 2003 || - || - || ? || ? || - || - |- | align="center" | 2004 || - || - || ? || ? || - || - |- | align="center" | 2005 || - || - || 19. || 2018 || - || - |- | align="center" | 2006 || 23. || 1655 || style="background-color:#DCE5E5"|2. || style="background-color:#DCE5E5"|4068 || - || - |- | align="center" | 2007 || 17. || 1754 || style="background-color:#DCE5E5"|2. || style="background-color:#DCE5E5"|6234 || 10. || 2001 |- | align="center" | 2008 || 16. || 1770 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|6300 || 17. || 1968 |- | align="center" | 2009 || 13. || 1787 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|4200 || 13. || 2067 |- | align="center" | 2010 || - || - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|2100 || style="background-color:#FFDAB9"|3. || style="background-color:#FFDAB9"|6102 |- | align="center" | 2011 || - || - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|6300 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|6267 |- | align="center" | 2012 || - || - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|2100 || 16. || 2100 |- | align="center" | 2013 || - || - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|4200 || 11. || 2100 |- | align="center" | 2014 || 6. || 5624 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|4200 || 7. || 4134 |- | align="center" | 2015 || style="background-color:#FFDAB9"|3. || style="background-color:#FFDAB9"|5937 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|2100 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|6267 |- | align="center" | 2016 || style="background-color:#FFDAB9"|3. || style="background-color:#FFDAB9"|6201 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|2100 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|4167 |- | align="center"| 2017 || style="background-color:#FFDAB9"|3. || style="background-color:#FFDAB9"|5025 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|2100 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|3050 |- | align="center" | 2018 || style="background-color:#DCE5E5"|2. || style="background-color:#DCE5E5"|27.000 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|20.000 || 22. || 10.200 |- | align="center" | 2019 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|27.650 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|20.000 || - || - |- | align="center" | 2021 || - || - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|10.000 ||style="background-color:#F7F6A8" | '''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|10.300 |- | align="center" | 2022 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| || | - || | - || 7. || 9.700 |- | align="center" | 2023 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| 27.000 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|10.000 || 8. || 20.500 |- | align="center" | 2024 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| - || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| - |- | align="center" | 2025 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| 36.150 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"|10.000 || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| 10.300 |- | align="center" | 2026 || style="background-color:#ffffff"| ?|| style="background-color:#ffffff"| ? || style="background-color:#F7F6A8"|'''1.''' || style="background-color:#F7F6A8"| 10.000 || style="background-color:#ffffff"| ? || style="background-color:#ffffff"| ? |} == Link externo == * [https://sarah-quita.com Website Sarah-Quita Offringa] * [https://web.archive.org/web/20211123000456/https://www.pwaworldtour.com/index.php?id=35&tx_news_pi1%5Bnews%5D=4923&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail&cHash=1724a63a728de7bb59d26989b6d22263 „15 World Titles And Counting“], Interview, Professional Windsurfers Association, (14-09-2018) * [https://www.surf-magazin.de/people/portraits/sarah-quita-offringa/a3903.html Portrait Surfer of the year], Surf Magazin (22-10-2010) * [https://www.dailymotion.com/video/x3aaimz_xtrem-gliss-festival-2015-crozon-pwa-day-4_sport Video-Interview den Crozon Morgat (desde min. 11:00)], dailymotion.com (19-10-2015) {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =217502762|titulo=Sarah-Quita Offringa}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Offringa, Sarah-Quita}} [[Category:Arubano konosí]] [[Category:Deporte na Aruba]] [[Category:Hende]] [[Category:Windsurfing]] ifqmce2w5aa8xg66e7ox9v6crpe7sdj 2 8004 198311 194811 2026-07-25T21:43:02Z Caribiana 8320 198311 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Template:Página Prinsipal Actual ------------------ {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} ----------- {{Navigacion | naam = Navigashon Playanan di Kòrsou | titel = Playanan di [[Kòrsou]] | afb_rechts = [[File:Flag of Curaçao.svg|30px|Vlag van Curaçao]] | inhoud = [[Baya Beach]] · [[Blauwbaai]] · [[Daaibooi]] · [[Grote Knip]] · [[Jan Thielbaai]]* · [[Kleine Knip]] · [[Kokomo Beach]] · [[Playa Cas Abao]]* · [[Playa Fòrti]] · [[Playa Gipy]] · [[Playa Jeremi]] · [[Playa Kalki]] · [[Playa Kanoa]] · [[Playa Lagun]] · [[Playa Porto Marie]] · [[Playa Santa Cruz]] · [[Santa Barbara Beach]]* · [[Seaquarium Beach]]* <br>* privéstranden }} <noinclude> [[:Category:Wikipedia templates navegacion]] </noinclude> ------------------ {{Navegacion | naam = Navegashon Selekshon antiano di futbòl WO 1952 | titel = [[File:Flag of the Netherlands Antilles.svg|25px]] Selekshon di [[Antias Hulandes]] - Weganan Olimpiko di Zomer 1952 [[File:Flag of the Netherlands Antilles.svg|25px]] | afb_links = | afb_rechts = | inhoud = | [[Ergilio Hato|1. Hato]] | [[Lucas Hernández|2. Hernández]] | pos3 = DF | p3 = [[Wilhelm Canword|Canword]] | pos4 = DF | p4 = [[Wilfred de Lanoi|de Lanoi]] | pos5 = DF | p5 = [[Pedro Matrona|Matrona]] | pos6 = DF | p6 = [[Raymundo Kemp|Kemp]] | pos7 = MF | p7 = [[Guillermo Giribaldi|Giribaldi]] | pos8 = MF | p8 = [[Eddy Vlinder|Vlinder]] | pos9 = MF | p9 = [[Ludgero Adoptie|Adoptie]] | pos10 = MF | p10 = [[Cai Helder|Helder]] | pos11 = MF | p11 = [[Jozef Merced|Merced]] | pos12 = FW | p12 = [[Juan Briezen|Briezen]] | pos13 = FW | p13 = [[Jorge Brion|Brion]] | pos14 = FW | p14 = [[Adriaan Brokke|Brokke]] | pos15 = FW | p15 = [[Willys Heyliger|Heyliger]] | pos16 = FW | p16 = [[Guillermo Krips|Krips]] | pos17 = FW | p17 = [[Pedro Coffie|Coffie]] | pos18 = FW | p18 = [[Petrus Conquet|Conquet]] | pos19 = FW | p19 = [[Francisco Gómez (Netherlands Antilles footballer)|Gómez]] | pos20 = FW | p20 = [[Leo Rodriguez (Netherlands Antilles footballer)|Rodriguez]] | coach = [[Antoine Maduro|Maduro]] }}<noinclude> [[:Category:Wikipedia templates navegacion]] </noinclude> {{National squad no numbers | name = Netherlands Antilles football squad 1952 Summer Olympics | bg = #E00000 | fg = white | bordercolor = #1C65CC | country = Netherlands | team link = Netherlands Antilles national football team | flagvar = 1952 | title = Netherlands Antilles football squad | comp link = Football at the 1952 Summer Olympics | comp = 1952 Summer Olympics | pos1 = GK | p1 = [[Ergilio Hato|Hato]] | pos2 = GK | p2 = [[Lucas Hernández (Netherlands Antilles footballer)|Hernández]] | pos3 = DF | p3 = [[Wilhelm Canword|Canword]] | pos4 = DF | p4 = [[Wilfred de Lanoi|de Lanoi]] | pos5 = DF | p5 = [[Pedro Matrona|Matrona]] | pos6 = DF | p6 = [[Raymundo Kemp|Kemp]] | pos7 = MF | p7 = [[Guillermo Giribaldi|Giribaldi]] | pos8 = MF | p8 = [[Eddy Vlinder|Vlinder]] | pos9 = MF | p9 = [[Ludgero Adoptie|Adoptie]] | pos10 = MF | p10 = [[Cai Helder|Helder]] | pos11 = MF | p11 = [[Jozef Merced|Merced]] | pos12 = FW | p12 = [[Juan Briezen|Briezen]] | pos13 = FW | p13 = [[Jorge Brion|Brion]] | pos14 = FW | p14 = [[Adriaan Brokke|Brokke]] | pos15 = FW | p15 = [[Willys Heyliger|Heyliger]] | pos16 = FW | p16 = [[Guillermo Krips|Krips]] | pos17 = FW | p17 = [[Pedro Coffie|Coffie]] | pos18 = FW | p18 = [[Petrus Conquet|Conquet]] | pos19 = FW | p19 = [[Francisco Gómez (Netherlands Antilles footballer)|Gómez]] | pos20 = FW | p20 = [[Leo Rodriguez (Netherlands Antilles footballer)|Rodriguez]] | coach = [[Antoine Maduro|Maduro]] }} <noinclude> [[Category:1952 Summer Olympics football squad navigational boxes|Netherlands Antilles]] [[Category:Netherlands Antilles national football team squad templates|1952]] </noinclude> ---------------- {{Navigatie | naam = Navigatie selectie voetbalelftal Curaçao WK 2026 | titel = [[Curaçaos voetbalelftal (mannen)|Curaçaos voetbalelftal]] – [[Curaçao op het wereldkampioenschap voetbal 2026|WK 2026]] | afb_links = {{CW-VLAG|28|Vlag van Curaçao}} | afb_rechts = {{CW-VLAG|28|Vlag van Curaçao}} | inhoud = {{Voetbalelftal speler|nummer=1|naam=[[Eloy Room|Room]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=2|naam=[[Shurandy Sambo|Sambo]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=3|naam=[[Juriën Gaari|Gaari]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=4|naam=[[Roshon van Eijma|Van Eijma]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=5|naam=[[Sherel Floranus|Floranus]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=6|naam=[[Godfried Roemeratoe|Roemeratoe]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=7|naam=[[Juninho Bacuna|J. Bacuna]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=8|naam=[[Livano Comenencia|Comenencia]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=9|naam=[[Jürgen Locadia|Locadia]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=10|naam=[[Leandro Bacuna|L. Bacuna]] {{aanvoerder}}}} {{Voetbalelftal speler|nummer=11|naam=[[Jeremy Antonisse|Antonisse]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=12|naam=[[Sontje Hansen|Hansen]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=13|naam=[[Tyrese Noslin|Noslin]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=14|naam=[[Kenji Gorré|Gorré]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=15|naam=[[Ar'Jany Martha|Martha]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=16|naam=[[Jearl Margaritha|Margaritha]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=17|naam=[[Brandley Kuwas|Kuwas]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=18|naam=[[Armando Obispo|Obispo]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=19|naam=[[Gervane Kastaneer|Kastaneer]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=20|naam=[[Joshua Brenet|Brenet]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=21|naam=[[Tahith Chong|Chong]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=22|naam=[[Kevin Felida|Felida]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=23|naam=[[Riechedly Bazoer|Bazoer]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=24|naam=[[Deveron Fonville|Fonville]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=25|naam=[[Trevor Doornbusch|Doornbusch]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=26|naam=[[Tyrick Bodak|Bodak]]}} {{Voetbalelftal coach|naam=[[Dick Advocaat|Advocaat]]}} }}<noinclude>{{Sjablooninfo|1=[https://tools.wmflabs.org/templatetransclusioncheck/?lang=nl&name=Sjabloon:Navigatie_selectie_voetbalelftal_Curaçao_WK_2026 Gebruik van sjabloon in artikelen controleren]}} [[Categorie:Wikipedia:Sjablonen voetbalelftal Curaçao|WK 2026]] </noinclude> --------------------- {{Broodkruimel}} [[Category:Categories]] {{Commonscat|World War II}} ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hosé''' por referi na: == Hende == * [[Brutil Hosé]], futbolista di [[Kòrsou]]. * [[Humphrey Hosé]], tenista di [[Aruba]]. * [[Robert Hosé]], == Otro == * Colegio San Hose {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Martha''' por referi na: == Hende == * [[Ar'jany Martha]], futbolista di hulandes-[[Kòrsou|kurasoleño]]. * [[Angelo Martha]], futbolista di [[Kòrsou]], su ruman ** [[Ben Martha]], futbolista di [[Kòrsou]]. * [[Eugene Martha]], futbolista di [[Kòrsou]]. * [[Rutsel Martha]], huista internashonal i politiko di [[Kòrsou]]. * [[Tirzo Martha]], artista visual di [[Kòrsou]]. == Otro == * Santa Martha {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------------- * [[Humphrey Hosé]], tenista di [[Aruba]]. * [[Robert Hosé]], == Otro == * Colegio San Hose {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Coffie''' por referi na: == Hende == * [[Daisy Coffie]], polítiko di [[Boneiru]]. * [[Mayra Coffie]], polítiko di [[Kòrsou]]. * [[Ivanon Coffie]], pelotero di Kòrsou. * [[Nochi Coffie]], artista visual di Boneiru. {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Newton''' por referi na: == Hende == * [[Eric Newton]], biologo marino i politiko di Boneiru ? * [[Isaac Newton]], * [[Micheal Newton]], {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] ------------- '''Ignacio''' por referi na: == Hende == === Fam === * [[Julien Ignacio]], * [[Jurino Ignacio]], * [[Raily Ignacio]], Nederlands-Curaçaos voetballer die als aanvaller speelt. == Otro == *[[Don Elias Mansur Ballpark]], stadion multifunshonal na [[Camacuri]], Oranjestad, Aruba. {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''.....''' por referi na: * [[Amado Rojer|Amado (Broertje) Rojer]], polítiko di [[Kòrsou]] * [[Eldridge Rojer]] (1984), futbolista di [[Kòrsou]] * [[Hubert Rojer|Hubert (Bèbè) Rojer]] (1934-2022), sindikalista di [[Kòrsou]] * [[Jean-Julien Rojer]] (1981), tenista di [[Kòrsou]] * [[Leendert Rojer]], polítiko di [[Kòrsou]] * Meindert (Menki) Rojer (1957), polítiko di [[Kòrsou]] * Nicolaas Rojer (1808-1888), médiko yu di Kòrsou i miembro di Konseho Kolonial * [[Robert Rojer]] (1939), kompositor i pianista klásiko di [[Kòrsou]]; su yu: ** [[Jean-Jacques Rojer]], kitarista i kompositor di [[Kòrsou]] ------------------ {{Navegacion | naam = Navegashon Promé minister di Antia Hulandes | titel = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|30px]] Promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|30px]] | afb_links = | afb_rechts = | inhoud = [[Moises Frumencio da Costa Gomez]] · [[Efraïn Jonckheer]] · [[Ciro Kroon]] · [[Gerald Sprockel]] · [[Ernesto Petronia]] · [[Ronchi Isa]] · [[Otto Beaujon]] · [[Juancho Evertsz]] · [[Lucina da Costa Gomez-Matheeuws]] · [[Boy Rozendal]] · [[Miguel Pourier]] · [[Don Martina]] · [[Maria Liberia-Peters]] · [[Suzanne Römer|Suzy Camelia-Römer]] · [[Jandi Paula|Alejandro Felippe Paula]] · [[Etienne Ys]] · [[Ben Komproe]] · [[Mirna Louisa-Godett]] · [[Emily de Jongh-Elhage]] }}<noinclude> [[:Category:Wikipedia templates navegacion]] </noinclude> ---------------- {{Navegacion | naam = Navegacion ....... | afb_rechts = [[File:Flag of Aruba.svg|40px]] | titel = [[Lista di presidente di Parlamento di Aruba|Presidente di Parlamento di Aruba]] | inhoud = }} <noinclude> [[:Category:Wikipedia templates navegacion]] </noinclude> ------ ----------------------- {{Databox}} Avia Air tabata un aerolinea ku sede na Aruba. Avia Air a keda rekonosé pa e gobièrnu komo e aerolínea nashonal.<ref name="Avia"/> == Datonan di kodigo == * [[International Air Transport Associationgadgadgadgad IATA]] Código: "3R" * [[Organizacion Internacional di Aviacion Civil (ICAO) ]] Código: " 'ARB " ' *Signal di yamada: Aviair == Historia == Na 1986 Avia Air a kuminsá komo un kompania di charter pa buelonan den region. Na aprel 1995 Avia Air a risibí un pèrmit pa ehekutá buelonan regular. E aerolinea tin cinco avion: dos Embriers 110, cada un cu 16 asiento y espacio extra pa e maletanan y dos Cessna, cada un cu 7 asiento. E Cessna por ser usa tur ora ku e kapasidat máksimo di e<ref name="Avia">Plannen Avia Air om vleugels uit te slaan. "Amigoe". Curaçao, 28-11-1995, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 12-01-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644874:mpeg21:p007</ref> Avia Air a suspendé su servisio na novèmber 2003 i tabata trahando pa reestructurá su operashonnan bou di protekshon di bankrut. Avia Air a kuminsá bula na 1986. Tin vuelo charter pa hopi punto i dos vuelo regular diario - 7'or di mainta i 4'or di atardi - pa Punto Fijo na Venezuela. For di 2 di òktober Boneiru tambe ta forma parti di e buelonan regular. E flota di Avia Air ta konsistí di 2 avion Embrier 110 ku 19 asiento i 3 avion Cessna ku 7 asiento. E ta di Efi Tromp.<ref>Vanaf 2 oktober Avia Air vliegt naar Antillen. "Amigoe". Curaçao, 27-09-1995, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 12-01-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644954:mpeg21:p007</ref> == Flota == *[[Short 360gadgadShort 360-200]] Embraer EMB 110 Bandeirante '''Avia Air''' was an [[airline]] based in [[Aruba]]. ==Code data== *[[International Air Transport Association|IATA]] Code: '''3R''' *[[International Civil Aviation Organization|ICAO]] Code: '''ARB''' *Callsign: Aviair ==History== Avia Air suspended service in November 2003 and was working to restructure its operations under bankruptcy protection.<ref>[http://www.rati.com/ALLANDING_10738.htm Air Transport Intelligence] 7 November 2003</ref> ==Flota== *[[Short 360|Short 360-200]] *[[Embraer EMB 110 Bandeirante]] {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''KLM West-Indisch Bedrijf''' tabata un divishon di [[KLM]] West-Indische Bedrijf tabata un parti di KLM ku for di 1934 te ku 1964 tabata atendé buelonan den e Antilanan Hulandes, Suriname (kuns West-Indianan Hulandes) i e paisnan bisiña. E fundacion a wordo haci posibel pa medio di e compromiso di PTT cu a ofrece un contract lucrativo pa transporta e carta pa e colonianan. E promé buelo di post for di Hulanda pa Kòrsou ku e "Snip" riba 22 di desèmber 1934 a marka e punto di kuminsamentu di e empresa aki. Na promé instansia e West-Indische Bedrijf a bula prinsipalmente for di Willemstad pa Aruba (e promé buelo 19 di yanüari 1935) i Venezuela i Jamaica den koperashon ku e Royal Dutch Steamboat Company (KNSM). Ta te despues di Segundo Guera Mundial ku a tuma lugá un buelo regular Amsterdam-Curaçao. E Segunda Guera Mundial mes tabata di gran importancia pa WIB, cu a bira un transportista importante pa e refinerianan di petroleo na Aruba y tabata un di e aerolíneanan di mas bon funcion di e tempo ey. Na 1964 e kompania West-Indische a bira [[Antilliaanse Luchtvaart Maatschappij]] (ALM), ku tambe e Antias Hulandes a bira ko-propietario. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=West-Indisch Bedrijf}} {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Category:Karibe Hulandes]] [[:Category:Aviashon]] -------------------------------------- '''Aruba Airlines''' (oficialmente '''Arubaanse Luchtvaart Maatschappij N.V.''') ta e aerolinea nacional y e unico aerolinea di [[Aruba]]. Fundá na 2006, e compania ta proveé transporte aéreo regular i charter pa pasaheronan pa 13 destinacion. Aruba Airlines su sede corporativo ta na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Aruba ta opera su base principal di mantencion na [[Miami]]. El a ricibi un AOC {air operator's certificate) for di [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] na 2015. == Historia == Aruba Airlines a ser estableci pa Onno J. de Swart na 2006.<ref>{{Cite web|url=http://curacaochronicle.com/aviation/press-release-settlement-between-aruba-airlines-and-de-swart/|title=Press release: Settlement between Aruba Airlines and de Swart|date=16 June 2017}}</ref> Na 2010 e aerolinea a inicia cu operacion di charter cu un Piper PA-31 Navajo di shete asiento. E sede principal di Aruba Airlines ta na Oranjestad (Aruba), cu ta e centro di operacion principal, y tin tambe un oficina na [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Oficinanan mas chikitu ta estableci na Miami, Corsou, Boneiro y na [[Venezuela]] den e ciudadnan di [[Maracaibo]], [[Valencia]] y Maracay.[1] 3] Na kuminsamentu di 2012 e kompania a atrae invershonista nobo, ku a kondusí na e upgrade di su operacionnan pa avionnan jet.[1] E kompania a wordo otorga un AOC (certificado di operador aereo) ekonómiko na ougùstùs 2012. 4] E aerolinea despues a regla pa haya dos Airbus A320 twin-engined 150-seat jet airliners; e prome a yega na Aruba na november 2012.[ 2] E avion a kuminsá ku vuelo charter for di Aruba na fin di aña 2012 i e operacionnan programá a kuminsá riba 31 di mart 2013, ku Maracaibo komo su destinacion inicial. E buelonan pa [[Siudad di Panama|Panama City]] a cuminsa diaa 5 di juli di e aña ey.[1] 5] Aruba Airlines tambe a cuminsa bula entre Aruba, Corsou y [[Republika Dominikano|Santo Domingo]] na december 2015, operando ku e Airbus A320.[ 6] Na mei 2016, a anunsiá ku e buelo Curaçao-Santo Domingo i e buelo di Panama lo ta temporalmente suspendé i ku e operashonnan lo reanuda pronto ora ta posibel, maske no a duna niun motibu pa esaki.[ Na juli 2016, e aerolinea a celebra e firma di nan di cuater avion, cu su prome Airbus A319. E avion a ser entregá na Aruba Airlines na desèmber 2016. 8] Aruba Airlines a anunsiá riba 2 di òktober 2017 ku lo reintrodusí servisio pa Kòrsou i introdusí servisio nobo pa Boneiru. E buelonan lo ta operá ku un Dash 8-300, ku a firma na sèptèmber di 2017 i ku e servisio pa Kòrsou lo kuminsá riba 23 di òktober di 2017, ku e fecha di Bonaire pa ser anunsiá.[1] 9] Lamentablemente e prome buelo a keda cancela pa motibo cu e avion Dash 8 no a wordo entrega na tempo y e aerolinea a cuminsa oficialmente cu servicio na Curaçao riba 25 di october 2017, usando un Bombardier CRJ200, cu a wordo haya for di Voyageur Airways, cu anteriormente a wordo uza pa bula entre Curaçao y Sint Maarten despues di e consecuencia di Hurricane Irma.[ 10] [[:Category:Aviashon]] [[:Categpru:Aruba]] ------------------------ {{Variante|c}} '''Kabana''' por referi na: * [[Kabana (Boneiru)]] * [[Kabana (Korsou)]] == Otro == * Adriaan Lacle Boulevard [[Category:Disambiguation pages]] ----------- {{Variante|c}} '''....''' ta un fam di origen ...... ku desde komienso di [[siglo 19]] tin presensia den [[Karibe Hulandes]] e isla di [[Kòrsou]].<ref>Kraftt, A.J.C. [https://jvbq.nl/wp-content/uploads/2020/08/AJC-Krafft-historie-en-oude-families-van-de-nederlandse-antillen-het-antilliaanse-patriciaat.pdf Historie en oude families van de Nederlandse Antillen] (1951), Martinus Nijhoff, Den Haag</ref> E por referi na: == Hende == * === Luga === === Otro === ----------- Beschermd monument in Aruba {{Broodkruimel}} {{Commonscat|Beschermde monumenten}} [[Categorie:Bouwwerk in Aruba|Monument]] [[Categorie:Beschermd monument|Aruba]] Bouwwerk in Aruba {{Broodkruimel}} {{Hoofding categorie | onderwerp = bouwwerken in Aruba | detailomschrijving = | plaatje = | overig = }} {{Commonscat|Buildings in Aruba}} * Category:Monumento protehi {{Broodkruimel}} Overzicht van [[beschermde monumenten]] [[:Categorie:Cultureel erfgoed]] [[:Categorie:Architectuur]] ------------- {{Navigatie | naam = Navigatie hoofdsteden Afrika | titel = Hoofdsteden in [[Afrika (hoofdbetekenis)|Afrika]] | inhoud = {{Navigatie/Tabel | R1C1 = '''Onafhankelijke staten:''' | R1C2 = [[Abuja]] · [[Accra]] · [[Addis Abeba]] · [[Algiers (hoofdbetekenis)|Algiers]] · [[Antananarivo (stad)|Antananarivo]] · [[Asmara]] · [[Bamako]] · [[Bangui (Centraal-Afrikaanse Republiek)|Bangui]] · [[Banjul]] · [[Bissau (Guinee-Bissau)|Bissau]] · [[Bloemfontein]] · [[Brazzaville]] · [[Caïro (stad)|Caïro]] · [[Conakry]] · [[Dakar]] · [[Djibouti (stad)|Djibouti]] · [[Dodoma (stad)|Dodoma]] · [[Freetown (hoofdbetekenis)|Freetown]] · [[Gaborone]] · [[Gitega (stad)|Gitega]] · [[Harare]] · [[Juba (Zuid-Soedan)|Juba]] · [[Kaapstad]] · [[Kampala]] · [[Khartoem]] · [[Kigali (stad)|Kigali]] · [[Kinshasa]] · [[Libreville]] · [[Lilongwe (stad)|Lilongwe]] · [[Lobamba]] · [[Lomé]] · [[Luanda (stad)|Luanda]] · [[Lusaka (stad)|Lusaka]] · [[Malabo]] · [[Maputo (stad)|Maputo]] · [[Maseru (stad)|Maseru]] · [[Mbabane]] · [[Mogadishu]] · [[Monrovia (Liberia)|Monrovia]] · [[Moroni (Comoren)|Moroni]] · [[Nairobi]] · [[Ndjamena]] · [[Niamey]] · [[Nouakchott (stad)|Nouakchott]] · [[Ouagadougou]] · [[Port Louis (stad)|Port Louis]] · [[Porto-Novo]] · [[Praia]] · [[Pretoria]] · [[Rabat (Marokko)|Rabat]] · [[Sao Tomé (stad)|Sao Tomé]] · [[Tripoli (Libië)|Tripoli]] · [[Tunis]] · [[Victoria (Seychellen)|Victoria]] · [[Windhoek]] · [[Yaoundé]] · [[Yamoussoukro]] | R2C1 = {{Nowrap|'''Afhankelijke gebieden:'''}} | R2C2 = [[Jamestown (Sint-Helena, Ascension en Tristan da Cunha)|Jamestown]] · [[Port-aux-Français]] }} }}<noinclude> [[:Categorie:Wikipedia:Sjablonen Afrika|Hoofdsteden]] </noinclude> -------------- <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:Flag of Bonaire.svg|30px]] ! width="100%" bgcolor=#FFFF85 style="text-align: center;" | <center>Klup di futbòl na [[Boneiru]]</center> |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"|[[SV Arriba Peru|Arriba Peru]] · [[SV Atlétiko Flamingo|Atlétiko Flamingo]] · [[SV Atlétiko Tera Corá|Atlétiko Tera Corá]] · [[SV Real Rincon|Real Rincon]] · [[SV Estrellas|Estrellas]] · [[SV Juventus|Juventus]] · [[SV Vespo|Vespo]] · [[SV Vitesse|Vitesse]] |} <noinclude> [[:Category:Wikipedia templates]] </noinclude> --------- {{Navigatie | titel = [[Lijst van premiers van de Nederlandse Antillen|Minister-presidenten]] van de Nederlandse Antillen | afb_links = [[Bestand:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|30px|Vlag van de Nederlandse Antillen van zes]] | afb_rechts = [[Bestand:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|30px|Vlag van de Nederlandse Antillen van vijf]] | inhoud = [[Moises Frumencio da Costa Gomez]] · [[Efraïn Jonckheer]] · [[Ciro Kroon]] · [[Gerald Sprockel]] · [[Ernesto Petronia]] · [[Ronchi Isa]] · [[Otto Beaujon]] · [[Juancho Evertsz]] · [[Lucina da Costa Gomez-Matheeuws]] · [[Boy Rozendal]] · [[Miguel Pourier]] · [[Don Martina]] · [[Maria Liberia-Peters]] · [[Suzanne Römer|Suzy Camelia-Römer]] · [[Alejandro Felippe Paula]] · [[Etienne Ys]] · [[Ben Komproe]] · [[Mirna Louisa-Godett]] · [[Emily de Jongh-Elhage]] }}<noinclude> [[:Categorie:Wikipedia:Sjablonen politiek|Nederlandse Antillen, Minister-presidenten]] [[:Categorie:Wikipedia:Sjablonen Nederlandse Antillen|Minister-presidenten]] </noinclude> ----------- <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:LocationSouthAmerica.png|55px]] ! width="100%" bgcolor=#FFEFD5 style="text-align: center;" | [[Kapital]]nan den [[Sur Amérika]] | [[File:LocationSouthAmerica.png|55px]] |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 95%;"|[[Asunción]] · [[Bogota]] · [[Brasília]] · [[Buenos Aires]] · [[Caracas]] · [[Cayenne]] · [[Georgetown]] · [[King Edward Point]] · [[La Paz]] · [[Lima]] · [[Montevidéu|Montevideo]] · [[Paramaribo]] · [[Quito]] · [[Santiago di Chile|Santiago]] · [[Stanley (Islanan Falkland)|Stanley]] · [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] |} <noinclude>[[Category:Wikipedia templates]]</noinclude> --------------------- {{Navigatie uitklapbaar | naam = Navigatie hoofdsteden Zuid-Amerika | titel = Hoofdsteden in [[Zuid-Amerika]] | inhoud = {{Navigatie/Tabel | R1C1 = '''Onafhankelijke staten:''' | R1C2 = [[Asuncion (stad)|Asuncion]] · [[Bogota (stad)|Bogota]] · [[Brasilia]] · [[Buenos Aires (stad)|Buenos Aires]] · [[Caracas]] · [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] · [[La Paz (stad in Bolivia)|La Paz]] · [[Lima (stad)|Lima]] · [[Montevideo (stad)|Montevideo]] · [[Paramaribo]] · [[Quito]] · [[Santiago (Chili)|Santiago]] · [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] | R2C1 = {{Nowrap|'''Afhankelijke gebieden:'''}} | R2C2 = [[Cayenne (stad)|Cayenne]] · [[King Edward Point]] · [[Stanley (Falklandeilanden)|Stanley]] }} }}<noinclude> </noinclude> --------- To do * drecha pa uzo Template:Infobox stadion * traha/drecha template "cite web" or cite news" or cite book" (tradusi "retrieved" den template) * traha template infobox atleta / deportista * traha template pa {{noindex}} Artikulo nobo * Ping pong (ht.wiki verkort) * K-pop (nl.wiki verkort) * Lenga krioyo * Alfabet * Alfabet latino * German Gruber jr., filmmaker * Selwyn de Wind, filmmaker * Awry, rapper * Isla Bouvet I * Voetballers: Jason Wall, Riesmarly Tokaay en Elson Hooi * Kolonia (zie ht.wiki) * toevoegen premiers/president: Epsy Campbell Barr; Claude Joseph; Jamaica, Trinidad; China ------------------ <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:Flag of Aruba.svg|35px]] ! width="100%" bgcolor=#FFFF65 style="text-align: center;" | <center>Luga i bario di [[Kòrsou]]</center> |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| #'''[[Bandabou]]:''' [[Barber]] · [[Boca Samí]] · [[Grote Berg (Curaçao)|Grote Berg]] · [[Hato (Curaçao)|Hato]] · [[Lagún]] · [[Sint Willibrordus (Curaçao)|Sint Willibrordus]] · [[Soto (Curaçao)|Soto]] · [[Tera Corá (Curaçao)|Tera Corá]] · [[Westpunt (Curaçao)|Westpunt]]<br/ > | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| #'''[[Bandariba]]:''' [[Oostpunt]] · [[Sint Joris (Curaçao)|Sint Joris]] · [[Spaanse Water]] | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| #'''[[Willemstad]]:''' [[Brievengat]] · [[Buena Vista (Curaçao)|Buena Vista]] · [[Emmastad]] · [[Fleur de Marie (Curaçao)|Fleur de Marie]] · [[Julianadorp (Curaçao)|Julianadorp]] · [[Muizenberg (Willemstad)|Muizenberg]] · [[Otrobanda‎ ]] · [[Pietermaai]] · [[Punda‎]] · [[Saliña (Curaçao)|Saliña]] · [[Santa Maria (Curaçao)|Santa Maria]] · [[Scharloo]] · [[Sint Jago]] · [[Steenrijk (Curaçao)|Steenrijk]] |} ----------------------------------------------- {{Navbox generic | titel = Beschermde gebieden in [[Curaçao]] | afb_rechts = {{CW-VLAG|30}} | inhoud= {{Navigatie/Tabel | R1C1 = '''Nationale parken:''' | R1C2 = [[Christoffelpark]] · [[Curaçao Marine Park|Marine Park]] · [[Nationaal park Shete Boka|Shete Boka]] | R2C1 = '''Natuurreservaten:''' | R2C2 = [[Jan Thiel (Curaçao)#Zoutmeer|Jan Thiel Zoutmeer]] · [[Muizenberg (natuurgebied)|Muizenberg]] }} }}<noinclude> -------------- <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:Flag of Italy.svg|35px]] ! width="100%" bgcolor=#FFEFD5 style="text-align: center;" | <center>Luga na [[Sardegna]]</center> |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| [[Aggius]] | [[Aglientu]] | [[Alghero]] | [[Alà dei Sardi]] | [[Anela]] | [[Ardara]] | [[Arzachena]] | [[Badesi]] | [[Banari]] | [[Benetutti]] | [[Berchidda]]| [[Bessude]] | [[Bonnanaro]] | [[Bono]] | [[Bonorva]] | [[Bortigiadas]] | [[Borutta]] | [[Bottidda]] | [[Buddusò]] | [[Budoni]] | [[Bultei]] | [[Bulzi]] | [[Burgos]] |[[Cagliari]] | [[Calangianus]] | [[Cargeghe]] | [[Castelsardo]] | [[Cheremule]] |[[Chiaramonti]] | [[Codrongianos]] | [[Cossoine]] | [[Erula]] | [[Esporlatu]] | [[Florinas]] |[[Giave]] |[[Golfo Aranci]] |[[Illorai]] | [[Ittireddu]] | [[Ittiri]] | [[La Maddalena]] | [[Laerru]] | [[Kenia]] | [[Lesotho]] | [[Liberia]] | [[Libia]] | [[Madagascar]] | [[Malawi]] | [[Mali]] | [[Mauritania]] | [[Morocco]] | [[Mozambique]] | [[Namibia]] | [[Niger]] | [[Nigeria]] | [[Republika demokratika di Kongo]] | [[Republika Sentral Afrikano]] | [[Rwanda]] | [[Senegal]] | [[Serra Leoa]] | [[Somalia]] | [[Sudan]] | [[Sur Afrika]] | [[Swaziland]] | [[Tanzania]] | [[Togo]] | [[Tunesia]] | [[Uganda]] | [[West Sahara]] | [[Zambia]] | [[Zimbabwe]] |} <noinclude>[[Category:Wikipedia templates]]</noinclude> --------- {{Navbox generic | name = Luga i bario na Kòrsou | afb_rechts = [[File:Flag of Curaçao.svg|30px|Bandera di Kòrsou]] | inhoud = {{Navigation/Table | R1C1 = '''[[Bandabou]]:''' | R1C2 = [[Barber]] · [[Boca Samí]] · [[Grote Berg (Curaçao)|Grote Berg]] · [[Hato (Curaçao)|Hato]] · [[Lagún]] · [[Sint Willibrordus (Curaçao)|Sint Willibrordus]] · [[Soto (Curaçao)|Soto]] · [[Tera Corá (Curaçao)|Tera Corá]] · [[Westpunt (Curaçao)|Westpunt]] | R2C1 = '''[[Bandariba]]:''' | R2C2 = [[Oostpunt]] · [[Sint Joris (Curaçao)|Sint Joris]] · [[Spaanse Water]] | R3C1 = '''[[Willemstad]]:''' | R3C2 = [[Brievengat]] · [[Buena Vista (Curaçao)|Buena Vista]] · [[Emmastad]] · [[Fleur de Marie (Curaçao)|Fleur de Marie]] · [[Julianadorp (Curaçao)|Julianadorp]] · [[Muizenberg (Willemstad)|Muizenberg]] · [[Otrobanda‎ ]] · [[Pietermaai]] · [[Punda‎]] · [[Saliña (Curaçao)|Saliña]] · [[Santa Maria (Curaçao)|Santa Maria]] · [[Scharloo]] · [[Sint Jago]] · [[Steenrijk (Curaçao)|Steenrijk]] }} }}<noinclude>[[Category:Wikipedia templates]]</noinclude> e7dgbhzr0jmwukqc2c77leecp3xav8p 198312 198311 2026-07-25T21:46:05Z Caribiana 8320 198312 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Template:Página Prinsipal Actual ------------------ {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} ----------- {{Navigacion | naam = Navigashon Playanan di Kòrsou | titel = Playanan di [[Kòrsou]] | afb_rechts = [[File:Flag of Curaçao.svg|30px|Vlag van Curaçao]] | inhoud = [[Baya Beach]] · [[Blauwbaai]] · [[Daaibooi]] · [[Grote Knip]] · [[Jan Thielbaai]] · [[Kleine Knip]] · [[Kokomo Beach]] · [[Playa Cas Abao]] · [[Playa Fòrti]] · [[Playa Gipy]] · [[Playa Jeremi]] · [[Playa Kalki]] · [[Playa Kanoa]] · [[Playa Lagun]] · [[Playa Porto Marie]] · [[Playa Santa Cruz]] · [[Santa Barbara Beach]] · [[Seaquarium Beach]] }}<noinclude>[[:Category:Wikipedia templates navegacion]]</noinclude> ------------------ {{Navegacion | naam = Navegashon Selekshon antiano di futbòl WO 1952 | titel = [[File:Flag of the Netherlands Antilles.svg|25px]] Selekshon di [[Antias Hulandes]] - Weganan Olimpiko di Zomer 1952 [[File:Flag of the Netherlands Antilles.svg|25px]] | afb_links = | afb_rechts = | inhoud = | [[Ergilio Hato|1. Hato]] | [[Lucas Hernández|2. Hernández]] | pos3 = DF | p3 = [[Wilhelm Canword|Canword]] | pos4 = DF | p4 = [[Wilfred de Lanoi|de Lanoi]] | pos5 = DF | p5 = [[Pedro Matrona|Matrona]] | pos6 = DF | p6 = [[Raymundo Kemp|Kemp]] | pos7 = MF | p7 = [[Guillermo Giribaldi|Giribaldi]] | pos8 = MF | p8 = [[Eddy Vlinder|Vlinder]] | pos9 = MF | p9 = [[Ludgero Adoptie|Adoptie]] | pos10 = MF | p10 = [[Cai Helder|Helder]] | pos11 = MF | p11 = [[Jozef Merced|Merced]] | pos12 = FW | p12 = [[Juan Briezen|Briezen]] | pos13 = FW | p13 = [[Jorge Brion|Brion]] | pos14 = FW | p14 = [[Adriaan Brokke|Brokke]] | pos15 = FW | p15 = [[Willys Heyliger|Heyliger]] | pos16 = FW | p16 = [[Guillermo Krips|Krips]] | pos17 = FW | p17 = [[Pedro Coffie|Coffie]] | pos18 = FW | p18 = [[Petrus Conquet|Conquet]] | pos19 = FW | p19 = [[Francisco Gómez (Netherlands Antilles footballer)|Gómez]] | pos20 = FW | p20 = [[Leo Rodriguez (Netherlands Antilles footballer)|Rodriguez]] | coach = [[Antoine Maduro|Maduro]] }}<noinclude> [[:Category:Wikipedia templates navegacion]] </noinclude> {{National squad no numbers | name = Netherlands Antilles football squad 1952 Summer Olympics | bg = #E00000 | fg = white | bordercolor = #1C65CC | country = Netherlands | team link = Netherlands Antilles national football team | flagvar = 1952 | title = Netherlands Antilles football squad | comp link = Football at the 1952 Summer Olympics | comp = 1952 Summer Olympics | pos1 = GK | p1 = [[Ergilio Hato|Hato]] | pos2 = GK | p2 = [[Lucas Hernández (Netherlands Antilles footballer)|Hernández]] | pos3 = DF | p3 = [[Wilhelm Canword|Canword]] | pos4 = DF | p4 = [[Wilfred de Lanoi|de Lanoi]] | pos5 = DF | p5 = [[Pedro Matrona|Matrona]] | pos6 = DF | p6 = [[Raymundo Kemp|Kemp]] | pos7 = MF | p7 = [[Guillermo Giribaldi|Giribaldi]] | pos8 = MF | p8 = [[Eddy Vlinder|Vlinder]] | pos9 = MF | p9 = [[Ludgero Adoptie|Adoptie]] | pos10 = MF | p10 = [[Cai Helder|Helder]] | pos11 = MF | p11 = [[Jozef Merced|Merced]] | pos12 = FW | p12 = [[Juan Briezen|Briezen]] | pos13 = FW | p13 = [[Jorge Brion|Brion]] | pos14 = FW | p14 = [[Adriaan Brokke|Brokke]] | pos15 = FW | p15 = [[Willys Heyliger|Heyliger]] | pos16 = FW | p16 = [[Guillermo Krips|Krips]] | pos17 = FW | p17 = [[Pedro Coffie|Coffie]] | pos18 = FW | p18 = [[Petrus Conquet|Conquet]] | pos19 = FW | p19 = [[Francisco Gómez (Netherlands Antilles footballer)|Gómez]] | pos20 = FW | p20 = [[Leo Rodriguez (Netherlands Antilles footballer)|Rodriguez]] | coach = [[Antoine Maduro|Maduro]] }} <noinclude> [[Category:1952 Summer Olympics football squad navigational boxes|Netherlands Antilles]] [[Category:Netherlands Antilles national football team squad templates|1952]] </noinclude> ---------------- {{Navigatie | naam = Navigatie selectie voetbalelftal Curaçao WK 2026 | titel = [[Curaçaos voetbalelftal (mannen)|Curaçaos voetbalelftal]] – [[Curaçao op het wereldkampioenschap voetbal 2026|WK 2026]] | afb_links = {{CW-VLAG|28|Vlag van Curaçao}} | afb_rechts = {{CW-VLAG|28|Vlag van Curaçao}} | inhoud = {{Voetbalelftal speler|nummer=1|naam=[[Eloy Room|Room]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=2|naam=[[Shurandy Sambo|Sambo]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=3|naam=[[Juriën Gaari|Gaari]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=4|naam=[[Roshon van Eijma|Van Eijma]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=5|naam=[[Sherel Floranus|Floranus]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=6|naam=[[Godfried Roemeratoe|Roemeratoe]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=7|naam=[[Juninho Bacuna|J. Bacuna]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=8|naam=[[Livano Comenencia|Comenencia]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=9|naam=[[Jürgen Locadia|Locadia]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=10|naam=[[Leandro Bacuna|L. Bacuna]] {{aanvoerder}}}} {{Voetbalelftal speler|nummer=11|naam=[[Jeremy Antonisse|Antonisse]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=12|naam=[[Sontje Hansen|Hansen]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=13|naam=[[Tyrese Noslin|Noslin]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=14|naam=[[Kenji Gorré|Gorré]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=15|naam=[[Ar'Jany Martha|Martha]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=16|naam=[[Jearl Margaritha|Margaritha]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=17|naam=[[Brandley Kuwas|Kuwas]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=18|naam=[[Armando Obispo|Obispo]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=19|naam=[[Gervane Kastaneer|Kastaneer]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=20|naam=[[Joshua Brenet|Brenet]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=21|naam=[[Tahith Chong|Chong]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=22|naam=[[Kevin Felida|Felida]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=23|naam=[[Riechedly Bazoer|Bazoer]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=24|naam=[[Deveron Fonville|Fonville]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=25|naam=[[Trevor Doornbusch|Doornbusch]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=26|naam=[[Tyrick Bodak|Bodak]]}} {{Voetbalelftal coach|naam=[[Dick Advocaat|Advocaat]]}} }}<noinclude>{{Sjablooninfo|1=[https://tools.wmflabs.org/templatetransclusioncheck/?lang=nl&name=Sjabloon:Navigatie_selectie_voetbalelftal_Curaçao_WK_2026 Gebruik van sjabloon in artikelen controleren]}} [[Categorie:Wikipedia:Sjablonen voetbalelftal Curaçao|WK 2026]] </noinclude> --------------------- {{Broodkruimel}} [[Category:Categories]] {{Commonscat|World War II}} ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hosé''' por referi na: == Hende == * [[Brutil Hosé]], futbolista di [[Kòrsou]]. * [[Humphrey Hosé]], tenista di [[Aruba]]. * [[Robert Hosé]], == Otro == * Colegio San Hose {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Martha''' por referi na: == Hende == * [[Ar'jany Martha]], futbolista di hulandes-[[Kòrsou|kurasoleño]]. * [[Angelo Martha]], futbolista di [[Kòrsou]], su ruman ** [[Ben Martha]], futbolista di [[Kòrsou]]. * [[Eugene Martha]], futbolista di [[Kòrsou]]. * [[Rutsel Martha]], huista internashonal i politiko di [[Kòrsou]]. * [[Tirzo Martha]], artista visual di [[Kòrsou]]. == Otro == * Santa Martha {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------------- * [[Humphrey Hosé]], tenista di [[Aruba]]. * [[Robert Hosé]], == Otro == * Colegio San Hose {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Coffie''' por referi na: == Hende == * [[Daisy Coffie]], polítiko di [[Boneiru]]. * [[Mayra Coffie]], polítiko di [[Kòrsou]]. * [[Ivanon Coffie]], pelotero di Kòrsou. * [[Nochi Coffie]], artista visual di Boneiru. {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Newton''' por referi na: == Hende == * [[Eric Newton]], biologo marino i politiko di Boneiru ? * [[Isaac Newton]], * [[Micheal Newton]], {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] ------------- '''Ignacio''' por referi na: == Hende == === Fam === * [[Julien Ignacio]], * [[Jurino Ignacio]], * [[Raily Ignacio]], Nederlands-Curaçaos voetballer die als aanvaller speelt. == Otro == *[[Don Elias Mansur Ballpark]], stadion multifunshonal na [[Camacuri]], Oranjestad, Aruba. {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''.....''' por referi na: * [[Amado Rojer|Amado (Broertje) Rojer]], polítiko di [[Kòrsou]] * [[Eldridge Rojer]] (1984), futbolista di [[Kòrsou]] * [[Hubert Rojer|Hubert (Bèbè) Rojer]] (1934-2022), sindikalista di [[Kòrsou]] * [[Jean-Julien Rojer]] (1981), tenista di [[Kòrsou]] * [[Leendert Rojer]], polítiko di [[Kòrsou]] * Meindert (Menki) Rojer (1957), polítiko di [[Kòrsou]] * Nicolaas Rojer (1808-1888), médiko yu di Kòrsou i miembro di Konseho Kolonial * [[Robert Rojer]] (1939), kompositor i pianista klásiko di [[Kòrsou]]; su yu: ** [[Jean-Jacques Rojer]], kitarista i kompositor di [[Kòrsou]] ------------------ {{Navegacion | naam = Navegashon Promé minister di Antia Hulandes | titel = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|30px]] Promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|30px]] | afb_links = | afb_rechts = | inhoud = [[Moises Frumencio da Costa Gomez]] · [[Efraïn Jonckheer]] · [[Ciro Kroon]] · [[Gerald Sprockel]] · [[Ernesto Petronia]] · [[Ronchi Isa]] · [[Otto Beaujon]] · [[Juancho Evertsz]] · [[Lucina da Costa Gomez-Matheeuws]] · [[Boy Rozendal]] · [[Miguel Pourier]] · [[Don Martina]] · [[Maria Liberia-Peters]] · [[Suzanne Römer|Suzy Camelia-Römer]] · [[Jandi Paula|Alejandro Felippe Paula]] · [[Etienne Ys]] · [[Ben Komproe]] · [[Mirna Louisa-Godett]] · [[Emily de Jongh-Elhage]] }}<noinclude> [[:Category:Wikipedia templates navegacion]] </noinclude> ---------------- {{Navegacion | naam = Navegacion ....... | afb_rechts = [[File:Flag of Aruba.svg|40px]] | titel = [[Lista di presidente di Parlamento di Aruba|Presidente di Parlamento di Aruba]] | inhoud = }} <noinclude> [[:Category:Wikipedia templates navegacion]] </noinclude> ------ ----------------------- {{Databox}} Avia Air tabata un aerolinea ku sede na Aruba. Avia Air a keda rekonosé pa e gobièrnu komo e aerolínea nashonal.<ref name="Avia"/> == Datonan di kodigo == * [[International Air Transport Associationgadgadgadgad IATA]] Código: "3R" * [[Organizacion Internacional di Aviacion Civil (ICAO) ]] Código: " 'ARB " ' *Signal di yamada: Aviair == Historia == Na 1986 Avia Air a kuminsá komo un kompania di charter pa buelonan den region. Na aprel 1995 Avia Air a risibí un pèrmit pa ehekutá buelonan regular. E aerolinea tin cinco avion: dos Embriers 110, cada un cu 16 asiento y espacio extra pa e maletanan y dos Cessna, cada un cu 7 asiento. E Cessna por ser usa tur ora ku e kapasidat máksimo di e<ref name="Avia">Plannen Avia Air om vleugels uit te slaan. "Amigoe". Curaçao, 28-11-1995, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 12-01-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644874:mpeg21:p007</ref> Avia Air a suspendé su servisio na novèmber 2003 i tabata trahando pa reestructurá su operashonnan bou di protekshon di bankrut. Avia Air a kuminsá bula na 1986. Tin vuelo charter pa hopi punto i dos vuelo regular diario - 7'or di mainta i 4'or di atardi - pa Punto Fijo na Venezuela. For di 2 di òktober Boneiru tambe ta forma parti di e buelonan regular. E flota di Avia Air ta konsistí di 2 avion Embrier 110 ku 19 asiento i 3 avion Cessna ku 7 asiento. E ta di Efi Tromp.<ref>Vanaf 2 oktober Avia Air vliegt naar Antillen. "Amigoe". Curaçao, 27-09-1995, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 12-01-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644954:mpeg21:p007</ref> == Flota == *[[Short 360gadgadShort 360-200]] Embraer EMB 110 Bandeirante '''Avia Air''' was an [[airline]] based in [[Aruba]]. ==Code data== *[[International Air Transport Association|IATA]] Code: '''3R''' *[[International Civil Aviation Organization|ICAO]] Code: '''ARB''' *Callsign: Aviair ==History== Avia Air suspended service in November 2003 and was working to restructure its operations under bankruptcy protection.<ref>[http://www.rati.com/ALLANDING_10738.htm Air Transport Intelligence] 7 November 2003</ref> ==Flota== *[[Short 360|Short 360-200]] *[[Embraer EMB 110 Bandeirante]] {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''KLM West-Indisch Bedrijf''' tabata un divishon di [[KLM]] West-Indische Bedrijf tabata un parti di KLM ku for di 1934 te ku 1964 tabata atendé buelonan den e Antilanan Hulandes, Suriname (kuns West-Indianan Hulandes) i e paisnan bisiña. E fundacion a wordo haci posibel pa medio di e compromiso di PTT cu a ofrece un contract lucrativo pa transporta e carta pa e colonianan. E promé buelo di post for di Hulanda pa Kòrsou ku e "Snip" riba 22 di desèmber 1934 a marka e punto di kuminsamentu di e empresa aki. Na promé instansia e West-Indische Bedrijf a bula prinsipalmente for di Willemstad pa Aruba (e promé buelo 19 di yanüari 1935) i Venezuela i Jamaica den koperashon ku e Royal Dutch Steamboat Company (KNSM). Ta te despues di Segundo Guera Mundial ku a tuma lugá un buelo regular Amsterdam-Curaçao. E Segunda Guera Mundial mes tabata di gran importancia pa WIB, cu a bira un transportista importante pa e refinerianan di petroleo na Aruba y tabata un di e aerolíneanan di mas bon funcion di e tempo ey. Na 1964 e kompania West-Indische a bira [[Antilliaanse Luchtvaart Maatschappij]] (ALM), ku tambe e Antias Hulandes a bira ko-propietario. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=West-Indisch Bedrijf}} {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Category:Karibe Hulandes]] [[:Category:Aviashon]] -------------------------------------- '''Aruba Airlines''' (oficialmente '''Arubaanse Luchtvaart Maatschappij N.V.''') ta e aerolinea nacional y e unico aerolinea di [[Aruba]]. Fundá na 2006, e compania ta proveé transporte aéreo regular i charter pa pasaheronan pa 13 destinacion. Aruba Airlines su sede corporativo ta na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Aruba ta opera su base principal di mantencion na [[Miami]]. El a ricibi un AOC {air operator's certificate) for di [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] na 2015. == Historia == Aruba Airlines a ser estableci pa Onno J. de Swart na 2006.<ref>{{Cite web|url=http://curacaochronicle.com/aviation/press-release-settlement-between-aruba-airlines-and-de-swart/|title=Press release: Settlement between Aruba Airlines and de Swart|date=16 June 2017}}</ref> Na 2010 e aerolinea a inicia cu operacion di charter cu un Piper PA-31 Navajo di shete asiento. E sede principal di Aruba Airlines ta na Oranjestad (Aruba), cu ta e centro di operacion principal, y tin tambe un oficina na [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Oficinanan mas chikitu ta estableci na Miami, Corsou, Boneiro y na [[Venezuela]] den e ciudadnan di [[Maracaibo]], [[Valencia]] y Maracay.[1] 3] Na kuminsamentu di 2012 e kompania a atrae invershonista nobo, ku a kondusí na e upgrade di su operacionnan pa avionnan jet.[1] E kompania a wordo otorga un AOC (certificado di operador aereo) ekonómiko na ougùstùs 2012. 4] E aerolinea despues a regla pa haya dos Airbus A320 twin-engined 150-seat jet airliners; e prome a yega na Aruba na november 2012.[ 2] E avion a kuminsá ku vuelo charter for di Aruba na fin di aña 2012 i e operacionnan programá a kuminsá riba 31 di mart 2013, ku Maracaibo komo su destinacion inicial. E buelonan pa [[Siudad di Panama|Panama City]] a cuminsa diaa 5 di juli di e aña ey.[1] 5] Aruba Airlines tambe a cuminsa bula entre Aruba, Corsou y [[Republika Dominikano|Santo Domingo]] na december 2015, operando ku e Airbus A320.[ 6] Na mei 2016, a anunsiá ku e buelo Curaçao-Santo Domingo i e buelo di Panama lo ta temporalmente suspendé i ku e operashonnan lo reanuda pronto ora ta posibel, maske no a duna niun motibu pa esaki.[ Na juli 2016, e aerolinea a celebra e firma di nan di cuater avion, cu su prome Airbus A319. E avion a ser entregá na Aruba Airlines na desèmber 2016. 8] Aruba Airlines a anunsiá riba 2 di òktober 2017 ku lo reintrodusí servisio pa Kòrsou i introdusí servisio nobo pa Boneiru. E buelonan lo ta operá ku un Dash 8-300, ku a firma na sèptèmber di 2017 i ku e servisio pa Kòrsou lo kuminsá riba 23 di òktober di 2017, ku e fecha di Bonaire pa ser anunsiá.[1] 9] Lamentablemente e prome buelo a keda cancela pa motibo cu e avion Dash 8 no a wordo entrega na tempo y e aerolinea a cuminsa oficialmente cu servicio na Curaçao riba 25 di october 2017, usando un Bombardier CRJ200, cu a wordo haya for di Voyageur Airways, cu anteriormente a wordo uza pa bula entre Curaçao y Sint Maarten despues di e consecuencia di Hurricane Irma.[ 10] [[:Category:Aviashon]] [[:Categpru:Aruba]] ------------------------ {{Variante|c}} '''Kabana''' por referi na: * [[Kabana (Boneiru)]] * [[Kabana (Korsou)]] == Otro == * Adriaan Lacle Boulevard [[Category:Disambiguation pages]] ----------- {{Variante|c}} '''....''' ta un fam di origen ...... ku desde komienso di [[siglo 19]] tin presensia den [[Karibe Hulandes]] e isla di [[Kòrsou]].<ref>Kraftt, A.J.C. [https://jvbq.nl/wp-content/uploads/2020/08/AJC-Krafft-historie-en-oude-families-van-de-nederlandse-antillen-het-antilliaanse-patriciaat.pdf Historie en oude families van de Nederlandse Antillen] (1951), Martinus Nijhoff, Den Haag</ref> E por referi na: == Hende == * === Luga === === Otro === ----------- Beschermd monument in Aruba {{Broodkruimel}} {{Commonscat|Beschermde monumenten}} [[Categorie:Bouwwerk in Aruba|Monument]] [[Categorie:Beschermd monument|Aruba]] Bouwwerk in Aruba {{Broodkruimel}} {{Hoofding categorie | onderwerp = bouwwerken in Aruba | detailomschrijving = | plaatje = | overig = }} {{Commonscat|Buildings in Aruba}} * Category:Monumento protehi {{Broodkruimel}} Overzicht van [[beschermde monumenten]] [[:Categorie:Cultureel erfgoed]] [[:Categorie:Architectuur]] ------------- {{Navigatie | naam = Navigatie hoofdsteden Afrika | titel = Hoofdsteden in [[Afrika (hoofdbetekenis)|Afrika]] | inhoud = {{Navigatie/Tabel | R1C1 = '''Onafhankelijke staten:''' | R1C2 = [[Abuja]] · [[Accra]] · [[Addis Abeba]] · [[Algiers (hoofdbetekenis)|Algiers]] · [[Antananarivo (stad)|Antananarivo]] · [[Asmara]] · [[Bamako]] · [[Bangui (Centraal-Afrikaanse Republiek)|Bangui]] · [[Banjul]] · [[Bissau (Guinee-Bissau)|Bissau]] · [[Bloemfontein]] · [[Brazzaville]] · [[Caïro (stad)|Caïro]] · [[Conakry]] · [[Dakar]] · [[Djibouti (stad)|Djibouti]] · [[Dodoma (stad)|Dodoma]] · [[Freetown (hoofdbetekenis)|Freetown]] · [[Gaborone]] · [[Gitega (stad)|Gitega]] · [[Harare]] · [[Juba (Zuid-Soedan)|Juba]] · [[Kaapstad]] · [[Kampala]] · [[Khartoem]] · [[Kigali (stad)|Kigali]] · [[Kinshasa]] · [[Libreville]] · [[Lilongwe (stad)|Lilongwe]] · [[Lobamba]] · [[Lomé]] · [[Luanda (stad)|Luanda]] · [[Lusaka (stad)|Lusaka]] · [[Malabo]] · [[Maputo (stad)|Maputo]] · [[Maseru (stad)|Maseru]] · [[Mbabane]] · [[Mogadishu]] · [[Monrovia (Liberia)|Monrovia]] · [[Moroni (Comoren)|Moroni]] · [[Nairobi]] · [[Ndjamena]] · [[Niamey]] · [[Nouakchott (stad)|Nouakchott]] · [[Ouagadougou]] · [[Port Louis (stad)|Port Louis]] · [[Porto-Novo]] · [[Praia]] · [[Pretoria]] · [[Rabat (Marokko)|Rabat]] · [[Sao Tomé (stad)|Sao Tomé]] · [[Tripoli (Libië)|Tripoli]] · [[Tunis]] · [[Victoria (Seychellen)|Victoria]] · [[Windhoek]] · [[Yaoundé]] · [[Yamoussoukro]] | R2C1 = {{Nowrap|'''Afhankelijke gebieden:'''}} | R2C2 = [[Jamestown (Sint-Helena, Ascension en Tristan da Cunha)|Jamestown]] · [[Port-aux-Français]] }} }}<noinclude> [[:Categorie:Wikipedia:Sjablonen Afrika|Hoofdsteden]] </noinclude> -------------- <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:Flag of Bonaire.svg|30px]] ! width="100%" bgcolor=#FFFF85 style="text-align: center;" | <center>Klup di futbòl na [[Boneiru]]</center> |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"|[[SV Arriba Peru|Arriba Peru]] · [[SV Atlétiko Flamingo|Atlétiko Flamingo]] · [[SV Atlétiko Tera Corá|Atlétiko Tera Corá]] · [[SV Real Rincon|Real Rincon]] · [[SV Estrellas|Estrellas]] · [[SV Juventus|Juventus]] · [[SV Vespo|Vespo]] · [[SV Vitesse|Vitesse]] |} <noinclude> [[:Category:Wikipedia templates]] </noinclude> --------- {{Navigatie | titel = [[Lijst van premiers van de Nederlandse Antillen|Minister-presidenten]] van de Nederlandse Antillen | afb_links = [[Bestand:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|30px|Vlag van de Nederlandse Antillen van zes]] | afb_rechts = [[Bestand:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|30px|Vlag van de Nederlandse Antillen van vijf]] | inhoud = [[Moises Frumencio da Costa Gomez]] · [[Efraïn Jonckheer]] · [[Ciro Kroon]] · [[Gerald Sprockel]] · [[Ernesto Petronia]] · [[Ronchi Isa]] · [[Otto Beaujon]] · [[Juancho Evertsz]] · [[Lucina da Costa Gomez-Matheeuws]] · [[Boy Rozendal]] · [[Miguel Pourier]] · [[Don Martina]] · [[Maria Liberia-Peters]] · [[Suzanne Römer|Suzy Camelia-Römer]] · [[Alejandro Felippe Paula]] · [[Etienne Ys]] · [[Ben Komproe]] · [[Mirna Louisa-Godett]] · [[Emily de Jongh-Elhage]] }}<noinclude> [[:Categorie:Wikipedia:Sjablonen politiek|Nederlandse Antillen, Minister-presidenten]] [[:Categorie:Wikipedia:Sjablonen Nederlandse Antillen|Minister-presidenten]] </noinclude> ----------- <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:LocationSouthAmerica.png|55px]] ! width="100%" bgcolor=#FFEFD5 style="text-align: center;" | [[Kapital]]nan den [[Sur Amérika]] | [[File:LocationSouthAmerica.png|55px]] |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 95%;"|[[Asunción]] · [[Bogota]] · [[Brasília]] · [[Buenos Aires]] · [[Caracas]] · [[Cayenne]] · [[Georgetown]] · [[King Edward Point]] · [[La Paz]] · [[Lima]] · [[Montevidéu|Montevideo]] · [[Paramaribo]] · [[Quito]] · [[Santiago di Chile|Santiago]] · [[Stanley (Islanan Falkland)|Stanley]] · [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] |} <noinclude>[[Category:Wikipedia templates]]</noinclude> --------------------- {{Navigatie uitklapbaar | naam = Navigatie hoofdsteden Zuid-Amerika | titel = Hoofdsteden in [[Zuid-Amerika]] | inhoud = {{Navigatie/Tabel | R1C1 = '''Onafhankelijke staten:''' | R1C2 = [[Asuncion (stad)|Asuncion]] · [[Bogota (stad)|Bogota]] · [[Brasilia]] · [[Buenos Aires (stad)|Buenos Aires]] · [[Caracas]] · [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] · [[La Paz (stad in Bolivia)|La Paz]] · [[Lima (stad)|Lima]] · [[Montevideo (stad)|Montevideo]] · [[Paramaribo]] · [[Quito]] · [[Santiago (Chili)|Santiago]] · [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] | R2C1 = {{Nowrap|'''Afhankelijke gebieden:'''}} | R2C2 = [[Cayenne (stad)|Cayenne]] · [[King Edward Point]] · [[Stanley (Falklandeilanden)|Stanley]] }} }}<noinclude> </noinclude> --------- To do * drecha pa uzo Template:Infobox stadion * traha/drecha template "cite web" or cite news" or cite book" (tradusi "retrieved" den template) * traha template infobox atleta / deportista * traha template pa {{noindex}} Artikulo nobo * Ping pong (ht.wiki verkort) * K-pop (nl.wiki verkort) * Lenga krioyo * Alfabet * Alfabet latino * German Gruber jr., filmmaker * Selwyn de Wind, filmmaker * Awry, rapper * Isla Bouvet I * Voetballers: Jason Wall, Riesmarly Tokaay en Elson Hooi * Kolonia (zie ht.wiki) * toevoegen premiers/president: Epsy Campbell Barr; Claude Joseph; Jamaica, Trinidad; China ------------------ <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:Flag of Aruba.svg|35px]] ! width="100%" bgcolor=#FFFF65 style="text-align: center;" | <center>Luga i bario di [[Kòrsou]]</center> |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| #'''[[Bandabou]]:''' [[Barber]] · [[Boca Samí]] · [[Grote Berg (Curaçao)|Grote Berg]] · [[Hato (Curaçao)|Hato]] · [[Lagún]] · [[Sint Willibrordus (Curaçao)|Sint Willibrordus]] · [[Soto (Curaçao)|Soto]] · [[Tera Corá (Curaçao)|Tera Corá]] · [[Westpunt (Curaçao)|Westpunt]]<br/ > | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| #'''[[Bandariba]]:''' [[Oostpunt]] · [[Sint Joris (Curaçao)|Sint Joris]] · [[Spaanse Water]] | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| #'''[[Willemstad]]:''' [[Brievengat]] · [[Buena Vista (Curaçao)|Buena Vista]] · [[Emmastad]] · [[Fleur de Marie (Curaçao)|Fleur de Marie]] · [[Julianadorp (Curaçao)|Julianadorp]] · [[Muizenberg (Willemstad)|Muizenberg]] · [[Otrobanda‎ ]] · [[Pietermaai]] · [[Punda‎]] · [[Saliña (Curaçao)|Saliña]] · [[Santa Maria (Curaçao)|Santa Maria]] · [[Scharloo]] · [[Sint Jago]] · [[Steenrijk (Curaçao)|Steenrijk]] |} ----------------------------------------------- {{Navbox generic | titel = Beschermde gebieden in [[Curaçao]] | afb_rechts = {{CW-VLAG|30}} | inhoud= {{Navigatie/Tabel | R1C1 = '''Nationale parken:''' | R1C2 = [[Christoffelpark]] · [[Curaçao Marine Park|Marine Park]] · [[Nationaal park Shete Boka|Shete Boka]] | R2C1 = '''Natuurreservaten:''' | R2C2 = [[Jan Thiel (Curaçao)#Zoutmeer|Jan Thiel Zoutmeer]] · [[Muizenberg (natuurgebied)|Muizenberg]] }} }}<noinclude> -------------- <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:Flag of Italy.svg|35px]] ! width="100%" bgcolor=#FFEFD5 style="text-align: center;" | <center>Luga na [[Sardegna]]</center> |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| [[Aggius]] | [[Aglientu]] | [[Alghero]] | [[Alà dei Sardi]] | [[Anela]] | [[Ardara]] | [[Arzachena]] | [[Badesi]] | [[Banari]] | [[Benetutti]] | [[Berchidda]]| [[Bessude]] | [[Bonnanaro]] | [[Bono]] | [[Bonorva]] | [[Bortigiadas]] | [[Borutta]] | [[Bottidda]] | [[Buddusò]] | [[Budoni]] | [[Bultei]] | [[Bulzi]] | [[Burgos]] |[[Cagliari]] | [[Calangianus]] | [[Cargeghe]] | [[Castelsardo]] | [[Cheremule]] |[[Chiaramonti]] | [[Codrongianos]] | [[Cossoine]] | [[Erula]] | [[Esporlatu]] | [[Florinas]] |[[Giave]] |[[Golfo Aranci]] |[[Illorai]] | [[Ittireddu]] | [[Ittiri]] | [[La Maddalena]] | [[Laerru]] | [[Kenia]] | [[Lesotho]] | [[Liberia]] | [[Libia]] | [[Madagascar]] | [[Malawi]] | [[Mali]] | [[Mauritania]] | [[Morocco]] | [[Mozambique]] | [[Namibia]] | [[Niger]] | [[Nigeria]] | [[Republika demokratika di Kongo]] | [[Republika Sentral Afrikano]] | [[Rwanda]] | [[Senegal]] | [[Serra Leoa]] | [[Somalia]] | [[Sudan]] | [[Sur Afrika]] | [[Swaziland]] | [[Tanzania]] | [[Togo]] | [[Tunesia]] | [[Uganda]] | [[West Sahara]] | [[Zambia]] | [[Zimbabwe]] |} <noinclude>[[Category:Wikipedia templates]]</noinclude> --------- {{Navbox generic | name = Luga i bario na Kòrsou | afb_rechts = [[File:Flag of Curaçao.svg|30px|Bandera di Kòrsou]] | inhoud = {{Navigation/Table | R1C1 = '''[[Bandabou]]:''' | R1C2 = [[Barber]] · [[Boca Samí]] · [[Grote Berg (Curaçao)|Grote Berg]] · [[Hato (Curaçao)|Hato]] · [[Lagún]] · [[Sint Willibrordus (Curaçao)|Sint Willibrordus]] · [[Soto (Curaçao)|Soto]] · [[Tera Corá (Curaçao)|Tera Corá]] · [[Westpunt (Curaçao)|Westpunt]] | R2C1 = '''[[Bandariba]]:''' | R2C2 = [[Oostpunt]] · [[Sint Joris (Curaçao)|Sint Joris]] · [[Spaanse Water]] | R3C1 = '''[[Willemstad]]:''' | R3C2 = [[Brievengat]] · [[Buena Vista (Curaçao)|Buena Vista]] · [[Emmastad]] · [[Fleur de Marie (Curaçao)|Fleur de Marie]] · [[Julianadorp (Curaçao)|Julianadorp]] · [[Muizenberg (Willemstad)|Muizenberg]] · [[Otrobanda‎ ]] · [[Pietermaai]] · [[Punda‎]] · [[Saliña (Curaçao)|Saliña]] · [[Santa Maria (Curaçao)|Santa Maria]] · [[Scharloo]] · [[Sint Jago]] · [[Steenrijk (Curaçao)|Steenrijk]] }} }}<noinclude>[[Category:Wikipedia templates]]</noinclude> l5v2xo1ap17t3q4sabgx56dwgk0lujg 198316 198312 2026-07-25T21:55:38Z Caribiana 8320 198316 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{Navigacion | naam = Navigashon Playanan di Kòrsou | titel = Playanan di [[Kòrsou]] | afb_rechts = [[File:Flag of Curaçao.svg|30px]] | inhoud = [[Baya Beach]] · [[Blauwbaai]] · [[Daaibooi]] · [[Grote Knip]] · [[Jan Thielbaai]] · [[Kleine Knip]] · [[Kokomo Beach]] · [[Playa Cas Abao]] · [[Playa Fòrti]] · [[Playa Gipy]] · [[Playa Jeremi]] · [[Playa Kalki]] · [[Playa Kanoa]] · [[Playa Lagun]] · [[Playa Porto Marie]] · [[Playa Santa Cruz]] · [[Santa Barbara Beach]] · [[Seaquarium Beach]] }}<noinclude>[[:Category:Wikipedia templates navegacion]]</noinclude> ------------------ Template:Página Prinsipal Actual ------------------ {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} ----------- {{Navegacion | naam = Navegashon Selekshon antiano di futbòl WO 1952 | titel = [[File:Flag of the Netherlands Antilles.svg|25px]] Selekshon di [[Antias Hulandes]] - Weganan Olimpiko di Zomer 1952 [[File:Flag of the Netherlands Antilles.svg|25px]] | afb_links = | afb_rechts = | inhoud = | [[Ergilio Hato|1. Hato]] | [[Lucas Hernández|2. Hernández]] | pos3 = DF | p3 = [[Wilhelm Canword|Canword]] | pos4 = DF | p4 = [[Wilfred de Lanoi|de Lanoi]] | pos5 = DF | p5 = [[Pedro Matrona|Matrona]] | pos6 = DF | p6 = [[Raymundo Kemp|Kemp]] | pos7 = MF | p7 = [[Guillermo Giribaldi|Giribaldi]] | pos8 = MF | p8 = [[Eddy Vlinder|Vlinder]] | pos9 = MF | p9 = [[Ludgero Adoptie|Adoptie]] | pos10 = MF | p10 = [[Cai Helder|Helder]] | pos11 = MF | p11 = [[Jozef Merced|Merced]] | pos12 = FW | p12 = [[Juan Briezen|Briezen]] | pos13 = FW | p13 = [[Jorge Brion|Brion]] | pos14 = FW | p14 = [[Adriaan Brokke|Brokke]] | pos15 = FW | p15 = [[Willys Heyliger|Heyliger]] | pos16 = FW | p16 = [[Guillermo Krips|Krips]] | pos17 = FW | p17 = [[Pedro Coffie|Coffie]] | pos18 = FW | p18 = [[Petrus Conquet|Conquet]] | pos19 = FW | p19 = [[Francisco Gómez (Netherlands Antilles footballer)|Gómez]] | pos20 = FW | p20 = [[Leo Rodriguez (Netherlands Antilles footballer)|Rodriguez]] | coach = [[Antoine Maduro|Maduro]] }}<noinclude> [[:Category:Wikipedia templates navegacion]] </noinclude> {{National squad no numbers | name = Netherlands Antilles football squad 1952 Summer Olympics | bg = #E00000 | fg = white | bordercolor = #1C65CC | country = Netherlands | team link = Netherlands Antilles national football team | flagvar = 1952 | title = Netherlands Antilles football squad | comp link = Football at the 1952 Summer Olympics | comp = 1952 Summer Olympics | pos1 = GK | p1 = [[Ergilio Hato|Hato]] | pos2 = GK | p2 = [[Lucas Hernández (Netherlands Antilles footballer)|Hernández]] | pos3 = DF | p3 = [[Wilhelm Canword|Canword]] | pos4 = DF | p4 = [[Wilfred de Lanoi|de Lanoi]] | pos5 = DF | p5 = [[Pedro Matrona|Matrona]] | pos6 = DF | p6 = [[Raymundo Kemp|Kemp]] | pos7 = MF | p7 = [[Guillermo Giribaldi|Giribaldi]] | pos8 = MF | p8 = [[Eddy Vlinder|Vlinder]] | pos9 = MF | p9 = [[Ludgero Adoptie|Adoptie]] | pos10 = MF | p10 = [[Cai Helder|Helder]] | pos11 = MF | p11 = [[Jozef Merced|Merced]] | pos12 = FW | p12 = [[Juan Briezen|Briezen]] | pos13 = FW | p13 = [[Jorge Brion|Brion]] | pos14 = FW | p14 = [[Adriaan Brokke|Brokke]] | pos15 = FW | p15 = [[Willys Heyliger|Heyliger]] | pos16 = FW | p16 = [[Guillermo Krips|Krips]] | pos17 = FW | p17 = [[Pedro Coffie|Coffie]] | pos18 = FW | p18 = [[Petrus Conquet|Conquet]] | pos19 = FW | p19 = [[Francisco Gómez (Netherlands Antilles footballer)|Gómez]] | pos20 = FW | p20 = [[Leo Rodriguez (Netherlands Antilles footballer)|Rodriguez]] | coach = [[Antoine Maduro|Maduro]] }} <noinclude> [[Category:1952 Summer Olympics football squad navigational boxes|Netherlands Antilles]] [[Category:Netherlands Antilles national football team squad templates|1952]] </noinclude> ---------------- {{Navigatie | naam = Navigatie selectie voetbalelftal Curaçao WK 2026 | titel = [[Curaçaos voetbalelftal (mannen)|Curaçaos voetbalelftal]] – [[Curaçao op het wereldkampioenschap voetbal 2026|WK 2026]] | afb_links = {{CW-VLAG|28|Vlag van Curaçao}} | afb_rechts = {{CW-VLAG|28|Vlag van Curaçao}} | inhoud = {{Voetbalelftal speler|nummer=1|naam=[[Eloy Room|Room]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=2|naam=[[Shurandy Sambo|Sambo]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=3|naam=[[Juriën Gaari|Gaari]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=4|naam=[[Roshon van Eijma|Van Eijma]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=5|naam=[[Sherel Floranus|Floranus]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=6|naam=[[Godfried Roemeratoe|Roemeratoe]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=7|naam=[[Juninho Bacuna|J. Bacuna]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=8|naam=[[Livano Comenencia|Comenencia]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=9|naam=[[Jürgen Locadia|Locadia]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=10|naam=[[Leandro Bacuna|L. Bacuna]] {{aanvoerder}}}} {{Voetbalelftal speler|nummer=11|naam=[[Jeremy Antonisse|Antonisse]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=12|naam=[[Sontje Hansen|Hansen]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=13|naam=[[Tyrese Noslin|Noslin]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=14|naam=[[Kenji Gorré|Gorré]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=15|naam=[[Ar'Jany Martha|Martha]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=16|naam=[[Jearl Margaritha|Margaritha]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=17|naam=[[Brandley Kuwas|Kuwas]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=18|naam=[[Armando Obispo|Obispo]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=19|naam=[[Gervane Kastaneer|Kastaneer]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=20|naam=[[Joshua Brenet|Brenet]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=21|naam=[[Tahith Chong|Chong]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=22|naam=[[Kevin Felida|Felida]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=23|naam=[[Riechedly Bazoer|Bazoer]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=24|naam=[[Deveron Fonville|Fonville]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=25|naam=[[Trevor Doornbusch|Doornbusch]]}} {{Voetbalelftal speler|nummer=26|naam=[[Tyrick Bodak|Bodak]]}} {{Voetbalelftal coach|naam=[[Dick Advocaat|Advocaat]]}} }}<noinclude>{{Sjablooninfo|1=[https://tools.wmflabs.org/templatetransclusioncheck/?lang=nl&name=Sjabloon:Navigatie_selectie_voetbalelftal_Curaçao_WK_2026 Gebruik van sjabloon in artikelen controleren]}} [[Categorie:Wikipedia:Sjablonen voetbalelftal Curaçao|WK 2026]] </noinclude> --------------------- {{Broodkruimel}} [[Category:Categories]] {{Commonscat|World War II}} ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Hosé''' por referi na: == Hende == * [[Brutil Hosé]], futbolista di [[Kòrsou]]. * [[Humphrey Hosé]], tenista di [[Aruba]]. * [[Robert Hosé]], == Otro == * Colegio San Hose {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Martha''' por referi na: == Hende == * [[Ar'jany Martha]], futbolista di hulandes-[[Kòrsou|kurasoleño]]. * [[Angelo Martha]], futbolista di [[Kòrsou]], su ruman ** [[Ben Martha]], futbolista di [[Kòrsou]]. * [[Eugene Martha]], futbolista di [[Kòrsou]]. * [[Rutsel Martha]], huista internashonal i politiko di [[Kòrsou]]. * [[Tirzo Martha]], artista visual di [[Kòrsou]]. == Otro == * Santa Martha {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------------- * [[Humphrey Hosé]], tenista di [[Aruba]]. * [[Robert Hosé]], == Otro == * Colegio San Hose {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Coffie''' por referi na: == Hende == * [[Daisy Coffie]], polítiko di [[Boneiru]]. * [[Mayra Coffie]], polítiko di [[Kòrsou]]. * [[Ivanon Coffie]], pelotero di Kòrsou. * [[Nochi Coffie]], artista visual di Boneiru. {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Newton''' por referi na: == Hende == * [[Eric Newton]], biologo marino i politiko di Boneiru ? * [[Isaac Newton]], * [[Micheal Newton]], {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] ------------- '''Ignacio''' por referi na: == Hende == === Fam === * [[Julien Ignacio]], * [[Jurino Ignacio]], * [[Raily Ignacio]], Nederlands-Curaçaos voetballer die als aanvaller speelt. == Otro == *[[Don Elias Mansur Ballpark]], stadion multifunshonal na [[Camacuri]], Oranjestad, Aruba. {{Dp}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Disambiguation pages]] --------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''.....''' por referi na: * [[Amado Rojer|Amado (Broertje) Rojer]], polítiko di [[Kòrsou]] * [[Eldridge Rojer]] (1984), futbolista di [[Kòrsou]] * [[Hubert Rojer|Hubert (Bèbè) Rojer]] (1934-2022), sindikalista di [[Kòrsou]] * [[Jean-Julien Rojer]] (1981), tenista di [[Kòrsou]] * [[Leendert Rojer]], polítiko di [[Kòrsou]] * Meindert (Menki) Rojer (1957), polítiko di [[Kòrsou]] * Nicolaas Rojer (1808-1888), médiko yu di Kòrsou i miembro di Konseho Kolonial * [[Robert Rojer]] (1939), kompositor i pianista klásiko di [[Kòrsou]]; su yu: ** [[Jean-Jacques Rojer]], kitarista i kompositor di [[Kòrsou]] ------------------ {{Navegacion | naam = Navegashon Promé minister di Antia Hulandes | titel = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|30px]] Promé minister di [[Antias Hulandes|Antia Hulandes]] [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|30px]] | afb_links = | afb_rechts = | inhoud = [[Moises Frumencio da Costa Gomez]] · [[Efraïn Jonckheer]] · [[Ciro Kroon]] · [[Gerald Sprockel]] · [[Ernesto Petronia]] · [[Ronchi Isa]] · [[Otto Beaujon]] · [[Juancho Evertsz]] · [[Lucina da Costa Gomez-Matheeuws]] · [[Boy Rozendal]] · [[Miguel Pourier]] · [[Don Martina]] · [[Maria Liberia-Peters]] · [[Suzanne Römer|Suzy Camelia-Römer]] · [[Jandi Paula|Alejandro Felippe Paula]] · [[Etienne Ys]] · [[Ben Komproe]] · [[Mirna Louisa-Godett]] · [[Emily de Jongh-Elhage]] }}<noinclude> [[:Category:Wikipedia templates navegacion]] </noinclude> ---------------- {{Navegacion | naam = Navegacion ....... | afb_rechts = [[File:Flag of Aruba.svg|40px]] | titel = [[Lista di presidente di Parlamento di Aruba|Presidente di Parlamento di Aruba]] | inhoud = }} <noinclude> [[:Category:Wikipedia templates navegacion]] </noinclude> ------ ----------------------- {{Databox}} Avia Air tabata un aerolinea ku sede na Aruba. Avia Air a keda rekonosé pa e gobièrnu komo e aerolínea nashonal.<ref name="Avia"/> == Datonan di kodigo == * [[International Air Transport Associationgadgadgadgad IATA]] Código: "3R" * [[Organizacion Internacional di Aviacion Civil (ICAO) ]] Código: " 'ARB " ' *Signal di yamada: Aviair == Historia == Na 1986 Avia Air a kuminsá komo un kompania di charter pa buelonan den region. Na aprel 1995 Avia Air a risibí un pèrmit pa ehekutá buelonan regular. E aerolinea tin cinco avion: dos Embriers 110, cada un cu 16 asiento y espacio extra pa e maletanan y dos Cessna, cada un cu 7 asiento. E Cessna por ser usa tur ora ku e kapasidat máksimo di e<ref name="Avia">Plannen Avia Air om vleugels uit te slaan. "Amigoe". Curaçao, 28-11-1995, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 12-01-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644874:mpeg21:p007</ref> Avia Air a suspendé su servisio na novèmber 2003 i tabata trahando pa reestructurá su operashonnan bou di protekshon di bankrut. Avia Air a kuminsá bula na 1986. Tin vuelo charter pa hopi punto i dos vuelo regular diario - 7'or di mainta i 4'or di atardi - pa Punto Fijo na Venezuela. For di 2 di òktober Boneiru tambe ta forma parti di e buelonan regular. E flota di Avia Air ta konsistí di 2 avion Embrier 110 ku 19 asiento i 3 avion Cessna ku 7 asiento. E ta di Efi Tromp.<ref>Vanaf 2 oktober Avia Air vliegt naar Antillen. "Amigoe". Curaçao, 27-09-1995, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 12-01-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644954:mpeg21:p007</ref> == Flota == *[[Short 360gadgadShort 360-200]] Embraer EMB 110 Bandeirante '''Avia Air''' was an [[airline]] based in [[Aruba]]. ==Code data== *[[International Air Transport Association|IATA]] Code: '''3R''' *[[International Civil Aviation Organization|ICAO]] Code: '''ARB''' *Callsign: Aviair ==History== Avia Air suspended service in November 2003 and was working to restructure its operations under bankruptcy protection.<ref>[http://www.rati.com/ALLANDING_10738.htm Air Transport Intelligence] 7 November 2003</ref> ==Flota== *[[Short 360|Short 360-200]] *[[Embraer EMB 110 Bandeirante]] {{Appendix}} ---------- {{Databox}} '''KLM West-Indisch Bedrijf''' tabata un divishon di [[KLM]] West-Indische Bedrijf tabata un parti di KLM ku for di 1934 te ku 1964 tabata atendé buelonan den e Antilanan Hulandes, Suriname (kuns West-Indianan Hulandes) i e paisnan bisiña. E fundacion a wordo haci posibel pa medio di e compromiso di PTT cu a ofrece un contract lucrativo pa transporta e carta pa e colonianan. E promé buelo di post for di Hulanda pa Kòrsou ku e "Snip" riba 22 di desèmber 1934 a marka e punto di kuminsamentu di e empresa aki. Na promé instansia e West-Indische Bedrijf a bula prinsipalmente for di Willemstad pa Aruba (e promé buelo 19 di yanüari 1935) i Venezuela i Jamaica den koperashon ku e Royal Dutch Steamboat Company (KNSM). Ta te despues di Segundo Guera Mundial ku a tuma lugá un buelo regular Amsterdam-Curaçao. E Segunda Guera Mundial mes tabata di gran importancia pa WIB, cu a bira un transportista importante pa e refinerianan di petroleo na Aruba y tabata un di e aerolíneanan di mas bon funcion di e tempo ey. Na 1964 e kompania West-Indische a bira [[Antilliaanse Luchtvaart Maatschappij]] (ALM), ku tambe e Antias Hulandes a bira ko-propietario. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=West-Indisch Bedrijf}} {{References}} ;Lista di fuente }} [[:Category:Karibe Hulandes]] [[:Category:Aviashon]] -------------------------------------- '''Aruba Airlines''' (oficialmente '''Arubaanse Luchtvaart Maatschappij N.V.''') ta e aerolinea nacional y e unico aerolinea di [[Aruba]]. Fundá na 2006, e compania ta proveé transporte aéreo regular i charter pa pasaheronan pa 13 destinacion. Aruba Airlines su sede corporativo ta na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Aruba ta opera su base principal di mantencion na [[Miami]]. El a ricibi un AOC {air operator's certificate) for di [[Estadonan Uni di Merka|Merca]] na 2015. == Historia == Aruba Airlines a ser estableci pa Onno J. de Swart na 2006.<ref>{{Cite web|url=http://curacaochronicle.com/aviation/press-release-settlement-between-aruba-airlines-and-de-swart/|title=Press release: Settlement between Aruba Airlines and de Swart|date=16 June 2017}}</ref> Na 2010 e aerolinea a inicia cu operacion di charter cu un Piper PA-31 Navajo di shete asiento. E sede principal di Aruba Airlines ta na Oranjestad (Aruba), cu ta e centro di operacion principal, y tin tambe un oficina na [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Oficinanan mas chikitu ta estableci na Miami, Corsou, Boneiro y na [[Venezuela]] den e ciudadnan di [[Maracaibo]], [[Valencia]] y Maracay.[1] 3] Na kuminsamentu di 2012 e kompania a atrae invershonista nobo, ku a kondusí na e upgrade di su operacionnan pa avionnan jet.[1] E kompania a wordo otorga un AOC (certificado di operador aereo) ekonómiko na ougùstùs 2012. 4] E aerolinea despues a regla pa haya dos Airbus A320 twin-engined 150-seat jet airliners; e prome a yega na Aruba na november 2012.[ 2] E avion a kuminsá ku vuelo charter for di Aruba na fin di aña 2012 i e operacionnan programá a kuminsá riba 31 di mart 2013, ku Maracaibo komo su destinacion inicial. E buelonan pa [[Siudad di Panama|Panama City]] a cuminsa diaa 5 di juli di e aña ey.[1] 5] Aruba Airlines tambe a cuminsa bula entre Aruba, Corsou y [[Republika Dominikano|Santo Domingo]] na december 2015, operando ku e Airbus A320.[ 6] Na mei 2016, a anunsiá ku e buelo Curaçao-Santo Domingo i e buelo di Panama lo ta temporalmente suspendé i ku e operashonnan lo reanuda pronto ora ta posibel, maske no a duna niun motibu pa esaki.[ Na juli 2016, e aerolinea a celebra e firma di nan di cuater avion, cu su prome Airbus A319. E avion a ser entregá na Aruba Airlines na desèmber 2016. 8] Aruba Airlines a anunsiá riba 2 di òktober 2017 ku lo reintrodusí servisio pa Kòrsou i introdusí servisio nobo pa Boneiru. E buelonan lo ta operá ku un Dash 8-300, ku a firma na sèptèmber di 2017 i ku e servisio pa Kòrsou lo kuminsá riba 23 di òktober di 2017, ku e fecha di Bonaire pa ser anunsiá.[1] 9] Lamentablemente e prome buelo a keda cancela pa motibo cu e avion Dash 8 no a wordo entrega na tempo y e aerolinea a cuminsa oficialmente cu servicio na Curaçao riba 25 di october 2017, usando un Bombardier CRJ200, cu a wordo haya for di Voyageur Airways, cu anteriormente a wordo uza pa bula entre Curaçao y Sint Maarten despues di e consecuencia di Hurricane Irma.[ 10] [[:Category:Aviashon]] [[:Categpru:Aruba]] ------------------------ {{Variante|c}} '''Kabana''' por referi na: * [[Kabana (Boneiru)]] * [[Kabana (Korsou)]] == Otro == * Adriaan Lacle Boulevard [[Category:Disambiguation pages]] ----------- {{Variante|c}} '''....''' ta un fam di origen ...... ku desde komienso di [[siglo 19]] tin presensia den [[Karibe Hulandes]] e isla di [[Kòrsou]].<ref>Kraftt, A.J.C. [https://jvbq.nl/wp-content/uploads/2020/08/AJC-Krafft-historie-en-oude-families-van-de-nederlandse-antillen-het-antilliaanse-patriciaat.pdf Historie en oude families van de Nederlandse Antillen] (1951), Martinus Nijhoff, Den Haag</ref> E por referi na: == Hende == * === Luga === === Otro === ----------- Beschermd monument in Aruba {{Broodkruimel}} {{Commonscat|Beschermde monumenten}} [[Categorie:Bouwwerk in Aruba|Monument]] [[Categorie:Beschermd monument|Aruba]] Bouwwerk in Aruba {{Broodkruimel}} {{Hoofding categorie | onderwerp = bouwwerken in Aruba | detailomschrijving = | plaatje = | overig = }} {{Commonscat|Buildings in Aruba}} * Category:Monumento protehi {{Broodkruimel}} Overzicht van [[beschermde monumenten]] [[:Categorie:Cultureel erfgoed]] [[:Categorie:Architectuur]] ------------- {{Navigatie | naam = Navigatie hoofdsteden Afrika | titel = Hoofdsteden in [[Afrika (hoofdbetekenis)|Afrika]] | inhoud = {{Navigatie/Tabel | R1C1 = '''Onafhankelijke staten:''' | R1C2 = [[Abuja]] · [[Accra]] · [[Addis Abeba]] · [[Algiers (hoofdbetekenis)|Algiers]] · [[Antananarivo (stad)|Antananarivo]] · [[Asmara]] · [[Bamako]] · [[Bangui (Centraal-Afrikaanse Republiek)|Bangui]] · [[Banjul]] · [[Bissau (Guinee-Bissau)|Bissau]] · [[Bloemfontein]] · [[Brazzaville]] · [[Caïro (stad)|Caïro]] · [[Conakry]] · [[Dakar]] · [[Djibouti (stad)|Djibouti]] · [[Dodoma (stad)|Dodoma]] · [[Freetown (hoofdbetekenis)|Freetown]] · [[Gaborone]] · [[Gitega (stad)|Gitega]] · [[Harare]] · [[Juba (Zuid-Soedan)|Juba]] · [[Kaapstad]] · [[Kampala]] · [[Khartoem]] · [[Kigali (stad)|Kigali]] · [[Kinshasa]] · [[Libreville]] · [[Lilongwe (stad)|Lilongwe]] · [[Lobamba]] · [[Lomé]] · [[Luanda (stad)|Luanda]] · [[Lusaka (stad)|Lusaka]] · [[Malabo]] · [[Maputo (stad)|Maputo]] · [[Maseru (stad)|Maseru]] · [[Mbabane]] · [[Mogadishu]] · [[Monrovia (Liberia)|Monrovia]] · [[Moroni (Comoren)|Moroni]] · [[Nairobi]] · [[Ndjamena]] · [[Niamey]] · [[Nouakchott (stad)|Nouakchott]] · [[Ouagadougou]] · [[Port Louis (stad)|Port Louis]] · [[Porto-Novo]] · [[Praia]] · [[Pretoria]] · [[Rabat (Marokko)|Rabat]] · [[Sao Tomé (stad)|Sao Tomé]] · [[Tripoli (Libië)|Tripoli]] · [[Tunis]] · [[Victoria (Seychellen)|Victoria]] · [[Windhoek]] · [[Yaoundé]] · [[Yamoussoukro]] | R2C1 = {{Nowrap|'''Afhankelijke gebieden:'''}} | R2C2 = [[Jamestown (Sint-Helena, Ascension en Tristan da Cunha)|Jamestown]] · [[Port-aux-Français]] }} }}<noinclude> [[:Categorie:Wikipedia:Sjablonen Afrika|Hoofdsteden]] </noinclude> -------------- <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:Flag of Bonaire.svg|30px]] ! width="100%" bgcolor=#FFFF85 style="text-align: center;" | <center>Klup di futbòl na [[Boneiru]]</center> |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"|[[SV Arriba Peru|Arriba Peru]] · [[SV Atlétiko Flamingo|Atlétiko Flamingo]] · [[SV Atlétiko Tera Corá|Atlétiko Tera Corá]] · [[SV Real Rincon|Real Rincon]] · [[SV Estrellas|Estrellas]] · [[SV Juventus|Juventus]] · [[SV Vespo|Vespo]] · [[SV Vitesse|Vitesse]] |} <noinclude> [[:Category:Wikipedia templates]] </noinclude> --------- {{Navigatie | titel = [[Lijst van premiers van de Nederlandse Antillen|Minister-presidenten]] van de Nederlandse Antillen | afb_links = [[Bestand:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|30px|Vlag van de Nederlandse Antillen van zes]] | afb_rechts = [[Bestand:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|30px|Vlag van de Nederlandse Antillen van vijf]] | inhoud = [[Moises Frumencio da Costa Gomez]] · [[Efraïn Jonckheer]] · [[Ciro Kroon]] · [[Gerald Sprockel]] · [[Ernesto Petronia]] · [[Ronchi Isa]] · [[Otto Beaujon]] · [[Juancho Evertsz]] · [[Lucina da Costa Gomez-Matheeuws]] · [[Boy Rozendal]] · [[Miguel Pourier]] · [[Don Martina]] · [[Maria Liberia-Peters]] · [[Suzanne Römer|Suzy Camelia-Römer]] · [[Alejandro Felippe Paula]] · [[Etienne Ys]] · [[Ben Komproe]] · [[Mirna Louisa-Godett]] · [[Emily de Jongh-Elhage]] }}<noinclude> [[:Categorie:Wikipedia:Sjablonen politiek|Nederlandse Antillen, Minister-presidenten]] [[:Categorie:Wikipedia:Sjablonen Nederlandse Antillen|Minister-presidenten]] </noinclude> ----------- <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:LocationSouthAmerica.png|55px]] ! width="100%" bgcolor=#FFEFD5 style="text-align: center;" | [[Kapital]]nan den [[Sur Amérika]] | [[File:LocationSouthAmerica.png|55px]] |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 95%;"|[[Asunción]] · [[Bogota]] · [[Brasília]] · [[Buenos Aires]] · [[Caracas]] · [[Cayenne]] · [[Georgetown]] · [[King Edward Point]] · [[La Paz]] · [[Lima]] · [[Montevidéu|Montevideo]] · [[Paramaribo]] · [[Quito]] · [[Santiago di Chile|Santiago]] · [[Stanley (Islanan Falkland)|Stanley]] · [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] |} <noinclude>[[Category:Wikipedia templates]]</noinclude> --------------------- {{Navigatie uitklapbaar | naam = Navigatie hoofdsteden Zuid-Amerika | titel = Hoofdsteden in [[Zuid-Amerika]] | inhoud = {{Navigatie/Tabel | R1C1 = '''Onafhankelijke staten:''' | R1C2 = [[Asuncion (stad)|Asuncion]] · [[Bogota (stad)|Bogota]] · [[Brasilia]] · [[Buenos Aires (stad)|Buenos Aires]] · [[Caracas]] · [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]] · [[La Paz (stad in Bolivia)|La Paz]] · [[Lima (stad)|Lima]] · [[Montevideo (stad)|Montevideo]] · [[Paramaribo]] · [[Quito]] · [[Santiago (Chili)|Santiago]] · [[Sucre (Bolivia)|Sucre]] | R2C1 = {{Nowrap|'''Afhankelijke gebieden:'''}} | R2C2 = [[Cayenne (stad)|Cayenne]] · [[King Edward Point]] · [[Stanley (Falklandeilanden)|Stanley]] }} }}<noinclude> </noinclude> --------- To do * drecha pa uzo Template:Infobox stadion * traha/drecha template "cite web" or cite news" or cite book" (tradusi "retrieved" den template) * traha template infobox atleta / deportista * traha template pa {{noindex}} Artikulo nobo * Ping pong (ht.wiki verkort) * K-pop (nl.wiki verkort) * Lenga krioyo * Alfabet * Alfabet latino * German Gruber jr., filmmaker * Selwyn de Wind, filmmaker * Awry, rapper * Isla Bouvet I * Voetballers: Jason Wall, Riesmarly Tokaay en Elson Hooi * Kolonia (zie ht.wiki) * toevoegen premiers/president: Epsy Campbell Barr; Claude Joseph; Jamaica, Trinidad; China ------------------ <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:Flag of Aruba.svg|35px]] ! width="100%" bgcolor=#FFFF65 style="text-align: center;" | <center>Luga i bario di [[Kòrsou]]</center> |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| #'''[[Bandabou]]:''' [[Barber]] · [[Boca Samí]] · [[Grote Berg (Curaçao)|Grote Berg]] · [[Hato (Curaçao)|Hato]] · [[Lagún]] · [[Sint Willibrordus (Curaçao)|Sint Willibrordus]] · [[Soto (Curaçao)|Soto]] · [[Tera Corá (Curaçao)|Tera Corá]] · [[Westpunt (Curaçao)|Westpunt]]<br/ > | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| #'''[[Bandariba]]:''' [[Oostpunt]] · [[Sint Joris (Curaçao)|Sint Joris]] · [[Spaanse Water]] | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| #'''[[Willemstad]]:''' [[Brievengat]] · [[Buena Vista (Curaçao)|Buena Vista]] · [[Emmastad]] · [[Fleur de Marie (Curaçao)|Fleur de Marie]] · [[Julianadorp (Curaçao)|Julianadorp]] · [[Muizenberg (Willemstad)|Muizenberg]] · [[Otrobanda‎ ]] · [[Pietermaai]] · [[Punda‎]] · [[Saliña (Curaçao)|Saliña]] · [[Santa Maria (Curaçao)|Santa Maria]] · [[Scharloo]] · [[Sint Jago]] · [[Steenrijk (Curaçao)|Steenrijk]] |} ----------------------------------------------- {{Navbox generic | titel = Beschermde gebieden in [[Curaçao]] | afb_rechts = {{CW-VLAG|30}} | inhoud= {{Navigatie/Tabel | R1C1 = '''Nationale parken:''' | R1C2 = [[Christoffelpark]] · [[Curaçao Marine Park|Marine Park]] · [[Nationaal park Shete Boka|Shete Boka]] | R2C1 = '''Natuurreservaten:''' | R2C2 = [[Jan Thiel (Curaçao)#Zoutmeer|Jan Thiel Zoutmeer]] · [[Muizenberg (natuurgebied)|Muizenberg]] }} }}<noinclude> -------------- <br clear=all /> {| class="toccolours" |- | [[File:Flag of Italy.svg|35px]] ! width="100%" bgcolor=#FFEFD5 style="text-align: center;" | <center>Luga na [[Sardegna]]</center> |- | colspan="2" align="center" style="font-size: 90%;"| [[Aggius]] | [[Aglientu]] | [[Alghero]] | [[Alà dei Sardi]] | [[Anela]] | [[Ardara]] | [[Arzachena]] | [[Badesi]] | [[Banari]] | [[Benetutti]] | [[Berchidda]]| [[Bessude]] | [[Bonnanaro]] | [[Bono]] | [[Bonorva]] | [[Bortigiadas]] | [[Borutta]] | [[Bottidda]] | [[Buddusò]] | [[Budoni]] | [[Bultei]] | [[Bulzi]] | [[Burgos]] |[[Cagliari]] | [[Calangianus]] | [[Cargeghe]] | [[Castelsardo]] | [[Cheremule]] |[[Chiaramonti]] | [[Codrongianos]] | [[Cossoine]] | [[Erula]] | [[Esporlatu]] | [[Florinas]] |[[Giave]] |[[Golfo Aranci]] |[[Illorai]] | [[Ittireddu]] | [[Ittiri]] | [[La Maddalena]] | [[Laerru]] | [[Kenia]] | [[Lesotho]] | [[Liberia]] | [[Libia]] | [[Madagascar]] | [[Malawi]] | [[Mali]] | [[Mauritania]] | [[Morocco]] | [[Mozambique]] | [[Namibia]] | [[Niger]] | [[Nigeria]] | [[Republika demokratika di Kongo]] | [[Republika Sentral Afrikano]] | [[Rwanda]] | [[Senegal]] | [[Serra Leoa]] | [[Somalia]] | [[Sudan]] | [[Sur Afrika]] | [[Swaziland]] | [[Tanzania]] | [[Togo]] | [[Tunesia]] | [[Uganda]] | [[West Sahara]] | [[Zambia]] | [[Zimbabwe]] |} <noinclude>[[Category:Wikipedia templates]]</noinclude> --------- {{Navbox generic | name = Luga i bario na Kòrsou | afb_rechts = [[File:Flag of Curaçao.svg|30px|Bandera di Kòrsou]] | inhoud = {{Navigation/Table | R1C1 = '''[[Bandabou]]:''' | R1C2 = [[Barber]] · [[Boca Samí]] · [[Grote Berg (Curaçao)|Grote Berg]] · [[Hato (Curaçao)|Hato]] · [[Lagún]] · [[Sint Willibrordus (Curaçao)|Sint Willibrordus]] · [[Soto (Curaçao)|Soto]] · [[Tera Corá (Curaçao)|Tera Corá]] · [[Westpunt (Curaçao)|Westpunt]] | R2C1 = '''[[Bandariba]]:''' | R2C2 = [[Oostpunt]] · [[Sint Joris (Curaçao)|Sint Joris]] · [[Spaanse Water]] | R3C1 = '''[[Willemstad]]:''' | R3C2 = [[Brievengat]] · [[Buena Vista (Curaçao)|Buena Vista]] · [[Emmastad]] · [[Fleur de Marie (Curaçao)|Fleur de Marie]] · [[Julianadorp (Curaçao)|Julianadorp]] · [[Muizenberg (Willemstad)|Muizenberg]] · [[Otrobanda‎ ]] · [[Pietermaai]] · [[Punda‎]] · [[Saliña (Curaçao)|Saliña]] · [[Santa Maria (Curaçao)|Santa Maria]] · [[Scharloo]] · [[Sint Jago]] · [[Steenrijk (Curaçao)|Steenrijk]] }} }}<noinclude>[[Category:Wikipedia templates]]</noinclude> e0dlmz1fixbnsa0140gsm6mur9d74dn 2 8649 198267 198202 2026-07-25T18:13:48Z Caribiana 8320 198267 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao mpnl3otbauukb5byua6nchouhr5bhim 198269 198267 2026-07-25T18:14:53Z Caribiana 8320 198269 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 7vn9t7yw6fl8s4g4lj5opjz4llpwh1u 198271 198269 2026-07-25T18:21:03Z Caribiana 8320 198271 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao mt8qc64nzroqeideqx5lythfpc124zc 198272 198271 2026-07-25T18:25:59Z Caribiana 8320 198272 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao p4y9brdgnnaldxusdwyioyrggl5viic 198273 198272 2026-07-25T18:30:12Z Caribiana 8320 198273 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 8phog4ykpyc477n2j35usnwz3679ihw 198274 198273 2026-07-25T18:31:47Z Caribiana 8320 198274 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 9x895a9ts2g6dw2g1ijz7htoncpdvch 198276 198274 2026-07-25T18:34:36Z Caribiana 8320 198276 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao owdepp7jur1mfsai8mgip5rg385rci4 198278 198276 2026-07-25T18:36:56Z Caribiana 8320 198278 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || situá na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao qvvy94th3u44vo2d2n6tsfb14oqy4kr 198279 198278 2026-07-25T18:39:23Z Caribiana 8320 198279 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao c2nf83xq5fgaoofeqbp8sew32m5hpra 198282 198279 2026-07-25T18:42:16Z Caribiana 8320 198282 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao ln46kh15lm5w4p5osx7gy7oxjzzk6rx 198283 198282 2026-07-25T18:46:24Z Caribiana 8320 198283 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 2w363rwb5203qneebizspiwix7n1dfg 198284 198283 2026-07-25T18:47:30Z Caribiana 8320 198284 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao pzklm4083o8894lmimi15fgzsffs5wj 198285 198284 2026-07-25T18:54:49Z Caribiana 8320 /* Lista di playa */ 198285 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan.<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Apropiá pa snokel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao jxohentzbalfkoxjj5h5e1yzgi7plkl 198286 198285 2026-07-25T18:59:29Z Caribiana 8320 198286 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref>; ekselente pa snorkel i buseo dor di presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao n0jadfbwwvhcjpi9urp5eqqtmmgcbxp 198287 198286 2026-07-25T19:10:08Z Caribiana 8320 198287 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao tgz2h98uk7rbzbnvwrscyaj1iw7wnxh 198288 198287 2026-07-25T19:13:24Z Caribiana 8320 198288 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 5dzhq4179g3cge87cl8i6jv81bnr8oa 198289 198288 2026-07-25T19:25:14Z Caribiana 8320 198289 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao ah28abr26210z4x7peh3d0bm1gtpwug 198293 198289 2026-07-25T20:13:37Z Caribiana 8320 198293 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao nwzq9i8zh8oexsebtzchmj1ldxvk44k 198294 198293 2026-07-25T20:28:53Z Caribiana 8320 198294 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Playa Grandi beach Westpunt Curacao (36304707420).jpg|110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || serka di Westpunt. Dor di bientu fuerte recomendabel pa kite y board surfing.<ref>https://whereismybeach.com/en/beach/playa-grandi Grandi Beach], whereismybeach.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabo]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 3isajl957kkb6m8oqxv1fawdij8e3vm 198295 198294 2026-07-25T20:35:33Z Caribiana 8320 198295 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Playa Grandi beach Westpunt Curacao (36304707420).jpg|110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord| 12.3691| -69.15499|format=dms|name=Playa Piskadó}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/33097194|title=Playa Piskado|website=Mapcarta}}</ref> || serka di Westpunt. Dor di bientu fuerte recomendabel pa kite y board surfing.<ref>https://whereismybeach.com/en/beach/playa-grandi Grandi Beach], whereismybeach.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabo]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao k27vvnshderidtbne0w0ef4v66f7gio 198296 198295 2026-07-25T20:38:47Z Caribiana 8320 198296 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Playa Grandi beach Westpunt Curacao (36304707420).jpg|110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord| 12.3691| -69.15499|format=dms|name=Playa Piskadó}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/33097194|title=Playa Piskado|website=Mapcarta}}</ref> || serka di Westpunt. Dor di bientu fuerte recomendabel pa kite y board surfing.<ref>https://whereismybeach.com/en/beach/playa-grandi Grandi Beach], whereismybeach.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabo]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao h8olvhzrurcrer1imkljqw4q0foz2of 198297 198296 2026-07-25T20:44:04Z Caribiana 8320 198297 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Playa Grandi beach Westpunt Curacao (36304707420).jpg|110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord| 12.3691| -69.15499|format=dms|name=Playa Piskadó}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/33097194|title=Playa Piskado|website=Mapcarta}}</ref> || serka di Westpunt. Dor di bientu fuerte recomendabel pa kite y board surfing.<ref>https://whereismybeach.com/en/beach/playa-grandi Grandi Beach], whereismybeach.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.219167| -69.086389|format=dms|name=Playa Porto Marie}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Porto_Marie&params=12_13_09_N_69_05_11_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Porto Marie|website=Geohack}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao qvk7f88zckm0uk8j7scv3o4erep28k6 198298 198297 2026-07-25T20:49:40Z Caribiana 8320 198298 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Playa Grandi beach Westpunt Curacao (36304707420).jpg|110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord| 12.3691| -69.15499|format=dms|name=Playa Piskadó}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/33097194|title=Playa Piskado|website=Mapcarta}}</ref> || serka di Westpunt. Dor di bientu fuerte recomendabel pa kite y board surfing.<ref>https://whereismybeach.com/en/beach/playa-grandi Grandi Beach], whereismybeach.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.219167| -69.086389|format=dms|name=Playa Porto Marie}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Porto_Marie&params=12_13_09_N_69_05_11_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Porto Marie|website=Geohack}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord| 12.14295|-68.97823 |format=dms|name=Playa San Juan}}|| entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao d0vi6tdhs7y8wje28eiwq71kk61ojth 198299 198298 2026-07-25T20:53:51Z Caribiana 8320 198299 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Playa Grandi beach Westpunt Curacao (36304707420).jpg|110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord| 12.3691| -69.15499|format=dms|name=Playa Piskadó}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/33097194|title=Playa Piskado|website=Mapcarta}}</ref> || serka di Westpunt. Dor di bientu fuerte recomendabel pa kite y board surfing.<ref>https://whereismybeach.com/en/beach/playa-grandi Grandi Beach], whereismybeach.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.219167| -69.086389|format=dms|name=Playa Porto Marie}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Porto_Marie&params=12_13_09_N_69_05_11_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Porto Marie|website=Geohack}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord| 12.14295|-68.97823 |format=dms|name=Playa San Juan}}|| entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord| 12.306111| -69.145 |format=dms|name=Playa Santa Cruz}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Santa_Cruz&params=12_18_22_N_69_08_42_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Santa Cruz|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao hlsiik2dzkqzutw3f5t3yu278q4ges3 198300 198299 2026-07-25T20:59:02Z Caribiana 8320 198300 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Playa Grandi beach Westpunt Curacao (36304707420).jpg|110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord| 12.3691| -69.15499|format=dms|name=Playa Piskadó}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/33097194|title=Playa Piskado|website=Mapcarta}}</ref> || serka di Westpunt. Dor di bientu fuerte recomendabel pa kite y board surfing.<ref>https://whereismybeach.com/en/beach/playa-grandi Grandi Beach], whereismybeach.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.219167| -69.086389|format=dms|name=Playa Porto Marie}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Porto_Marie&params=12_13_09_N_69_05_11_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Porto Marie|website=Geohack}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord| 12.14295|-68.97823 |format=dms|name=Playa San Juan}}|| entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord| 12.306111| -69.145 |format=dms|name=Playa Santa Cruz}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Santa_Cruz&params=12_18_22_N_69_08_42_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Santa Cruz|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao hdk6zn7gnimoz2xepdly4irbxn15i90 198301 198300 2026-07-25T21:08:43Z Caribiana 8320 198301 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Playa Grandi beach Westpunt Curacao (36304707420).jpg|110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord| 12.3691| -69.15499|format=dms|name=Playa Piskadó}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/33097194|title=Playa Piskado|website=Mapcarta}}</ref> || serka di Westpunt. Dor di bientu fuerte recomendabel pa kite y board surfing.<ref>https://whereismybeach.com/en/beach/playa-grandi Grandi Beach], whereismybeach.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.219167| -69.086389|format=dms|name=Playa Porto Marie}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Porto_Marie&params=12_13_09_N_69_05_11_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Porto Marie|website=Geohack}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord| 12.14295|-68.97823 |format=dms|name=Playa San Juan}}|| entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord| 12.306111| -69.145 |format=dms|name=Playa Santa Cruz}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Santa_Cruz&params=12_18_22_N_69_08_42_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Santa Cruz|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 28 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord| 12.27027|-69.12461|format=dms|name=Playa Santa Martha}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N295125469 |title=Santa Martha Baai|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao cts4usfy76ytdy4wo4emk5z15clv46i 198302 198301 2026-07-25T21:10:45Z Caribiana 8320 198302 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Forti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.366667| -69.153333|format=dms|name=Playa Forti}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Forti&params=12_22_00_N_69_09_12_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Forti|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.390278| -69.155833|format=dms|name=Playa Gipy}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_23_25_N_69_09_21_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Gipy|title=Playa Gipy|website=Geohack}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.328889| -69.150278|format=dms|name=Playa Jeremi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_44_N_69_09_1_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Jeremi|title=Playa Jeremi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.375556| -69.157778|format=dms|name=Playa Kalki}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_22_32_N_69_09_28_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Kalki|title=Playa Kalki|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | ||[[Playa Kanoa]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-25}}</ref> || panort di Willemstad na kosta nort |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.232| -69.093806|format=dms|name=Playa Kas Abou}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_13_55.2_N_69_5_37.7_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Cas_Abou|title=Playa Cas Abou|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.318056| -69.150278|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918| -68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[File:Playa Grandi beach Westpunt Curacao (36304707420).jpg|110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord| 12.3691| -69.15499|format=dms|name=Playa Piskadó}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/33097194|title=Playa Piskado|website=Mapcarta}}</ref> || serka di Westpunt. Dor di bientu fuerte recomendabel pa kite y board surfing.<ref>https://whereismybeach.com/en/beach/playa-grandi Grandi Beach], whereismybeach.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.219167| -69.086389|format=dms|name=Playa Porto Marie}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Porto_Marie&params=12_13_09_N_69_05_11_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Porto Marie|website=Geohack}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord| 12.14295|-68.97823 |format=dms|name=Playa San Juan}}|| entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord| 12.306111| -69.145 |format=dms|name=Playa Santa Cruz}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Playa_Santa_Cruz&params=12_18_22_N_69_08_42_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Playa Santa Cruz|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 28 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[Bandabou]]|| {{coord| 12.27027|-69.12461|format=dms|name=Playa Santa Martha}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N295125469 |title=Santa Martha Baai|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 | || [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthùis San Juan <ref name="San Juan"/> |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_19_05_N_69_09_01_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Playa_Lagun|title=Playa Lagun|website=Geohack}}</ref> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao q07xtbvxkuhdm292cmxwnsrp9lz91sl 198309 198302 2026-07-25T21:35:05Z Caribiana 8320 198309 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix}} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 0wt5l3u9e6fqr75eoz3j26r3iczgcpm 198313 198309 2026-07-25T21:46:32Z Caribiana 8320 198313 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao mrpjy6sxncbq1rl6exxzvft11hn9yji 198314 198313 2026-07-25T21:47:33Z Caribiana 8320 198314 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack|access-date=}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref></ref><ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 0v1xykar6bo4d8njaow4or0g9y2gud1 198315 198314 2026-07-25T21:51:12Z Caribiana 8320 198315 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 5i8638d65jnlbin3714g8c3a5kn6abj 198317 198315 2026-07-25T21:56:42Z Caribiana 8320 198317 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 3ujmnylu7xbldsgutffww0x8g55lm26 198318 198317 2026-07-25T22:00:54Z Caribiana 8320 198318 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 |[[110px]]|| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || entrada kontra pago; serka di Playa Shon Mosa, Playa Manzanilla, Playa San Juan i lanthùis San Juan<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 |[[110px]]|| [[Playa Manzanilla]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | [[110px]] || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao q3akuqm9c5fuc5h6q8psoto6pxlnhn0 198319 198318 2026-07-25T22:13:06Z Caribiana 8320 198319 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao 9u6qqyx6oy80k2axf9p6gkm95lzy6d6 198320 198319 2026-07-25T22:14:31Z Caribiana 8320 198320 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 |[[110px]]|| [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 |[[110px]]|| [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | [[110px]] ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao a1jrygtnltbgoyev0xqaamkthyphvmv 198321 198320 2026-07-25T22:18:13Z Caribiana 8320 198321 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao sg3sakod815w7ia6cvk49z36qx23h2b 198361 198321 2026-07-26T11:52:21Z Caribiana 8320 198361 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]] ---------------- == Playanan di Kòrsou== {{Databox}} Esaki ta un lista di '''playa di Kòrsou''', un [[isla]] rondoná pa [[Laman Karibe]] y ku tin alrededor di 364 km di kosta.<ref>[https://geofactbook.com/countries/curaao/coastline Coastline Length (km) in Curaçao (2010 - 2025)], geofactbook.com</ref> Kòrsou tin 37 playa<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart], Algemeen Dagblad (25 novèmber 2014).</ref>, di kual mayoria ta situá na e parti sùit di e isla. Su playanan ta karakterisá pa un variedat grandi den tipo, entre otro [[bahia]], [[boka]], [[laguna]], [[saliña]] te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. == Lista di playa == {| class="wikitable sortable" width=90% ! № !! Imagen !! width=20% |Nòmber !! Region !! Koordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Baya Beach Curacao (213574239).jpeg|110px]]|| [[Baya Beach]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.070611| -68.861389|format=dms|name=Baya Beach}}<ref>[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Baya_Beach&params=12_4_14.2_N_68_51_41.0_W_ Baya Beach], geohack.toolforge.org</ref>|| |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:Blue Bay - Curacao.jpg|110px]] ||[[Blauwbaai]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.13333|-68.98333|format=dms|name=Blauwbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513891/blauwbaai.html|title=Blauwbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago">[https://www.opnaarcuracao.nl/stranden/?gad_source=1&gad_campaignid=7402047007&gbraid=0AAAAACoq06Z7IyFzjTQYX2BfgFrkxQg6W&gclid=Cj0KCQjw94bTBhDQARIsAN3vv0zb8EVo2lXtD6e1dumhHk03oYMCN7KTOHfseQOzAeXQ1rX8eikoNkAaAmLtEALw_wcB Stranden Curaçao], opnaarcuracao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 3 | [[File:Sint Michielsbaai en Boka Sint Michiel, Curaçao.jpg|110px]] ||[[Boka Samí]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.144167| -68.998056||format=dms|name=Boka Samí}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Boka_Sam%C3%AD&params=12_8_39_N_68_59_53_W_|title=Boka Samí|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | ||[[Cabana Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0878| -68.90042||format=dms|name=Cabana Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/N9046330150|title=Cabana Beach|website=mapcarta.com}}</ref> || banda di Mambo Beach; entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 5 |[[File:Beach of Daaibooi, Curacao.jpeg|110px]]|| [[Daaibooi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.212222| -69.084444||format=dms|name=Daaibooi}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Daaibooi&params=12_12_44_N_69_05_04_W_region:AN_source:kolossus-nlwiki_type:city|title=Daaibooi|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 6 |[[File:Director's Bay Direkteursbaai Curacao (35890041353).jpg|110px]] || [[Director's Bay]] || [[Bandariba]] ||{{coord|12.066255| -68.860139||format=dms|name=Director's Bay}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=File:Director%27s_Bay_Direkteursbaai_Curacao_(35890041353).jpg&params=012.066255_N_-068.860139_E_globe:Earth_type:camera_source:Flickr_&language=nl|title=Director's Bay|website=Geohack}}</ref> ||situá riba e peninsula di [[Caracasbaai]]. Apropiá pa landamento, buseo i snorkel.<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/directors-bay.php Director's Bay], beautiful-curacao.nl</ref> |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Curacao beach Jan Thiel (36699644845).jpg|110px]]|| [[Jan Thielbaai]] || [[Bandariba]] || {{coord|12.06667|-68.86667|format=dms|name=Jan Thielbaai}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513637/jan-thielbaai.html|title=Jan Thielbaai|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Kleine Knip Curacao (34800925191).jpg|110px]]|| [[Kenepa Chikí]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}} || |- ! style="text-align:center"| 9 | [[File:Grote Knip Kenepa Grandi Curacao (36561697451).jpg|110px]] ||[[Kenepa Grandi]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 10 | [[File:Beach Klein Curacao (35864727094).jpg|110px]] ||[[Klein Kòrsou]] || [[Klein Kòrsou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 11 | [[File:Kokomo Beach.jpg|110px]] ||[[Kokoma Beach]] / Vaersenbaai || [[Bandabou]]|| {{coord|12.1606|-69.0108|format=dms|name=Vaersenbaai}} || |- ! style="text-align:center"| 12 | ||[[Mambo Beach]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.08678| -68.89924|format=dms|name=Mambo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10236368/mambo-beach.html|title=Mambo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia">[https://www.naarcuracao.com/en/the-5-best-beaches-for-families-on-curacao/ The 5 best beaches on Curacao for families], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 13 |[[File:Piscadera Fort and Bay.jpg|110px]]|| [[Piscaderabaai]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.1186| -68.9833|format=dms|name=Piscaderabaai}}<ref>{{cite web|url=https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl&params=12_7_6.96_N_68_58_59.88_W_type:landmark_scale:25000&pagename=Piscaderabaai|title=Piscaderabaai|website=Geohack}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:Playa Forti jump (30393478833).jpg|110px]] ||[[Playa Fòrti]] /<br>Playa Westpunt || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 15 | [[File:Playa Guepi seen from atop the cliffs.jpeg|110px]] ||[[Playa Guepi]] /<br>Playa Gipy|| [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || playa chikitu<ref>[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-gipy.php Playa Gipy], beautiful-curacao.nl </ref> |- ! style="text-align:center"| 16 |[[File:Playa Jeremi.jpg|110px]]|| [[Playa Jeremi]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 17 | [[File:Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg|110px]] ||[[Playa Kalki]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 18 | [[110px]] ||[[Playa Kanoa]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W313159341|title=Playa Kanoa|website=mapcarta.com|access-date=2026-07-24}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 19 |[[File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg|110px]]|| [[Playa Kas Abou]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Playa Lagun.jpg|110px]] ||[[Playa Lagun]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.3187| -69.15168|format=dms|name=Playa Lagun}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3513547/playa-lagun.html|title=Playa Lagun|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 21 ||| [[Playa Largu]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.23528| -69.10222|format=dms|name=Playa Largu}} || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan"/>; ekselente pa snorkel i buseo ku presensia di hopi koral dilanti kosta.<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref> |- ! style="text-align:center"| 22 | || [[Playa Manzaliña]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.24508| -69.10622|format=dms|name=Playa Manzaliña}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/10375763/playa-manzalina.html|title=Playa Manzaliña|website=GeoNames}}</ref> || entrada kontra pago; serka di lanthuislanthùis San Juan <ref name="San Juan">[https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan], naarcuracao.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Marie Pampoen, Willemstad, Curaçao - panoramio (2).jpg|110px]] ||[[Playa Marie Pampoen]] || [[Willemstad]]|| {{coord|12.0918|-68.9063|format=dms|name=Playa Marie Pampoen}}<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/W1014199714|title=Marie Pampoen beach phase 3|website=Mapcarta}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 24 | || [[Playa Piskadó]] /<br>Playa Grandi || [[Bandabou]] || {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia, serka di Westpunt<ref name="famia"/> |- ! style="text-align:center"| 25 | [[File:Playa Porto Mari beach (34089797754).jpg|110px]] ||[[Playa Porto Marie]] || [[Bandabou]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref>|| entrada kontra pago<ref name="pago"/> |- ! style="text-align:center"| 26 | || [[Playa San Juan]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 27 | || [[Playa Santa Cruz]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 28 | ||[[Playa Santa Martha]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[110px]]|| [[Playa Shon Mosa]] || [[Bandabou]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || entrada kontra pago; serka di lanthuis San Juan inkluyendo diferente playa chikitu<ref>https://www.naarcuracao.com/san-juan-stranden/ Stranden: San Juan</ref> Playa Largu (minder aantrekkelijk om te zwemmen, maar uitstekend om te snorkelen)<ref>https://www.middenamerika.nl/curacao/reisgids/toplijsten-curacao/top-5-mooiste-stranden-van-curacao/</ref>, Playa Shon Mosa i Playa Manzanilla |- ! style="text-align:center"| 33 | [[110px]] ||[[Playa Wachi]] || [[]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 30 | [[File:Santa Barbara Curacaco (213574235).jpeg|110px]] ||[[Santa Barbara Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wilhemstad from the coast.JPG|110px]]|| [[Seaquarium Beach]] || [[Willemstad]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 32 |[[110px]]|| [[St. Jorisbaai]] || [[]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || situá na kosta nort, popular komo lugá pa práktika [[windsurf]] i kitesurf.<ref>[https://curacao.for91days.com/st-joris-bay/ St. Joris Bay], curacao.for91days.com</ref> |- ! style="text-align:center"| 33 | [[File:Curacao Tugboat beach (35890036793).jpg|110px]] ||[[Tugboat Beach]] || [[Bandariba]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || apropiá pa famia<ref name="famia"/> |- |} {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} nl.wiki:Curaçao heeft 37 stranden.<ref>[https://www.ad.nl/wonen/de-37-stranden-van-curacao-in-kaart~a05dee2c/ De 37 stranden van Curaçao in kaart]. [[Algemeen Dagblad|AD]] (25 november 2014).</ref> De meeste liggen aan de zuidkant van het eiland. De bekendste zijn: <ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/vakantie/42960/de-top-12-mooiste-stranden-van-curacao De top 12 mooiste stranden van Curaçao], curacao.nu (1 di februari 2026)</ref> en.wiki:Kòrsou ta dispone di un skala grandi di playanan na di su kostanan ku ta varia di bahia, boka, laguna, saliña te na laman brutu na su kosta nort, i awa di fuente. Baya Beach --> Riba mesun península tin tambe Director’s Bay i Tugboat Beach, dos otro playa popular pa buseo i snorkel.<ref name=:"1"/> Blauwbaai, Blue Bay Daaibooi Grote Knip, Kenepa Grandi Kleine Knip, Kenepa Chiki Kokomo Beach, Vaersenbaai [[Piscaderabaai]] Playa Cas Abao Playa Forti Playa Jeremi [[Playa Kalki]] [[Playa Kanoa]] [[Playa Lagun]] Playa Porto Marie Playa Santa Cruz Playa Santa Martha Santa Barbara Beach Seaquarium Beach (of Mambo Beach) Sint Michielsbaai, Boca Samí ------------------ {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kaya | nomber = Scharlooweg | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg | caption1 = Scharlooweg 102 | image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png | caption2 = Scharlooweg 106 | image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png | caption3 = Scharlooweg 29 }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Zona | division_adm = [[Skalo]] | tipo_subdivision_adm= Bario | subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago | zoom = 13 }} '''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]]. ==Historia i desaroyo== Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda. E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo. Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]]. ==Arkitektura== E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di: *estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo) *estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo) Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona. E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad. Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77. El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé. E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]]. Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875. {{multiple image | total_width = 750 | border = infobox | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png | caption1 = nr. 29 | image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg | caption2 = nr. 31 & 33 | image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png | caption3 = nr. 75 | image4 = Scharlooweg 79.png | image5 = Scharlooweg 51, front facade.png | image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg | header = Mansionnan na Scharlooweg |header_align= center }} == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} * {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}} {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] *Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt. -------------- i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2] == Historia i deskripshon == Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario. E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref> -------------- In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg. De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref> Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/> Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/> In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd: (Scharlooweg 55, 1875). {{Appendix}} ----------------- Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8] Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Edifisionan notabel den Scharlooweg== Famous Mansions on Scharlooweg *Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao. *Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation. *Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs. == Sitio di interes == Algun lugá importante den Scharlooweg ta: * [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77 * Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11 Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref> en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2] {{Appendix}} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15] Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15] Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/> Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. ------------- Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> {{Appendix|1=|2= '''Fuente i referensia''' {{References}} '''Link eksterno''' * {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}} }} Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref> === Status di herensia mundial === Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref> Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds, het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg, een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur & Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/> == Literatura == * {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba. Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien. == Mira tambe == * [[Afrokaribense]] * [[Afrokurasoleño]] * [[Afroamerikano]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }} {{References}} }} [[:Kategoria:Hulanda]] ----------------- '''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA). == Leven en werk == Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen. Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie. In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten. ===Academische loopbaan=== Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland. In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press. ===Leerstoel Koninkrijksrelaties=== In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam. Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden. In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties. Onderzoek en thematiek Guadeloupe onderzoekt onder meer: processen van nationale en culturele identiteitsvorming religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen koloniale racialisering en sociale ongelijkheid klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied. --------- {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | tipo = cientifico | nomber = Francio Guadeloupe | ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento = | luga fayecimento = | alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA) | promotor = | disciplina = antropologia cultural | investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]] | conoci pa = | distincion = }} '''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]]. == Bida y carera == Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref> Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]). Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref> ===Carera academico=== Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion. Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba: * Nocionnan popular di pertenencia nacional. * Diversidad cultural y identidad religioso. * Influencia di capital global y racismo colonial. * Representacion di berdad den medionan di comunicacion. El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda. Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural. === Catedra di Relacionnan di Reino === Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref> == Publicacionnan (seleccion) == *Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI. *F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten. *F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press. *F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge. *F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12 *F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times'' {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:Kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------ Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam. Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon. Su investigashon ta konsentrá riba: Nocionnan popular di pertenensia nashonal Diversidat kultural i identidat religioso Influensia di kapital global i rasismo kolonial Representashon di berdat den medio di komunikashon El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda. Un di su obranan mas konosí ta: Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009) Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural. Leerstoel di Reino-relashonnan Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion. Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá. Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural. ------------ * Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM), * Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘. Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective. Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19 Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie. De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref> Leerstoelhouders De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd. * [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}} [[:kategoria:Hende]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} [[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]] [[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] [[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]] [[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]] '''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]]. == Konteksto == E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar. Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon. E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original. -- '''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao. E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon. --- == Kontenido == E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial. E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes. Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882. === Hende muhé den e kolonianan === Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente: * hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam; * hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon); * hende muhé di komunidatnan indígena. E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero. == Resepshon == E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda. == Signifikado == E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou. [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Historia]] ----- '''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]]. == Achtergrond == De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. == Inhoud == In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw. {{Appendix}} ''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf. ==Achtergrond== Samenkomst en doel De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys. Doelstelling: *Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën. *Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling. 📝 Inhoud Hoofddeel I Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen. Hoofddeel II & III Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden. Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken. „…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …” Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32). De Indiaanse vrouw Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw. Beroepsleven van vrouwen Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden. Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes). Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen). Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster. ==Belang van de publicatie== Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao. Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën. Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken. ==Suggesties voor afronding== Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen). ----- ==Nabeschouwing== === Het perspectief van de vrouw in West-Indië === Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen. === Zelfstandigheid en arbeidsethos === Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1] === Zorg en culturele tradities === De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1] === Onderwijs en emancipatie === In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap. === Economische diversiteit === West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1] Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis. == Bronnen == [1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl. ---------- ==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>== [[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]] De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys. De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling. Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw. Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn. Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote) dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever. De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk. Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes. In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt. Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz. Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------ {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto. Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día. Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref> De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref> --- Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día. Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden. De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof. Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten. ------- Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling. Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán. ---- Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken. ---- Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren. {{Appendix}} --------------- {{Databox}} [[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]] E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial. Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado. es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente. Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario. Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial. Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1] == Caribe Hulandes == * 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), * 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110) 1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref> {{Appendix}} LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen Citeertitel Landsverordening minimumlonen Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn Eigen onderwerp arbeidsregelgeving Opmerkingen met betrekking tot de regeling Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2), -------- The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations. The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index. -------------- {{Variante|c}} {{infobox persona| variante =c | nomber = Mary Gertrude Johnson | ofishi = | tata = Peter Hassell | mama = Esther Lovell Johnson }} '''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref> == Biografia == Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> <ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref> Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba. == Homenahe == Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref> == Mira tambe == * [[Kanchi sabano]] {{Appendix}} {{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}} [[:Kategoria:Saba]] ------------ * na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref> * the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths. <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref> * Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref> Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island. When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework. Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba. ------------- {{Infobox artista|variante|c | nomber = Sheila Payne }} '''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1] Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2] For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2] Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2] -------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent. Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé ​​e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder. Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia. Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik. Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen). {{Appendix}} chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta. ✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu. Diferensha: Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei). Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus. 🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí: Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba) Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra) Fortifikashon (forte) E motibu principal pa usa un tragalus tabata: Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi) Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas) Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta. Ejemplo: Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus. Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey. 📜 Origen historiko E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku: Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18). Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial. Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra. ✏️ En Resúmen Aspekto Tragalus Dakkapel Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda [[:Kategoria:Konstrukshon]] -------------- {{Multiple image | total_width = 650 | align = center | caption_align = center | border = | image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg | caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]] | image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg | caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]] | image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg | caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]] | image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg | caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad }} --------------- * [[Florin karibense]] (aanvullen) Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> -- 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat. E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. 2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref> E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten. Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten. E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color. == denominashon di mas chikitu: 10 florin == E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref> E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa. Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter. E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou. Patras == Di dos denominashon: binti florin Cg 20 == E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras. Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/> Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá. Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/> Patras == Di tres denominashon: biyete di 50 Cg == E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref> E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu. E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi. Patras Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki. ------------------- '''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu. == Reserva i produkshon == Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/> Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/> == Historia == E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela. Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/> Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> ï Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna. == Laso ku Karibe Hulandes == (es.wiki} === Aruba === Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref> Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo |datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref> Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref> === Boneiru === PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref> === Kòrsou === Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref> PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref> Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé ​​un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Venezuela]] -------------------------- '''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]]. == Historia == AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ?? Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref> Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref> Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert. E febrika ta establese na Asteroienweg. E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa) ---------------------------------- {{Databox}} '''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan. == Historia == Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij. For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref> Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. == Dòknan == Den kurso di tempu a operá diferente dòk: * ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst) * ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya) * ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente) * ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente) Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref> {{Appendix}} [[Category:Empresa]] [[Category:Kòrsou]] ===Damen ==== * Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes. * Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref> *NOTES Van ds zijde van de afdeling „Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref> In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce. With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean. Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref> Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref> Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref> {{Appendix}} Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij. Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes. Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño. -------------------- == Tula == * nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27] --------- '''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - † Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref> Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a kria Medardo. Su tata a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena. Medardo den e tempu ei tabata negoshante. ==Guera== Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu. Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo, dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena. Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial. E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi. Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki. Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo. Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko. Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu. ==Publikashon== Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende. Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio. Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt. Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”. Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru. Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026 Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao ie44rm880ctbsze68nt24nift2sgjbv 2 8967 198238 198237 2026-07-25T12:19:08Z Caribiana 8320 198238 wikitext text/x-wiki "__NOINDEX__" Pending: [[Bobbi-Lynn de Jong]] - [[Jeremi Profar]] - [[Hillard Cijntje]] - [[Liemarvin Bonefacia]] - [[Pariba Little League]] - [[Federashon di Atletismo di Kòrsou]] --------- {{infobox deportista | variante = c | nomber = Bobbi-Lynn de Jong | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = 2010? | pais = {{NLD}} - Boneiru | deporte = [[windsurf]] }} '''Bobbi-Lynn de Jong''' (☆ 2010 na [[Hulanda]]) ta un deportista di Boneiru den e ramo di windsurf. Desde 2023 e ta competi den e campeonato di 'Professional Windsurfers Association' (PWA) y a titula campeon .... == Bida i karera == Den 2020 Bobbi-Lynn de Jong a muda cu su famia di Hulanda pa Boneiru.<ref>[https://www.neilpryde.com/blogs/international-team/bobbi-lynn-de-jong Bobbi Lynn de Jong]</ref> E tin dos ruman muhe mas yong: Kit i Lone ku ta mbe ta aktivo den windsurf.<ref>https://www.windsurf.co.uk/next-generation-de-jong-sisters/ </ref> Eynan el a cuminsa praktika windsurf na edat di 10 ana. op 14 jaar al op wereldniveau vrouwen in de surfwereld.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/30455-bobbi-lynn-surft-mee-in-de-wereldtop Bobbi-Lynn surft mee in wereldtop], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di desember 2024)</ref> Op slechts 14-jarige leeftijd veroverde de Bonairiaanse vier wereldtitel in de disciplines fin en foil, en dat in de categorie tot en met 17 en 21 jaar. <ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/interview/30418/bobbi-lynn-de-jong-bonairiaans-talent-in-de-surfsport-klaar-voor-nederlandse-trainingen-op-de-iq-foil Bobbi-Lynn de Jong: Bonairiaans talent in de surfsport, klaar voor Nederlandse trainingen op de IQ-Foil], bonaire.nu (26 di desember 2024)</ref> Tycho Smits and Bobbi-Lynn de Jong win the PWA Youth Slalom World Cup in Bonaire<ref>https://www.surf-magazin.de/en/windsurfing/scene-and-events/junior-world-cup-tycho-smits-and-bobbi-lynn-de-jong-win-the-pwa-youth-slalom-world-cup-in-bonaire/</ref> Bobbi-Lynn De Jong 🇧🇶 was only 13 years old when she made her Tour debut in Fuerteventura last summer!2023<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/bonaire/65647/thirteen-year-old-windsurfer-from-bonaire-finishes-ninth-at-pwa-slalom-competition Thirteen-year-old windsurfer from Bonaire finishes ninth at PWA slalom competition], bes reporter (10 di ougustus 2023)</ref> Bij de vrouwen blijft Bobbi-Lynn de Jong dé Bonairiaanse uitblinker. De jeugdwindsurfster, die dit seizoen voor het eerst tussen de senioren uitkomt, zette haar sterke vorm voort met opnieuw meerdere topklasseringen. Na acht gevaren eliminaties staat zij op een knappe derde plaats in het tussenklassement en mengt zij zich volop in de strijd om de podiumplaatsen.<ref>Hans Hofstra, https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/92845/bobbi-lynn-de-jong-op-podium-taty-frans-blijft-meedoen-om-topklassering Bobbi-Lynn de Jong op podium, Taty Frans blijft meedoen om topklassering], </ref> 2025:Drievoudig goud voor Bobbi-Lynn de Jong bij jeugd windsurfen in Denemarken<ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/79826/drievoudig-goud-voor-bobbi-lynn-de-jong-bij-jeugd-windsurfen-in-denemarken</ref> 2026: Bobbi-Lynn de Jong de sterkste was bij de fin-jeugd tot 17 jaar.<ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/89929/amado-vrieswijk-en-bobbi-lynn-de-jong-pakken-goud-op-defi-wind</ref> == Link eksterno == * https://www.pwaworldtour.com/athletes/de-jong-bobbi-lynn-nb-46/ {{Appendix}} Bobbi-Lynn de Jong (☆ 2010 na Hulanda) ta un deportista di Boneiru den e ramo di windsurf. Desde 2023 e ta kompetí den e campeonato di Professional Windsurfers Association (PWA), unda e ta konsiderá komo un di e talento hóbèn mas promesedor den e deporte. Bida i karera Bobbi-Lynn de Jong a nase na Hulanda i na 2020 e a muda huntu ku su famia pa Boneiru.[1] E tin dos ruman muhé mas yong, Kit i Lone, ku tambe ta aktivo den windsurf.[2] Na Boneiru, e a kuminsá praktika e deporte na e edad di 10 aña. Ya na un edad hopi hóbèn, de Jong a mustra su talento na nivel internacional. Na 2023, na solamente 13 aña, e a hasi su debut den PWA World Tour na Fuerteventura.[6] Un aña despues, na 14 aña di edad, e tabata ya kompetiendo na nivel mundial den kategoría femenino.[3] Den e mesun periodo, de Jong a logra gana kuater título mundial den e disciplinanan fin i foil, den kategoríanan te ku 17 aña i te ku 21 aña.[4] E resultado aki a pone su firmemente entre e mihó windsurfernan hóbèn na mundu. Na Boneiru, de Jong a gana e PWA Youth Slalom World Cup, huntu ku Tycho Smits, konfirmando su posishon komo talento sobresaliente den e deporte.[5] Durante su promé temporada entre seniornan, e a sigui impresioná ku varios klasifikashon haltu. Despues di ochu eliminashon, e a yega na un meritorio di tres lugá den e klasifikashon provisonal, i asina e a bira un kontendiente serio pa podio.[7] Na 2025, de Jong a logra tres medaya di oro den kompetensianan di windsurf pa hubentut na Dinamarka.[8] Na 2026, e a sigui su exito, bira e mihó den e kategoría fin pa hubentut te ku 17 aña.[9] Estilo i influensia Bobbi-Lynn de Jong ta rekonosí pa su versatilidat den diferente disciplina di windsurf, spesialmente fin i foil. Su rapido desaroyo i resultadonan na un edad tan hóbèn a hasi ku e ta konsiderá komo un di e gran promesanan pa futuro di windsurf internacional. ----------------- {{infobox deportista | variante = c | nomber = Jeremi Profar | imagen = Juremi Profar Nashville 2019.jpeg | descripcion = Jeremi Profar na [[Nashville]] (2019). | fecha nacemento = [[30 di yanüari]] [[1996]] | pais = {{CUW}} | deporte = [[beisbòl]] }} '''Juremi Gregorius Profar''' (☆ [[30 di yanüari]] [[1996]]) ta un pelotero profeshonal di [[Kòrsou]]. E ta hunga komo infielder di beisbòl profeshonal di Karachi Monarchs di Baseball United. El a hunga den Liga Menor di Beisbòl di 2013 pa 2019. El a yega di hunga pa Hulanda den kompetensia internashonal. == Bida i karera == Profar a representá Willemstad, Curaçao i Pabao Little League na Little League World Series 2007 i 2008. Su rumannan, [[Jurickson Profar|Jurickson]] i Jurdrick, tambe a representá e mesun Little League den e finalnan, Jurickson hasiendo esaki na 2004 i 2005, sigui despues pa Jurdrick na 2019. == Link eksterno == * [https://www.mlb.com/player/juremi-profar-642282?stats=career-r-hitting-minors&year=2026 Profil Jeremi Profar], mlb.com --------- Juremi a hunga semper pa e [[Santa Maria Pirates|Piratanan di Santa Maria]], pero aparentemente algu no a bai manera mester ta i e hóben pelotero aki a disidí ku e ta bandoná e barku Pirata i djòin e ekipo Skòrpion kaminda tambe segun nos fuente mesora Profar a bira e mihó hungadó di posishon pagá den beisbòl lokal. Profar tin dos aña ku e no a hunga den e kampionato lokal i konsekuentemente el a bira liber te ku el a firma kaba ku Scorpions. Deporte Vigilante a komprondé ku tin mas pelotero na kaminda pa Scorpions, pero nos lo mester haña e konfirmashon ainda.<ref>[https://vigilantekorsou.news/juremi-profar-pa-royal-scorpions/ Juremi Profar pa Royal Scorpions], [[Vigilante]] (22 di yüli 2026)</ref> ------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox deportista | variante = c | nomber = Hillard Cijntje | fecha nacemento = [[22 di yüni]] [[1992]] | pais = {{CUW}} | deporte = siklismo }} '''Hillard Cijntje''' (☆ [[22 di yüni]] [[1992]] na [[Willemstad]]) ta un siklista di [[Kòrsou]]. ==Biografia== fr.wiki"Hillard Cijntje a nase dia 22 di yüni 1992, na [[ Kòrá]], un bario den e stat di Willemstad. E ta un di e mihó siklistanan riba e isla di Kòrsou.[1] El a hasi su marka na 2010 dor di bira un dòbel kampion di Karibe den e kategoria di yòn, ganando tantu e kareda di kaminda komo e prueba di tempu.[2] Na mei 2011, el a biaha pa Medellín pa partisipá den e Kampionato Panamerikano.[3] El a terminá di 28 den e prueba di tempu, kasi ocho minüt tras di e ganadó, Leandro Messineo, i despues a bandoná e kareda di kaminda.[4] Na 2012, el a gana un medaya di bròns na e Kampionato di Time Trial di Karibe. E mesun aña ei, el a kompetí den e Kampionato Mundial representando Antia Hulandes, ounke e pais a stòp di eksistí na fin di 2010. Den e kategoria bou di 23 aña, el a terminá na di 61 lugá den e prueba di tempu i a bandoná e kareda di kaminda, ku a wòrdu gana pa Alexey Lutsenko.[5] Na 2013, el a terminá di kuater i tabata e mihó koredó hulandes den e Amstel Curaçao Race, un kriterio internashonal.[6] Durante e periodo aki, el a core tambe na Hulanda[1] pa e club di WV Noord-Holland. Na 2014, el a bira e kampion di time trial di Kòrsou na su stat natal Willemstad. El a regresá na siklismo na 2016, despues di un pausa temporal for di kompetensia, i a bira un dos biaha subkampion nashonal. Na 2017, el a distingui su mes ganando numeroso careda teni riba e isla di Curaçao. El a gana tambe e John T. Memorial, ku a tuma lugá na Anguilla.[1] Na e Kampionato di Karibe, el a terminá di sinku den e prueba di tempu[7] i di ocho den e kareda di kaminda.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=fr|oldid = |titulo=Hillard Cijntje}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Hillard}} [[Kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Hende]] -------------------- [[Futbol|Futbòl]] i [[beisbòl]] ta e [[deporte]]nan mas popular na Kòrsou. E [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl]] a gana [[Kopa Karibe]] 2017 tras di derotá Jamaica, i asina a klasifiká pa e [[Kopa Oro di CONCACAF]]. Na 2019, nan a gana e Kopa di Rei na [[Tailandia]], despues di derotá [[Vietnam]] den e final. E logro mas grandi a yega na 2025, ora Kòrsou a klasifiká pa e [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial di FIFA]] 2026, birando e pais di mas chikí den historia pa logra esaki. Beisbòl tin un tradishon fuerte tambe. Na 2004, e tim di Little League di [[Willemstad]] a bira kampeon mundial. E isla a produsí varios húngadó di nivel mundial manera [[Andruw Jones]], [[Ozzie Albies]] i [[Kenley Jansen]], tur ku aparishonnan den [[Major League Baseball|MLB]] All-Star Game. Otro deportenan ta floresé danki na e klima i naturalesa di e isla. Deporte akuatiko, spesialmente [[windsurf]] ta popular pa motibu di [[Passaat|bientu konstante]], miéntras e awa klá i kayente ta ideal pa buseo i snorkel, ku visibilidat te ku 30 meter.<ref>Motion Magazine, yüni 2005</ref><ref>{{cite web|work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=2006-11-20|archive-date=2013-02-23 |access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html }}</ref> Tin tres kancha di gòlf riba e isla. Den atletismo, Kòrsou tambe a logra resultadonan notabel, manera medayanan na Weganan CARIFTA.<ref>{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK & FIELD STADIUM&nbsp;– Nassau, Bahamas&nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing & Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=2023-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm}}</ref> {{Appendix}} ---------------- Futbòl i beisbòl ta e deportenan mas popular di e isla. E selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou a gana e Kopa di Karibe 2017 derotando Jamaica den e final, klasifikando pa e Kopa di Oro di CONCACAF 2017.[148] Nan a biaha pa Thailand i a partisipá den e Kopa di Rei 2019 pa promé bia, eventualmente ganando e torneo dor di gana Vietnam den e final.[149] Na 2025, Kòrsou a klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA 2026 dor di gana nan grupo den e buèlta final di e Klasifikashonnan di CONCACAF, birando e nashon di mas chikitu den historia pa klasifiká pa un Kopa Mundial.[150] Na 2004, e ekipo di Little League Baseball di Willemstad, Curaçao, a gana e titulo mundial den un wega contra e campeon di Merca di Thousand Oaks, California. E liña di Willemstad a inkluí Jurickson Profar, e prospekto di shortstop destaká ku, te ku 2026, ta aktualmente riba e lista di Atlanta Braves di Major League Baseball (MLB); i Jonathan Schoop.[151] Hungadónan di Kòrsou Andruw Jones[152] (indusí den e Salon di Fama na 2026)[153], Ozzie Albies, i Kenley Jansen a hasi vários aparishon den MLB All-Star Game.[154] E pelíkula dokumental di 2010 Boys of Summer[155] ta detayá e All-Stars di Pabao Little League di Curaçao ganando e di ocho kampionato konsekutivo di nan pais na e Little League World Series di 2008, despues sigui pa derotá otro timnan, inkluyendo Puerto Rico i Repúblika Dominikana, i ganando un lugá na Williamsport[156]. Otro deportenan E bientunan komersial prevalesente i awa kayente ta hasi Korsou un lugá pa windsurf.[157] Tin awa kayente i kla rònt di e isla. Buseadonan i snorkelnan por tin visibilidat te ku 30 meter (98 pia) na e Parke Marino Bou di Curaçao, ku ta ekstendé a lo largu di 20 kilometer (12 miya) di e liña di kosta sùit di Kòrsou.[158] Curaçao a participa na Weganan CARIFTA 2013. Kevin Philbert a sali na di tres lugá den e salto largu maskulino bou di 20 aña ku un distansia di 7.36 meter (24.15 pia). Vanessa Philbert a keda na di dos lugá den e 1.500 meter (4.900 pia) femenino bou di 17 aña ku un tempu di 4:47.97.[159][160][161][162] ------------- {| class="wikitable" width="90%" style="font-size:90%; text-align:center;" | colspan="9" |'''Grupo E - [[Kopa Mundial di Futbòl]] 2026''' ! rowspan="31" width="1%" | |- ! width="2%" |Posishon ! width="2%" |Tim ! width="2%" |{{Tooltip|Pld|Matches played}} ! width="2%" |{{Tooltip|W|Matches won}} ! width="2%" |{{Tooltip|D|Matches drawn}}* ! width="2%" |{{Tooltip|L|Matches lost}} ! width="2%" |{{Tooltip|GF|Goals for}} ! width="2%" |{{Tooltip|GA|Goals against}} ! width="2%" |{{Tooltip|GD|Goals difference}} ! width="2%" |{{Tooltip|Pts|:Points}} |- | 1 ||[[File:Flag of Germany.svg|20px|border]] [[Alemania]] || 1||1||0||0||7||1 ||+6 ||3 |- | 2 ||[[File:Flag of Ecuador.svg|20px|border]] [[Ecuador]] || 0|| || || || || || || |- | 3 ||[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px|border]] [[Ecuador]] || 0 || || || || || || || |- | 4 ||[[File:Flag of Curacao.svg|20px|border]] [[Kòrsou]] || 1|| 0 ||0||1|| 1||7||-6||0 |} Pos Teamvte Pld W D L GF GA GD Pts Qualification 1 Germany 1 1 0 0 7 1 +6 3 Advance to knockout stage 2 Ecuador 0 0 0 0 0 0 0 0[a] 3 Ivory Coast 0 0 0 0 0 0 0 0[a] Possible knockout stage based on ranking 4 Curaçao 1 0 0 1 1 7 −6 0 ----------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Blue Wave''' òf '''The Blue Wave''' ta un beinam ofisial di e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]], ku ta representá e pais den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK).<ref name=:"1"/> E término a bira popular durante e kampaña eliminatorio pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 di [[FIFA]], kaminda Kòrsou pa promé bes den su historia a logra kualifiká pa e torneo.<ref name=:"0">[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], [[Antilliaans Dagblad]] (10 juni 2024)</ref> Mas ku un simpel nòmber di kariño, "Blue Wave” ta referí tambe na un fenómeno sosial i kultural ku a surgi rondó di e selekshon. E ta simbolisá un ola kolektivo di sosten, orguyo i identidat nashonal, tantu riba e isla komo den diáspora, durante e preparashon pa i [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl|partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial]] 2026, organisá pa [[FIFA]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], [[Canada]] i [[México]].<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> ==Nòmber== Na 2024, e nòmber "Blue Wave" a wòrdu menshoná den korant [[Antilliaans Dagblad]] komo un proyekto di FFK pa Kopa Mundial 2026.<ref name=:"0"/> E ekspresion probablemente a surgi di manera spontáneo den e fanatikada komo un nòmber di kariño pa e selekshon.<ref>Peppie Sulvaran, [https://vigilantekorsou.news/e-motibu-dikon-ta-uza-panetar-negra-pa-selekshon-di-korsou/ E motibu dikon ta uza Pantera Negra pa selekshon di Kòrsou], [[Vigilante]] (26 di yanüari 2026)</ref> "Blue Wave" ta referí na e laman ku ta rondoná Kòrsou, i tambe na e koló blou tradishonal di e tim.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Histórikamente, e selekshon tabata konosí tambe komo ''Los Azules'' i ''De Blauwen''. Ademas di su referensia literal, e término tin un nifikashon metafóriko: un ''ola'' ku ta representá un kresemento kontinuo di entusiasmo popular i unidat nashonal. Durante e weganan eliminatorio pa Kopa Mundial 2026, e frase a bira un lema unifikante, ampliamente usá pa fanátiko, medio di komunikashon i organisashonnan. ==Konteksto deportivo== Kòrsou, un pais outónomo den [[Reino Hulandes]] ku un poblashon relativamente chikitu (158.006 habitante, 2026)<ref>[https://nu.cw/2026/05/13/cbs-bevolking-curacao-groeit-met-bijna-1-900-inwoners/ CBS: bevolking Curacao groeit met bijna 1.900 inwoners], nu.cw (13 di mei 2026)</ref> i un superfisie limitá (444 km²), a bira miembro di FIFA na 2011. Desde e momentu ei, e selekshon nashonal a mustra progreso konstante den e arena regional i internashonal.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> Un momentu importante tabata e prestashon na [[Kopa Oro di CONCACAF]] 2019, unda Kòrsou a logra yega e kuarto final.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 di novèmber 2024)</ref> E resultado aki a pone e pais mas visibel den e region i a mustra su kapasidat kompetitivo. === Eliminatorio pa Kopa Mundial 2026 === Den e fase inisial di e eliminatorionan pa Kopa Mundial 2026, Kòrsou a logra un rekort fuerte, inkluyendo viktoria kontra paisnan manera [[Sint Lucia|St. Lucia]], [[Aruba]] i [[Barbados]].<ref name=:"2">Will Unwin, [https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-fifa-world-cup-qualification-dick-advocaat An impossibility made possible’: how tiny Curaçao made World Cup history], theguardian.com (19 di novèmber 2025)</ref> Un resultado partikularmente notabel tabata e viktoria di 5–1 kontra [[Haiti]]. Den e siguiente ronda, Kòrsou a enfrentá rivalnan mas fuerte manera [[Jamaica]] i [[Trinidad i Tobago|Trinidad & Tobago]], i tambe [[Bermuda]]. Viktorianan importante, inkluyendo un triunfo di 2–0 kontra Jamaica, a asegurá un posishon favorable den e grupo. Finalmente, dia 18 di november 2025, ku e empate 0-0 kontra Jamaica Kòrsou a terminá den top di grupo B.<ref name=:"2"/> E kampaña elimatorio tabata karakterisá pa konsistensia, organisashon defensivo i efisiensia ofensivo, permitiendo Kòrsou pa kualifiká pa e Kopa Mundial sin presedente den su historia.<ref>Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025)</ref> Un faktor importante tabata ku Canada, México i Merka no a partisipá den e eliminatorionan debí na nan kualifikashon outomátiko komo pais anfitrion di Kopa Mundial. Normalmente, e paisnan aki ta forma e obstákulo mas grandi pa timnan di [[CONCACAF]] (e asosiashon di futbòl di Karibe i Sentro i Nort Amérika).<ref>[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/hoe-de-wk-deelname-van-curacao-mensen-op-meerdere-continenten-verbindt Hoe de WK-deelname van Curaçao mensen op meerdere continenten verbindt], [[Universidat Radboud]] (11 di yüni 2026)</ref> E kualifikashon a forma e punto mas altu te ku awor di e desaroyo deportivo di e selekshon. Ademas, Kòrsou a bira e pais mas chikitu ku a logra kualifiká pa Kopa Mundial,<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> un logro ku a wòrdu rekonosé pa Guinness World Records.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World Cup], Curaçao Chronicle (10 di yüni 2026)</ref> Segun ranking di FIFA, Kòrsou su posishon ta varia entre e top 80–90 di mundu, loke ta konsiderá un logro signifikativo pa un pais di su grandura. Dia 30 di mei 2026 e selekshon tabata pará na posishon nr. 82.<ref>[[https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20260119 World Ranking Men], [[FIFA]]</ref> ===E tim === Un karakterístika importante di e selekshon di Kòrsou ta su komposishon. E ekipo ta konsistí pa gran parti di hungadónan ku a nase na Hulanda, mientras tur a haña nan formashon den e sistema hulandes i ta aktivo den liganan profeshonal na [[Oropa]], Merka i [[Asia]].<ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> E uso di e hungadónan di diáspora ta posibel pa medio di reglanan di elegibilidat di FIFA, ku ta permití representashon a base di konekshonnan familiar, manera mayor òf welo. Den kaso di Kòrsou, e vínculo ku Reino Hulandes inkluso nan nashonalidat hulandes ta hasi e proseso mas fleksibel.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> Den temporada 2025/26, un kantidat signifikativo di hungadó di e selekshon tabata aktivo den Eredivisie i Eerste Divisie, loke a kontribuí na un nivel altu di eksperensia profeshonal den e tim.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614875-teruggekeerde-advocaat-kiest-voor-vertrouwde-namen-in-wk-selectie-curacao Teruggekeerde Advocaat kiest voor vertrouwde namen in WK-selectie Curaçao], nos.nl (18 di mei 2026)</ref> E entrenadó nashonal, Dick Advocaat, kende a asumí e posishon na 2024, a hunga un papel klave den e kualifikashon. Bou di su liderazgo, e selekshon a logra kombiná talento individual ku disiplina táktiko i eksperensia internashonal. Riba vèlt, e tim ta reflehá e karakter di Kòrsou: expresivo, sigur di su mes, i ku un sentido natural di ritmo, un meskla di kreatividat karibense i struktura [[Oropa|oropeo]].<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], [[Antilliaans Dagblad]]</ref> ==Enbolbimentu di komunidat i diáspora== E fenómeno “Blue Wave” a ekstendé mas ayá di e tereno di hunga.<ref name=:"5">Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025)</ref> Durante e preparashon pa Kopa Mundial, aktividatnan komunitario a wòrdu organisá na Kòrsou i den diáspora, spesialmente na Hulanda, unda e komunidat grandi di origen di Kòrsou (± 144.814 persona) ta biba.<ref>{{Cite web |title=CBS Statline |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85384NED/table?dl=C651B |access-date=2025-09-04 |website=opendata.cbs.nl |language=nl}}</ref><ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026)</ref> E movementu a logra mobilisá sosten popular na gran eskala, inkluyendo evento di fanátiko, proyekshon públiko di weganan i aktividatnan kultural.<ref name=:"5"/> Esei a kontribuí na un sentido fuerte di unidat nashonal i konekshon entre e isla i su diáspora. Miles di fanátiko a biaha for di Kòrsou pa asistí weganan di Kòrsou durante Kopa Mundial.<ref name="Guardian"/> ===Evento, festival i kreatividat === Relashoná ku e fenómeno “Blue Wave”, diferente evento i festival a wòrdu organisá, spesialmente den [[Willemstad]].<ref>[https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend], [[Amigoe]]</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]]</ref> Áreanan manera [[Punda]] i [[Otrobanda]] a wòrdu dekorá den tema di Kopa Mundial, kombinando deporte, músika i turismo.<ref name=:"4"/> “Blue Wave” a inspirá un gama amplio di produkshon kreativo, inkluyendo músika, arte visual, kontenido digital i merkansia promoshonal. Plataformanan sosial manera Instagram i YouTube a hunga un papel importante den difushon di e movementu. Plataformanan sosial manera [[Instagram]] i [[Youtube|YouTube]] a hunga un papel importante den difushon di e movementu. Entre otro, e artista musikal [[Jeon]] a lansa e kansion ''Mama Wa'' (The Blue Wave), ku ta sirbi komo himno pa e selekshon. Su letra ta reflehá e orguyo kolektivo rònt di e logro deportivo di kualifikashon i ta menshoná vários miembro di e tim.<ref name="Guardian"/><ref>E. Evertsz, [https://www.deporteawe.com/2025/12/29/futbol/a-song-a-nickname-a-movement-curacaos-bluewave-story/ A song, a nickname, a movement: Curaçao’s Bluewave story], deporteawe.com (29 di desember 2025)</ref> Artíkulonan manera bandera, paña i material promoshonal a bira símbolonan visibel di sosten popular,<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/local/world-cup-fever-drives-surge-in-demand-for-curacao-flags World Cup Fever Drives Surge in Demand for Curaçao Flags], Curacao Chronicle (2 di yüni 2026)</ref> i institushonnan manera [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten]] a emití moneda konmemorativo pa marka e momentu históriko.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37254 CBCS ta lansa monedanan commemorativo pa celebracion di clasificacion di Corsou pa Mundial], NoticiaCla (7 di mei 2026)</ref> ==Nifikashon i impakto== “Blue Wave” ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel di kon un logro deportivo por generá un movementu sosial i kultural mas amplio.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026)</ref> Analistanan ta interpretá “Blue Wave” komo un símbolo di koheshon sosial i identidat nashonal. E ta mustra kon deporte por unifiká diferente grupo den sosiedat i mustra loke e pais ta para p’e,<ref name=:"1"/> kual ta fortalesé e imagen di Kòrsou riba nivel internashonal (''nation branding'').<ref name=:"4">[https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride], curacao.com</ref> Su impakto ta inkluí: * oumento di visibilidat nashonal * interes kresiente den futbòl (partikularmente bou di hubentut di Kòrsou) * refuerso di identidat kompartí entre Kòrsou i su diáspora E término lo keda komo un símbolo duradero di orguyo kolektivo relashoná ku e partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial 2026.<ref>[https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026)</ref> Pa hopi hende, e suseso históriko aki ta representá mas ku djis futbòl. E ta trata di rekonosementu, orguyo i presensia di Kòrsou riba e esenario mundial.<ref name=:"1"/> == Mira tambe == * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|Selekshon nashonal di Kòrsou]] * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Federashon Futbòl Kòrsou]] * [[Kopa Mundial di Futbòl]] * [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl]] == Link eksterno == * [https://thebluewave.team/world-cup-2026/ Wepsait ofisial di The Blue Wave] * [https://www.instagram.com/reels/DSKrc7kDOnc/ The Blue Wave], Instagram * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 Bluewave], Youtube (Kantika ''Blue Wave'' (tambe konosí komo ''Mama Wa'', kantá pa [[Jeon]]) {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} [[:Kategoria:Futbòl na Kòrsou]] * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025) * [https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend] * [https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride] * [https://www.africanews.com/2026/05/29/curacaos-blue-wave-smallest-nation-ever-on-footballs-biggest-stage/ Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage] * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], AD * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], AD * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026) * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026) * [https://nu.cw/2026/01/23/precies-honderd-jaar-geleden-eerste-wedstrijd-van-de-blue-wave/ Precies 100 jaar geleden: eerste wedstrijd van de "blue Wave"], nu.cw (23 januari 2026) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025) * https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026) * https://nu.cw/2026/06/01/overheid-organiseert-blue-nation-nature-experience/ ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Blue Wave''' òf '''The Blue Wave''' ta un beinam ofisial di e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] ku ta representá e pais den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK).<ref name=:"1"/> E beinam aki a bira popular durante e weganan eliminatorio pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 di [[FIFA]], ora e selekshon a logra kualifiká pa promé bes den su historia pa e torneo.<ref name=:"0">[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], [[Antilliaans Dagblad]] (10 juni 2024)</ref> Dor di su impakto “Blue Wave” ta referí no únikamente na e tim, sino tambe na un fenómeno sosial i kultural, simbolisando un ola kolektivo di sosten, orguyo i identidat nashonal rondó di e preparashon pa i partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial di FIFA 2026, organisá na Merka, Canada i México.<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> Pa hopi hende, e suseso históriko aki ta representá muchu mas ku djis futbòl. Ta trata di e rekonosementu, orguyo, i atenshon mundial pa loke Kòrsou a logra i loke e isla ta para p’e.<ref name=:"1"/> == Nòmber == Blue Wave por ta un nòmber ku e bini di e fanatikada komo e nòmber di kariño di nos selekshon.<ref>Peppie Sulvaran, [https://vigilantekorsou.news/e-motibu-dikon-ta-uza-panetar-negra-pa-selekshon-di-korsou/ E motibu dikon ta uza Pantera Negra pa selekshon di Kòrsou], [[Vigilante]] (26 di yanüari 2026)</ref> E ekspreshon ta un referensia na e laman ku ta rondoná e pais insular Kòrsou.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Histórikamente, e selekshon tabata konosé varios nomber alternativo manera ''Los Azules'' i ''De Blauwen'', ku ta referí na e koló blou tradishonal di e selekshon. Na mes momentu, e nòmber Blue Wave tin un nifikashon metafóriko: un “ola” ku ta representá un kresemento di entusiasmo popular i unidat nashonal. Kualifikashon pa Kopa Mundial 2026 a marka un momento históriko. Durante e proseso aki, “Blue Wave” a bira un lema unifikante ku reflehá e entusiasmo kresiente rondó di e ekipo. Den uso komun, e término ta wòrdu empleá pa fanátiko, medio di komunikashon i organisashonnan pa deskribí e movementu di sosten rondó di e selekshon nashonal di Kòrsou. Dat is de naam voor ‘The Blue Wave’, de beweging die op gang is gezet – onder meer met de aanstelling van Advocaat begin dit jaar – met als grote doel plaatsing voor het Wereldkampioenschap Voetbal 2026. Nog nooit eerder is het nationale herenteam van Curaçao aanwezig geweest op een WK. Het bereiken van de Gold Cup is een eerste belangrijke stap om het doel te halen.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> Esei ta e nòmber pa ‘The Blue Wave’, e movementu ku a wòrdu poné den moveshon – inkluyendo e nombramentu di Advocaat na kuminsamentu di e aña aki – ku e meta prinsipal di klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA 2026. E selekshon nashonal maskulino di Kòrsou nunka promé no a partisipá den un Kopa di Mundu. Yega na e Kopa di Oro ta un promé paso importante pa logra e meta ei.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> == Konteksto deportivo == [[File:Guinnessworldrecords.svg|thumb|right|120px|Logo Guinness World Records]] Kòrsou, un pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]] ku un poblashon di 158.006 habitante (1 di yanüari 2026)<ref>[https://nu.cw/2026/05/13/cbs-bevolking-curacao-groeit-met-bijna-1-900-inwoners/ CBS: bevolking Curacao groeit met bijna 1.900 inwoners], nu.cw (13 di mei 2026)</ref> i un superfisie di 444 km², ta e pais mas chikí ku a logra kualifiká pa un Kopa Mundial di FIFA te ku 2026.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Guinness Book of Records a rekonosé e hecho aki dia 14 di yüni 2026, ora di e partido Korsou kontra di Alemania na Houston.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nlCup], Curaçao Chronicle (10 di yüni 2026)</ref> Kòrsou a bira miembro di FIFA na 2011 i su selekshon nashonal a demostra progreso konstante den añanan siguiente.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> E ekipo a gana atenshon regional despues di su prestashon na CONCACAF Gold Cup 2019, unda e a yega e kuarto final. Kòrsou a gana atenshon internashonal den kompetensianan manera [[Kopa Oro di CONCACAF]], unda e a logra yega e buelta di kuarto final (2019), mustrando su kapasidat kompetitivo den region.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 di novèmber 2024)</ref> Segun ranking di FIFA, Kòrsou a yega na un posishon entre e top 80–90 di mundu (variabel segun aña), loke ta konsiderá un logro importante pa un pais di su grandura. Despues di e wega amistoso kontra Eskosia dia 30 di mei 2026 e ranking di Kòrsou ta nr. 82.<ref>[[https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20260119 World Ranking Men], [[FIFA]]</ref> ===E ekipo=== Kualifikashon pa Kopa Mundial 2026 a marka un momentu históriko di eksito ku ta relashoná na algu faktor. E selekshon ta konsistí kasi kompletamente di hungadónan nasé na Hulanda ku a haña nan formashon den e akademianan hubenil di futbòl di Hulanda i tur ta biba pafor di Kòrsou bou kontrat di klupnan na Oropa, Merka i Asia. Entre e 26 hungadó solamente uno, [[Tahith Chong]], a nase na [[Willemstad]], pero a drenta e akademia di Feyenoord na Hulanda for di un edat hòben.<ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> Den temporada 2025/26, ocho hungadó selektá a hunga den Eredivisie, e liga mas altu na Hulanda, i kuater den Eerste Divisie. Dos hungadó a representá Hulanda anteriormente den se selekshon senior.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614875-teruggekeerde-advocaat-kiest-voor-vertrouwde-namen-in-wk-selectie-curacao Teruggekeerde Advocaat kiest voor vertrouwde namen in WK-selectie Curaçao], nos.nl (18 di mei 2026)</ref> Te ku 2023, sifranan di CBS Hulanda a mustra 144.814 persona di orígen di Kòrsou ta biba na Hulanda.<ref>{{Cite web |title=CBS Statline |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85384NED/table?dl=C651B |access-date=2025-09-04 |website=opendata.cbs.nl |language=nl}}</ref> E uso di hungadónan di diáspora ta posibel pa medio di reglanan di elegibilidat di FIFA i a kontribuí signifikativamente na nivel kompetitivo di e tim. Futbolistanan hulandes ku raisnan di Kòrsou ta permiti pa hunga pa Kòrsou pasobra nan tin nashonalidat hulandes.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> Di akuerdo ku e regulashon di FIFA, hungadónan por hunga pa un pais na kua nan ta konektá pa medio di nan mayor òf welonan. Komo ku Kòrsou ta un pais outónomo dentro di Reino Hulandes, e hungadónan aki mesora ta kumpli ku e eksigencia di nashonalidat pa e selekshon nashonal. Otro faktor tabata e oportunidat úniko ku a surgi ora Canada, Mexico i Merka no a partisipá den e partidonan eliminatorio debí na nan kualifikashon outomátiko komo pais anfitrion di Kopa Mundial. Normalmente, timnan di [[CONCACAF]] (e asosiashon di futbòl di Karibe i Sentro i Nort Amérika) ta pèrdè kontra e tres pais aki.<ref>[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/hoe-de-wk-deelname-van-curacao-mensen-op-meerdere-continenten-verbindt Hoe de WK-deelname van Curaçao mensen op meerdere continenten verbindt], [[Universidat Radboud]] (11 di yüni 2026)</ref> E entrenadó nashonal, [[Dick Advocaat]] (78), kende a asumí e posishon aki na 2024, a hunga un papel importante den e kualifikashon. Bou di su liderazgo Kòrsou a hasi bon uso di e reglanan di FIFA, resultando den un ekipo konsistiendo pa gran parti di futbolistanan profeshonal ku a nase i entrená na Hulanda. Debí ku residente di Karibe Hulandes tin nashonalidat hulandes, hungadónan ku raisnan di Kòrsou mesora ta bini na remarke pa un transferensia di nashonalidat deportivo. Un situashon komparábel ku kon hungadónan di Eskosia òf Gales ta hunga pa Inglatera. Ku partisipashon di Kòrsou, Advocaat a bira un di e entrenadónan mas eksperensiá den historia di Kopa Mundial komo el a yega di partisipa tantu ku Hulanda (Kopa Mundial 1994 na Merka) komo ku [[Surkorea]] (Kopa Mundial 2006 na Alemania). El a selekta un tim final pa Kopa Mundial sin kambio.?? ===Eliminatorio === Riba vèlt, Blue Wave ta un refleho di Kòrsou: expresivo, sigur di su mes, i ku un sentido natural di ritmo, un meskla di kreatividat karibense i struktura [[Oropa|oropeo]]. Den e fase di apertura di e eliminatorio pa Kopa Mundial 2026, Kòrsou tabatin un recort di 100% den su grupo, despues di a derotá [[Sint Lucia|St. Lucia]], Aruba, Barbados y mas notablemente Haiti ku 5-1. Den e di tres buelta e nashonnan mas establesé, Jamaica i Trinidad & Tobago, a para den nan kaminda den un grupo ku tambe tabata inkluí Bermuda. Kenji Gorré a skor den e viktoria krusial di 2-0 kontra Jamaica dia 10 di òktober 2025 na kas i Bermuda a wòrdu derotá 7-0 dia 13 di novèmber 2025.<ref name=:"2">Will Unwin, [https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-fifa-world-cup-qualification-dick-advocaat An impossibility made possible’: how tiny Curaçao made World Cup history], theguardian.com (19 di novèmber 2025)</ref> Ku forsa nan a logra pasa dia 18 di november 2025 ku Gorre remplasando Dick Advocaat komo coach, ounke tabatin nervio ora Jamaica a haña un penalti den tempu di leshon ku a wòrdu anula despues di un konsulta di video ku asistente di rèfri. Kòrsou a terminá den top di grupo B di e kampaña di kualifikashon.<ref name=:"2"/> == Enbolbimentu di komunidat == Durante e preparashon pa Kopa Mundial desde november 2025, aktividatnan komunitario a wòrdu organisá na Kòrsou i den diáspora, spesialmente na Hulanda. Esakinan a inkluí evento di fanátikonan di Blue Wave, proyekshonnan públiko di weganan i aktividatnan kultural. Diáspora i alkanse internashonal E movementu a resoná fuertemente den komunidatnan di Kòrsou den eksterior. Evento i inisiativanan di fanátikonan a wordu organisá na diferente pais, kontribuyendo na un oumento di visibilidat global. E movementu a resoná fuertemente den komunidatnan di Kòrsou den eksterior. Evento i inisiativanan di fanátikonan a wòrdu organisá na diferente pais, inkluyendo den Oropa i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. E partisipashon den e Mundial a kontribuí na un oumento di visibilidat global di Kòrsou i a fortalesé konekshonnan entre Kòrsou i su diáspora, inkluyendo traves di turismo i atenshon mediátiko. Esakinan a pone enfasis riba e interkonekshon entre [[deporte]], [[kultura]] i [[turismo]]. E partisipashon públiko a krese visiblemente, i e evento a kontribuí na fortalesementu di un sentido di unidad nashonal. Kalkulashonnan ta sugerí ku mas ku 3.000 fanátiko for di Korsou lo ta presente na Houston pa e partido di apertura kontra Alemania. Alrededor di tres kuart di e kantidat ei ta wòrdu sperá pa e otro weganan di grupo.<ref name="Guardian"/> === Evento i festivalnan === E fenómeno “Blue Wave” a resultá den un programa di evento kultural organisá manera festival i selebrashonnan públiko den sentro históriko di [[Willemstad]]. E aktividatnan aki a kombiná deporte, músika i turismo.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di mei 2026)</ref> Aktualmente eventonan grandi di Blue Wave ta tumando lugá na Willemstad, i e sentronan di siudat di Punda i Otrobanda ta kompletamente dekorá den un ambiente di Kopa di Mundu. ===Produkshon kreativo=== E movimiento a inspirá produkshon kreativo manera músika, arte visual i kontenido digital. Plataformanan sosial a hunga un papel importante den su difushon, spesialmente bou di hóbennan. Despues ku Kòrsou a klasifiká, e artista musikal [[aruba]]no [[Jeon]] a lansa ''Mama Wa'' (The Blue Wave), un kansion dediká na e Blue Wave, e nomber di kariño di e tim. E kansion ta kapta e orguyo rondó di e logro, ku vários miembro di e tim menshoná. Tur selekshon nashonal tin un himno. Pa Korsou, e banda di zonido ei ta “Bluewave,” un kantika komo himno nashonal pa e selekshon, ku ta komposita i kanta pa e artista musikal arubano Jeon, den ritmo [[kompa]] i produsí pa Steve Andreas. El a kuminsá komo un petishon simpel. El a krese bira un gritu di reunion. Ku tempu, el a yuda kombertí “Bluewave” den un apodo ku e sostenedónan ta usa pa e selekshon nashonal mes.<ref>E. Evertsz, [https://www.deporteawe.com/2025/12/29/futbol/a-song-a-nickname-a-movement-curacaos-bluewave-story/ A song, a nickname, a movement: Curaçao’s Bluewave story], deporteawe.com (29 di desember 2025)</ref> Merkansia manera bandera i otro material promoshonal a bira símbolonan visibel di sosten popular. Centrale Bank van Curacao en Sint Maarten (CBCS) ta lansa dos moneda commemorativo special pa honra clasificacion historico di seleccion di futbol di Curacao pa Mundial di Futbol. Ta trata di un moneda di plata di cinco florin y un moneda di cincuenta cent.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37254 CBCS ta lansa monedanan commemorativo pa celebracion di clasificacion di Corsou pa Mundial], NoticiaCla (7 di mei 2026)</ref> “Blue Wave” a inspirá produkshon kreativo inkluyendo obra di arte, dekorashon, músika, lema i kontenido digital. Plataformanan sosial manera [[Instagram]] i [[YouTube]] a hunga un papel importante den difushon di e movementu, spesialmente bou di hóbennan. Despues ku Korsou a klasifiká, e artista musikal [[Jeon]] a lansa ''Mama Wa'', un kansion dediká na e Blue Wave, e apodo di e tim. E kansion ta kapta e orguyo rondó di e logro, ku vários miembro di e tim menshoná den e letra.<ref name="Guardian"/> Na televishon hulandes a pasa un dokumental ''Curaçao en het wonder van het WK'', un narativa tocanten e orguyo, identidat i futuro di e isla. <ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/90418/curacao-en-het-wk-documentaire-over-trots-identiteit-en-de-toekomst-van-het-eiland Curaçao en het WK: documentaire over trots, identiteit en de toekomst van het eiland], curacao.nu (7 di yuni 2026)</ref> Merkansia manera bandera i paña den koló nashonal a bira símbolonan visibel di sosten. Un kompania produktor a reporta un demanda fuerte pa bandera di Kòrsou ademas di produktonan promoshonal relashona cu Kopa Mundial, inKluyendo e programashon di e weganan, sticker pa bentana, banner y borchinan pa pone banda di kaminda.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/local/world-cup-fever-drives-surge-in-demand-for-curacao-flags World Cup Fever Drives Surge in Demand for Curaçao Flags], Curacao Chronicle (2 di yüni 2026)</ref> Komo identidat nobo e selekshon a haña un uniform nobo pa weganan na kas: e kamisa ta kompletamente den blou dediká na Blue Wave. E blou profundo ta simbolisá Laman Karibe, e energia di e isla, i e unidat di tur sostenedó di Kòrsou rònt mundu.<ref>https://www.voetbalshop.nl/blog/de-blue-wave-is-hier-het-nieuwe-curacao-thuistenue-nu-verkrijgbaar-bij-voetbalshop De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nl], </ref> == Nifikashon sosial i polítiko == “Blue Wave” a wòrdu interpretá komo un símbolo di koheshon sosial i identidat nashonal. E término a wòrdu asosiá ku ideanan di union i orguyo kolektivo. Analistanan a señalá ku e fenómeno ta bai mas ayá di deporte, sirbiendo komo un forma di fortalecé visibilidat internashonal i imagen di Kòrsou. Analistanan a señalá ku e fenómeno ta bai mas ayá di deporte, sirbiendo komo un medio pa reforsá identidat nashonal (''nation branding'') i visibilidat internashonal. Figuranan públiko i lídernan polítiko a deskribí “Blue Wave” komo un símbolo di koheshon sosial. E término a wòrdu asosiá ku ideanan di union, ekspresá den lema manera “un isla, un soño”. == Herensia == “Blue Wave” ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel di con un logro deportivo por generá un movimiento sosial i kultural mas amplio. Su impakto inkluí: *oumento di visibilidat nashonal *interes kresiente den futbòl *refuerso di identidat kompartí entre Kòrsou i su diáspora E término a keda komo un símbolo di e periodo di orguyo kolektivo ligá na e Mundial 2026. == Herensia == “Blue Wave” ta ser konsiderá komo un ehèmpel kon un evento deportivo internashonal por generá un movementu kultural i sosial mas amplio. Su impakto ta inkluí: *oumento di visibilidat nashonal *interes kresiente den futbòl *refuerso di identidat kompartí entre kurasoleñonan riba e isla i den diáspora E término a keda wordu usa komo un símbolo di e periodo di mobilidat i orguyo kolektivo ligá na e partisipashon di Kòrsou den e Kopa Mundial 2026. == Mira tambe == * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|Selekshon nashonal di Kòrsou]] * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Federashon Futbòl Kòrsou]] * [[Kopa Mundial di Futbòl]] == Link eksterno == * [https://thebluewave.team/world-cup-2026/ Wepsait ofisial di The Blue Wave] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} --------------- Op het veld is de Blue Wave een afspiegeling van Curaçao: expressief, zelfverzekerd en met een natuurlijk gevoel voor ritme, een mix van Caribische creativiteit en Europese structuur. Onder de hoede van de nieuwe hoofdcoach Fred Rutten (een van de meest gerespecteerde voetbalmanagers van Nederland met ervaring bij PSV Eindhoven, FC Twente, Shalke 04, Feyenoord en Anderlecht), zet het elftal de opmars voort die het de WK-kwalificatie heeft opgeleverd. De Blue Wave staat voor een gevoel van trots en saamhorigheid dat gedeeld wordt door iedereen die Curaçao hoog in het vaandel heeft en reikt tot ver buiten het eiland, waaronder tot de Curaçaose gemeenschappen in het Caribische gebied, Europa, Noord-Amerika, Latijns-Amerika en daarbuiten. ------ grokipedia Juninho Bacuna: Despite their Dutch birthplace, the family's Curaçaoan roots influenced Bacuna's decision to represent the island nation internationally, following Leandro's precedent in prioritizing heritage over birthplace eligibility for the Netherlands senior team.[49] This background underscores a pattern among Curaçaoan-Dutch families, where migration for economic opportunities in the Netherlands often preserves cultural and athletic connections to the Caribbean.[49] ------- Dick Advocaat, E pelotero di 78 aña, cu lo bira e tecnico mas bieu den historia di Mundial den su di tres torneo final despues di 1994 y 2006 (Hulanda y Sur Korea), ya pa hopi tempo a lanta un spirito atacante den su hungadornan. --------------- Curaçao: The Blue Wave The country's official nickname is "The Blue Wave," a reference to the ocean surrounding the small island nation. Curaçao, the smallest country to ever make the World Cup, also has a large sailboat as part of its crest.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> ---- [https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nlCup], Curacao Chronicle (10 di yüni 2026) Het nieuwe Curaçao thuistenue: blauw als identiteit Het nieuwe thuisshirt staat volledig in het teken van de iconische bijnaam The Blue Wave. Het diepe blauw symboliseert de Caribische zee, de energie van het eiland en de verbondenheid van alle Curaçao-supporters wereldwijd.<ref>https://www.voetbalshop.nl/blog/de-blue-wave-is-hier-het-nieuwe-curacao-thuistenue-nu-verkrijgbaar-bij-voetbalshop De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nl], </ref> Waar het uitshirt eerder al wereldwijd opviel dankzij de kleurrijke inspiratie uit Willemstad, zet het thuistenue juist de klassieke Curaçao-kleur centraal: blauw. -------- == Links eksterno == * [https://www.instagram.com/reels/DSKrc7kDOnc/ The Blue Wave], Instagram * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 Bluewave], Youtube (jingle Blue Wave of Mama Wak sung by [[Jeon]]) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025) * [https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend] * [https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride] * [https://www.africanews.com/2026/05/29/curacaos-blue-wave-smallest-nation-ever-on-footballs-biggest-stage/ Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage] * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], AD * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], AD * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026) * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026) * [https://nu.cw/2026/01/23/precies-honderd-jaar-geleden-eerste-wedstrijd-van-de-blue-wave/ Precies 100 jaar geleden: eerste wedstrijd van de "blue Wave"], nu.cw (23 januari 2026) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025) * https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026) * https://nu.cw/2026/06/01/overheid-organiseert-blue-nation-nature-experience/ ---------- * vorige versie ta un alias informal pa e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] i un término ku ta wòrdu usá pa deskribí e ola mas amplio di sosten públiko i aktividat kultural rondó di e partisipashon di e selekshon den e Kopa Mundial di FIFA 2026. The Blue Wave is de populaire bijnaam voor het nationale voetbalelftal van Curaçao. De term staat symbool voor de historische en succesvolle opmars van het team en de nationale trots en eenheid op het eiland. == Nomber == E expresion “Ola Blauw” ta referi na e color blauw tradicional di e seleccion di Curaçao y ta wordo usa comunmente pa sostenedornan, medionan di comunicacion, y organisacionnan. E término tambe ta lanta e identidat geográfiko di Kòrsou komo un isla den Karibe i ta simbolisá un ola kolektivo di sosten nashonal.[1] Konteksto di futbòl E selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou ta representá Kòrsou den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa Federashon di Futbòl Kòrsou. E kualifikashon di e tim pa e Kopa Mundial di FIFA 2026 a marka un momentu signifikante den su historia deportivo, oumentando su visibilidat tantu regionalmente komo internashonalmente. Durante e kampaña di kualifikashon i e preparashonnan di e torneo siguiente, “The Blue Wave” a surgi komo un slogan unifikante entre sostenedónan i stakeholdernan.[1] Nifikashon kultural Enbolbimentu di komunidat Den e preparashon pa e Kopa Mundial di FIFA 2026, vários aktividat basá riba komunidat a wòrdu organisá na Kòrsou i bou di su diáspora. Esakinan a inkluí proyekshonnan públiko di partidonan, eventonan kultural, i inisiativanan di futbòl orientá na hubentut. Aktividatnan asina a kontribuí na oumento di partisipashon públiko i visibilidat di e selekshon nashonal.[1] Produkshon kreativo E Blue Wave tambe a inspirá produkshon kultural i kreativo, inkluyendo músika, presentashonnan i ekspreshonnan visual sentra riba identidat nashonal i kultura di futbòl. Merkansia manera paña i bandera den koló nashonal a bira ampliamente usá komo símbolonan di sosten.[1] Diaspora i aspektonan ekonómiko E konsepto di The Blue Wave a wòrdu asosiá ku oumento di kompromiso di e diaspora di Kòrsou. Simpatisadonan internashonal a kontribuí na e visibilidat di e ekipo i a partisipá na eventonan ligá na e Kopa di Mundu. Análisisnan a sugerí ku e torneo a funshoná komo un “multiplikadó di diaspora,” fortalesé konekshonnan ekonómiko i sosial entre Kòrsou i su komunidat mundial a traves di biahe, turismo i eksposishon internashonal.[1] Herensha E Blue Wave ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel notabel di kon partisipashon den un evento deportivo internashonal grandi por generá mobilisashon kultural i sosial mas amplio. Su impakto ta inkluí oumento di visibilidat nashonal, oumento di interes den futbòl, i e refuerso di identidat kompartí bou di e kurasoleñonan riba e isla i den eksterior. -------- The Blue Wave is an informal alias for the Curaçao national football team and a broader socio-cultural phenomenon associated with the island’s participation in the 2026 FIFA World Cup. The term is used to describe both the team itself and the widespread mobilization of public support, cultural expression, and diaspora engagement surrounding the tournament. Terminology The expression “Blue Wave” refers to the traditional blue color of the Curaçao national football team. It also symbolizes a collective movement, evoking both the maritime identity of the island and a surge of national unity and pride.[1][2] Football context The Curaçao national football team represents Curaçao in international competitions and is governed by the Curaçao Football Federation. Its qualification for the 2026 FIFA World Cup marked a historic milestone, with Curaçao described as one of the smallest nations ever to appear on football’s biggest stage.[3] In this context, “The Blue Wave” emerged as a widely used slogan among supporters, media, and public figures, reflecting growing national enthusiasm and international attention.[4] Cultural movement Public engagement Leading up to and during the 2026 FIFA World Cup, The Blue Wave developed into a broad cultural movement within Curaçao. Media reports describe the island as being “in the grip of the Blue Wave,” with widespread participation in football-related activities and expressions of national unity.[4] Public initiatives included fan gatherings, watch parties, and community-driven events both on the island and abroad.[5] Festivals and events The movement also gave rise to organized cultural programming. The Blue Wave Festival, held in the historic center of Willemstad, combined music, performances, and public celebrations tied to the national team’s World Cup participation.[6][7] These events contributed to increased activity in urban public spaces and highlighted the intersection of sport, culture, and tourism. Music and media The Blue Wave inspired a range of creative outputs, including music, slogans, and social media content. A notable example is the “Blue Wave” jingle, associated with performances such as Blue Wave of Mama Wak, which circulated widely online.[8][9] Digital platforms, including Instagram and YouTube, played a significant role in amplifying the movement and engaging younger audiences.[8][9] Political and social significance Political leaders and public figures have framed The Blue Wave as a symbol of national cohesion. Statements by Curaçaoan officials emphasized that the movement extends beyond football, serving to unite the population across social and geographic boundaries.[10] The concept has been described as fostering a shared identity under the idea of “one island, one dream.”[4] Diaspora and international reach The Blue Wave also resonated strongly among the Curaçaoan diaspora. Events and fan initiatives were organized internationally, including in Europe, reflecting the global distribution of Curaçaoan communities.[5] Analyses highlight that the movement contributed to increased international visibility for Curaçao and strengthened transnational connections through travel, media exposure, and economic activity linked to the World Cup.[1][3] Legacy The Blue Wave is regarded as an example of how participation in a major international sporting event can catalyze broader cultural and social mobilization. Its legacy includes heightened national visibility, increased engagement with football, and the reinforcement of a shared identity among Curaçaoans both on the island and abroad. References Curaçao’s diaspora multiplier at the 2026 World Cup The Blue Wave: Curacao's Pride Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage Curaçao in de ban van de BlueWave Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad Blue Wave Festival losgebarsten The Blue Wave (Instagram) Bluewave jingle (YouTube) Pisas: The Blue Wave gaat over meer dan voetbal -------- == Keep list == * E término a bira popular desde 2024 durante e weganan di kualifikashon i e preparashonnan pa e torneo, kaminda el a simbolisá un ola kolektivo di sosten nashonal, orguyo i identidat.<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> * De Blue Wave is de naam van het nationale mannenelftal van Curaçao, maar de term staat eigenlijk voor iets veel groters: de hausse in energie, steun en saamhorigheid rond dit historische moment. Voor veel mensen staat dit namelijk voor zo veel meer dan alleen voetbal. Het gaat om de erkenning, de trots en de wereldwijde aandacht voor wat Curaçao heeft gepresteerd en waar het voor staat.<ref>[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> * Kòrsou ta konsiderá un di e paisnan mas chikí den mundu ku un poblashon di aproksimadamente 158.000–160.000 habitante (segun estimashon riba 1 di yanüari 2026)<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260604.pdf Poblacion di Corsou ta crece mas cu 158.000 mientras migracion ta sigui impulsa crecemento], Bon Dia Aruba (4 di yüni 2026)</ref>. E ta un pais konstituyente di [[Reino Hulandes]]. A FIFA member since 2011, Curaçao have spent years building towards a first World Cup appearance.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> Den konteksto global, esaki ta pone Kòrsou den e grupo di paisnan chikitu tantu pa poblashon komo pa superfisie (±444 km²), pero ku un nivel haltu di desaroyo humano den region Karibe. * Bou di liderazgo di entrenadó nashonal [[Dick Advocaat]], Kòrsou a hasi bon uso di e reglanan aki, resultando den un ekipo konsistiendo pa gran parti di futbolistanan profeshonal ku a nase i entrená na Hulanda. Kico ta haci e situacion aki unico? E “football passport”: Debí ku tur residente di e parti Karibense di Reino tin nashonalidat Hulandes, hungadónan ku famia Kòrsou mesora ta bini na remarke pa un transferensia di nashonalidat deportivo. Esaki ta komparábel ku kon hungadónan di Eskosia òf Wales ta hunga pa Gran Bretaña. * <ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> Tur ta bibando pafor di Kòrsou bou kontrat di klupnan di futbol na Oropa i Merka.<ref>https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup</ref> Mayoria di e hungadónan a haña nan formashon den e akademianan hubenil di futbol di Hulanda i awor pa medio di reglanan di IFA pa eligibilidat Korsou por hasi un yamado riba e talentonan di diaspora.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> E tim di 26 hòmber ta konsistí kompletamente di hungadónan nasé na Hulanda, aparte di Tahith Chong, kende a nase na Willemstad i a drenta e akademia di Feyenoord na edat di dies aña.<ref name="Comenencia"/> * i koló blou tradishonal di e selekshon nashonal.?? The country's official nickname is "The Blue Wave," a reference to the ocean surrounding the small island nation. Curaçao, the smallest country to ever make the World Cup, also has a large sailboat as part of its crest.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> * E movementu tambe a resultá den programa di aktividatnan kultural organisá, manera e Blue Wave Festival den sentro históriko di [[Willemstad]].<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di mei 2026)</ref> E eventonan aki a kombiná músika, presentashon i selebrashonnan públiko relashoná ku e partisipashon den e Mundial. * Apesar di e kosto altu di esaki pa presensia na Kopa Mundial, kalkulashonnan ta sugerí ku mas ku 3.000 fanátiko lo biaha pa e partido di apertura kontra Alemania dia 14 di yuni 2026 na [[Houston]], ku paketenan di buelo charter ku ta wòrdu areglá for di e isla.<ref name="Guardian"/> * dokumental na TV hulandes ''Curaçao en het wonder van het WK'' : [[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/90418/curacao-en-het-wk-documentaire-over-trots-identiteit-en-de-toekomst-van-het-eiland Curaçao en het WK: documentaire over trots, identiteit en de toekomst van het eiland], curacao.nu (7 di yuni 2026) In Willemstad vinden momenteel grote Blue Wave-evenementen plaats en de binnenstad van Punda en Otrobanda is volledig in WK-sfeer aangekleed. *De eerste dure zes punten van Curaçao zijn binnen op weg naar het WK Voetbal 2026. De Stichting Blue Wave in oprichting wil die droom daadwerkelijk (helpen) realiseren, zo weet het Antilliaans Dagblad. <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], AD (10 juni 2024)</ref> * Dat is de naam voor ‘The Blue Wave’, de beweging die op gang is gezet – onder meer met de aanstelling van Advocaat begin dit jaar – met als grote doel plaatsing voor het Wereldkampioenschap Voetbal 2026. Nog nooit eerder is het nationale herenteam van Curaçao aanwezig geweest op een WK. Het bereiken van de Gold Cup is een eerste belangrijke stap om het doel te halen.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Infobox futbol club| variante = c | nomber club = Pariba Little League | nomber completo = | alias = | funda = | Presidente = | entrenado = | manager = {{CUW|bandera}} | liga = Kampeonato Nashonal di Beisbòl Little League di Kòrsou }} '''Pariba Little League''' of '''Little League Liga Pariba''' ta un organisashon di beisbòl di [[Kòrsou]] pa muchanan entre 4 i 16 aña. E asosiashon di deporte hubenil ta forma parti di e sistema internashonal di kompetensia di Little League Baseball i ta representá e área geográfiko di “Pariba” riba e isla. Den kompetensianan ofisial, Pariba Little League ta representá pa un ekipo selekshoná, ku ta konsistí di e mihó hungadónan di e liga, kende ta kompetí kontra otro liganan di e isla (Little League Liga Pabou) i den torneonan internashonal. == Historia i desaroyo == Pariba Little League ta un di e programanan importante di beisbòl hubenil na Kòrsou. Huntu ku Pabou Little League, e ta kontribuí na e desaroyo di talento lokal na Kòrsou, ku tin un reputashon fuerte den beisbòl internashonal. Desde 1980 Kòrsou ta partisipa regularmente den torneonan di Little League, ku resultado notabel, inkluyendo un kampeonato mundial na 2004 na Merka. == Struktura == Den sistema di Little League, un “Little League” no ta solamente un ekipo, sino un organisashon lokal ku timnan di diferente edat. Pa torneonan ofisial, kada liga ta selekshoná un ekipo representativo. E liganan aki ta kompetí pa determiná kende ta representá Kòrsou. (Curacao Region Tournament) == Kompetensia internashonal == Kòrsou ta partisipá den dos nivel di kompetensia: e torneo di region Karibe di Little League World Series (kualifikashon) i e Little League Baseball World Series (LLBWS) na Williamsport, Pennsylvania. ===Region Karibe (kualifikashon pa LLBWS) === Desde inisio di e torneo di region Karibe [[Little League World Series (Region Karibe)]] na 2001, Pariba Little League a titula kampeon di Karibe na kuater okashon: 2001, 2002, – kampion di region Karibe 2012 – kampion di region Karibe (rekòrd fuerte den fase di grupo) 2016 konta komo un di e liganan mas kompetitivo di Curaçao. E liga a logra varios título regional, kualifikando pa e torneo mundial den e siguiente añanan: 2001 – kampion di region Karibe 2002 – kampion di region Karibe 2012 – kampion di region Karibe (rekòrd fuerte den fase di grupo) 2016 – kampion di region Karibe (rekòrd perfekto den torneo) 2026 – kampion di Curaçao / klasifiká pa LLBWS E prestashonnan aki ta mustra ku Pariba ta un liga ku ta logra resultado konsistente na nivel regional, regularmente ganando derecho pa representá Curaçao den kompetensia internashonal. == Torneo Little League World Series == === Klasifikashon === Na 2026, e selekshon di Pariba Little League a logra un milestone importante ora ku el a kualifiká pa e Little League Baseball World Series (LLBWS). E klasifikashon a keda sigurá despues di ku Pariba a gana e kampionato di Curaçao kontra Pabou Little League den un seri di mihó di shete.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/pariba-wins-regional-title-qualifies-for-little-league-world-series Pariba Wins Regional Title, Qualifies for Little League World Series], Curacao Chronicle (13 di aprel 2026)</ref> Pariba a gana e seri ku 4-2, inkluyendo dos viktoria decisivo di 6-2 i 5-2. Durante e torneo, e tim a logra un rèkòrt general di 5-3. ===Partisipashon=== E aparishon di 2026 ta: e di sinku biaha ku Pariba Little League ta partisipá den LLBWS e promé aparishon desde 2016 e promé biaha ku un tim di Curaçao ta haña entrada direkto na e bracket internashonal Den total, lo ta e di 16 biaha ku un representashon di Curaçao ta partisipá den e torneo na Williamsport, Pennsylvania. == Hungadónan notabel == Diferente hungadónan yu di Korsou ku a pasa pa Pariba Little League òf su programa a yega na [[Major League Baseball]], inkluyendo: * [[Ceddanne Rafaela]] * [[Ozzie Albies]] {{Appendix}} -------------- '''Pariba Little League''' ta un ekipo hubenil di beisbol di [[Kòrsou]]. E di dos karchi pa e 2026 Little League Baseball® World Series (LLBWS), Presenta pa T-Mobile (LLBWS), a wòrdu ofisialmente konkistá ora ku Pariba Little League (Willemstad, Curaçao) a sali viktorioso den e Torneo di Region di Curaçao. E aña aki ta marka e promé biaha ku un tim di Kòrsou ta gana entrada direkto na e Bracket Internashonal di LLBWS, uniendo na Australia, Canada, Mexico, Hapon – i tambe e Kampionnan di Region di Asia-Pasífiko, Karibe, Europa i Afrika, i Latino Amérika – pa forma e tereno di 10 tim internashonal ku ta kompetí den e evento.<ref>https://www.littleleague.org/world-series/2026/llbws/news/pariba-little-league-to-represent-curacao-at-the-2026-little-league-baseball-world-series-presented-by-t-mobile/</ref> Durante henter e torneo, Pariba Little League a gana su korona ku un rèkòrt general di 5-3 pa gana su puesto na LLBWS despues di a gana e seri di kampionato di mihó di shete riba Pabao Little League pa reklamá e título di region. Esaki lo ta e di sinku biaha ku Pariba Little League ta aparesé den LLBWS, i e promé biaha den 10 aña, ku ta data for di 2016 ora el a kaba ku un rèkòrt di 1-2. Adicionalmente, lo ta e di 16 biaha cu un team di Curaçao lo realisa e biahe pa Williamsport, su prome aparicion cu ta data for di 1980. Atrabes di añanan, Curaçao a laga sinti su presencia den e torneonan di LLBWS. Ku 15 aparishon anterior ku ta data for di 1980, kuater subkampeon, i un viktoria di kampionato na 2004, nan programa ta sigui prosperá. Pariba LL tambe ta kas di un kantidat di hungadó i eks-alumnonan di MLB, mas notabelmente Ceddanne Rafaela (Boston Red Sox) i Ozzie Albies (Atlanta Braves). E skema ofisial i informashon di e wèpsait pa e LLBWS 2026 a wòrdu anunsiá, miéntras ku e enkuentronan di promé buèlta lo wòrdu kompartí meimei di yüni, ya ku e di 79 Little League Baseball World Series lo tuma lugá di 19-30 di ougùstùs 2026. Pa mas informashon tokante e LLBWS, inkluyendo rekursonan di bishitante, invitadonan spesial, i mas kòntròl largu di zomer LittleLeague.org/WorldSeries. Pa kuminsá plania bo bishita na Williamsport, bai na LittleLeague.org/Visit. ----- WILLEMSTAD – E ekipo di Little League di Pariba a keda koroná komo kampion regional i a sigurá klasifikashon pa Little League World Series, ganando e derecho di representá Kòrsou riba esenario internashonal.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/pariba-wins-regional-title-qualifies-for-little-league-world-series</ref> Pariba a gana e seri di mihó di shete ku un viktoria di 4-2 riba Pabou. E weganan desisivo a wòrdu hunga djasabra na Post 6, kaminda Pariba a entregá aktuashonnan fuerte, ganando tur dos partido 6-2 i 5-2. Cu e titulo regional, awor Pariba lo competi den e Little League World Series na Williamsport, cu ta programa pa tuma luga di 19 pa 30 di augustus. E tim ta kla pa sali dia 13 di ougùstùs i lo kuminsá ku preparashonnan djis despues di un periodo kòrtiku di sosiegu. E clasificacion ta marca otro logro pa baseball hubenil na Curaçao, cu tin un tradicion fuerte den e deporte y un historia di competi exitosamente na torneonan internacional. The Pabou Little League association is a baseball organization for kids from 4 to 16 years old.<ref>https://www.facebook.com/LigaPabouLittleLeague/about</ref> ------------ '''Salon di Fama di Deporte di Kòrsou''' ta e galeria di honor dediká na deportista prominente i otro personanan ku a hasi un kontribushon signifikante pa deporte na [[Kòrsou]]. E taw, ku ta administrá pa Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou (FDOK) — ku anteriormente tabata konosí komo Curaçao Sport Federatie (CSF) — a instala e promé miembronan den e salon di fama na 1985 pa duna rekonesimentu públiko na atletenan, entrenador, dirigente i otro figura ku a lassa un marka duradero den deporte lokal i regional. Historia E idea pa un salon di fama na Kòrsou a surgi como un manera pa honrá e sportistanan i lideres ku a kontribuí pa desaroyo di deporte den e Antias Hulandes. E CSF (Curaçao Sport Federatie), e organizashon sportivo máximo na esei tempu, a hunga un rol di lider den e fundashon di e salon di fama na 1985. Desde su inicio, e salon di fama a sigui rekonosé sportistanan ku a logra nivel notabel, inkluyendo partisipashon olímpiko, logronan internashonal, i kontribushon pa komunidad deportiva. Na desember 2020, FDOK a agrega otro 10 miembronan pa elevá e total ku 85 persona ku ta forma parti di e Salon di Fama di Kòrsou, inkluindo 10 damanan i 75 homber. Signifikashon E Salon di Fama ta: un forma pa preservá i celebra historia deportivo di Kòrsou un manera pa inspirá sportistanan hoben pa trese su talento un medio pa duna rekonesimentu formal na atletenan, entrenador, arbitro i dirigente ku a kontribuí pa desaroyo di deporte E lista di miembronan ta rekogi figura prominente di diferente deporte, inkluindo futbol, atletismo, esgrima, natashon, baseball, softball, karate, i otro disiplinanan. -------------------- '''Salon di Fama''' na Korsou ([[]]:inglesHall of Fame) ta un lista di individuo == Definishon == Un sala di fama, muraya di fama, òf kaminata di fama ta un lista di individuonan, logronan, òf otro entidatnan, normalmente skohé pa un grupo di elektor, pa marka nan ekselensia, logronan i fama den nan ramo. Den algun kaso, e salanan di fama aki ta konsistí di salanan òf museonan real ku ta konsagrá e honradonan ku eskultura, plaka, i eksposishon di memorabilia i informashon general tokante e destinatarionan indusí. Tin bia, e plachinan di e honradonan por wòrdu kologá riba un muraya (p’esei un “muraya di fama”) òf inskribí riba un acera (manera den un “kaminda di fama”, “kaminda di streanan”, òf “avenida di fama”). Den otro kasonan, e sala di fama ta mas figurativo i ta konsistí di un lista di nòmber di personanan notabel i nan logronan i kontribushonnan. E listanan ta wòrdu mantené pa un organisashon òf komunidat, i por ta nashonal, estatal, lokal òf privá. * inicia na 1985 pa Curacao Sport Federatie met overhandiging van gouden CSF-pin * 2017: Federashon Deporte i Olimpiko Korsou Toegetreden" / ingresa den Salon di fama di Korsou == Salon di fama == Deporte Korsou tin lista kompletu di tur miembro di Salon di Fama di Federashon Deporte Olimpiko Kòrsou (FDOK) ku antes tabata Curacao Sport Federatie (CSF). Na 1985 a instala e prome miembronan den Salon di Fama di Korsou. Na desember 2020 a instala 10 miembro pa yega na e gran total di 85 persona di kual 10 ta dama i 75 ta kabayero. Di e personanan aki 37 a fayesé. Di e 38 federashonnan ku ta miembro di FDOK, 22 tin un òf mas miembro den Salon di Fama.<ref>[https://www.deportekorsou.com/posts/lista-kompletu-di-miembronan-di-salon-di-fama-di-korsou-di-tur-tempu Lista kompletu di miembronan di Salon di Fama di Kòrsou di tur tempu]</ref> {| class="wikitable sortable" ! Aña ! Imagen ! Nomber ! Deporte ! Remarke |- | rowspan="10" | 1985|| || [[Antoine Maduro]]<br><small>(1909–1997)</small> || Futbol || |- | || [[Myrna Anselma]]<br><small>(1936–2008)</small> || [[esgrima]] || |- | || [[Ergilio Hato]]<br><small>(1926–2003)</small> ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Ernest Smith ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Guillermo Haseth ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Hector Rosario<br><small>()</small> || || |- | || [[Juan Isa]]<br><small>()</small> || || |- | || Wilfred (Willie) Pieters<br><small>()</small> || || |- | || Mordy Maduro<br><small>()</small> || futbol|| presidente di NAVU i [[Federashon Futbòl Kòrsou|FFK]] |- | || Benny Leito<br><small>()</small> || landamentu|| |- | rowspan="3" | 1986|| ||[[Bèto Adriana]]<br><small>()</small> || Futbol || |- | ||[[Iyo Pimentel]]<br><small>()</small> || Tenis || |- | || Clovis Lodewijks<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1987|| || Hector Curiel || || |- | || Julio Rooi<br><small>()</small> || || |- | || Guillaume (Sam) Buntin<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1989|| || Guillermo Pardo || Futbol || |- | || Walter van Rosberg<br><small>()</small> || || |- | || Pedro Willems<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1992|| || [[Enith Brigitha]] || landamentu || |- | || Marcel Jose Betrian<br><small>()</small> || (hisamentu di peso) || |- | || <br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1994|| || Edmundo Eustaquio (Sol) Confesor || futbòl || |- | || <br><small>()</small> || || |- | || <br><small>()</small> || || |- | rowspan="1" | 2023|| || [[Laicam How]] || [[karate]] || |- |} == Konmemorashon i evolushon == Na más reciente edishonnan di e salon di fama, FDOK a introducí un regla nobo pa permití rekonesé atletenan postumamente, inkluyendo sporthelden famós ku a falleci i ku a lòk grandi kontribushon pa deporte—un cambio ku reflehá deseo pa amplifiká acknowledge i preservashon di legado historiko. Den e selekshon di 2024 pa e ceremonia na diciembre pa postumamente honrá atletenan importante di balòn, honkbal, karate, bokso i mas. == Organisashon == E Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou (FDOK) ta e organisashon ku koordiná e proceso di nominashon i selekshon. E federashon ta traha ku sportbondnan afiliá pa rekomendá kandidatonan i pa evaluá su merito pa ingresá den e salon di fama. ---------- * 1985: [[Antoine Maduro]], [[Myrna Anselma]] ([[esgrima]]) i [[Ergilio Hato]] ([[futbol|futbòl]]), Ernest Smith, Guillermo Haseth, Hector Rosario, Juan Isa, Mordy Maduro, * 1986: [[Beto Adriano]] (gewichtheffen), [[Iyo Pimentel]] (tennis), Clovis Lodewijks (Softball) en Benny Leito (zwemmen). * 1987: [[Hector Curiel]] (1936-2022) hisamentu di peso, Julio Rooi, Guillaume “Sam” Buntin * 1989: Guillermo Pardo, Walter van Rosberg, Pedro Willems * 1992: [[Enith Brigitha]] (landamentu), Marcel Jose Betrian (hisamentu di peso), Jose Maria (Jo) Mathilda (futbòl) * 1993 * 1994: Edmundo Eustaquio (Sol) Confesor (futbòl), Henry Prince (verspringen), Rafael Fernando (Raffy) Josefa (beisbol) * 1995: Edgard Ravenstein, Urnic “Randy” Wiel, [[Jan Boutmy]] ([[esgrima]]) futbol * 1997: Geoffrey Goede, Romoldo Martis, [[Wilhelm Canword]] (futbol?) * 2009: Soraida Juliana, Julius Hellburg, Ricardo Elhage, Niels Liberia, Errol Rooi * 2014: Anthony Minguel, [[Cor van Aanholt]], Esthel (Jet) Jansen, Dudley Josepa, Marguerite de Rooy-Sprock, Andres de Constancia +, Edwin Solomon, Heraclio Henriquez +, Hubert Ibi Schoop +,Victor Copra * 2015: 2015 Maximo “Max” Paula + * 2016: Alvin “Fichi” Fléming, Celsio Victor Polinet +, Franklin Wilfred Mathilda, Harold Daniel Laurens +, Johnny Hellmund, Raymond Rafael Martha, Wendell Prince, Wilhelm Keman * 2017: Antonio Pedro Keller, Antonio Jose "Papy" Martina, Efigenio Adriano Braafhart, Francisco Romualdo Gomez +, Gladwin Lumeno de Lanoi, Lupe Acasia Leito, [[Pedro Basiano Matrona]] (1927-2019), futbol, Stanley Maria Francisca, Orlando Felipe Cuales * 2019: Renato Anasagasti, Sylvanie Clarke, Henk d'Arnault, Wenfrid Jakoba, Hubert Jansen, Nazario Martijn q.e.p.d., Eric Ogenia, Eva Marie Tujeehut Suriel, Gilbert Snijders i Hubert Zimmerman. * Eva Marie “Amy” Tujeehut-Suriel, Eric Anthony Gregorio Ogenia, Gilbert Ciro Snijders, Henk “Henky” Alfons D’Arnault, Hubert Dominicus Jansen, Hubert Simon Zimmerman, Nazario Bernardus Martijn, Renato G. Anasagasti, Sylvanie Elaine Clarke, Wenfrid “Wenny” Pablo Jakoba * 2020: Despues ku meimei di aña FDOK den un seremonia virtual a instalá William ‘Junior’ Millerson den Salon di Fama, riba 28 di dezèmber a instalá e dies sigieunte baluarte nan: Raoul Alias (Dam), Michael Arvelo (Biyar), Marcel Brigitha (Beisbòl), Wilfrido Coffi (Futsal), Philip Elhage (Beisbòl), Magdalena Faneyt (Sòfbòl), Eelco Gonet (Basketbòl), Gustavo de Jongh (Sòfbòl), Erwin Martis (Atletismo) i Ivonne Leito – Senff (Karate).<ref name=:"1">https://www.sport.cw/mas-miembro-salon-di-fama/ </ref> * [[William Millerson]] , Raoul Alias (Dama), Michael Arvelo (Biyar), Marcel Brigitha (Beisbòl), Wilfrido Coffi (Futsal), Philip Elhage (Beisbòl), Magdalena Faneyt (Sòftbòl), Eelco Gonet (Basketbòl), Gustavo de Jongh (Sòftbòl), Erwin Martis (Atletiek), Ivonne Leito-Senff (Karate) * 2021: [[Jeanne Lopes]] (tiru) * 2023: [[Laicam How]] ([[karate]]) == Historia == For di aña 1985 a kuminsá ku Salon di Fama. Franklin Mathilda ku tabata presidente e tempu ei di Curaçaose Sport Federatie (CSF) a duna inisio na esaki. E promé baluartenan deportivo ku e aña ei a drenta Salon di Fama tabata: Antoine Maduro, Ergilio Hato, Ernest Smith, Guillermo Haseth, Hector Rosario, Juan Isa, Mordy Maduro, Myrna Anselma, Wilfred ‘Willie’ Pieters i Juan ‘Benny’ Leito. Tur e baluartenan aki entre tantu no ta na bida mas.<ref name=:"1"/> FDOK ta e organisashon ku a sigui CSF i ku pues ta enkargá ku e evento di Salon di Fama. E federashon ta presidí pa Jean Francisca. Sobrá miembronan di direktiva ta Efigenio Braafhart (vise presidente), Ranjit Persaud (sekretario general), Aishel Richardson (di dos sekretario general), Nelson Maria (tesorero) i Ruthsel Martina ku ta fungí komo di dos tesorero. * 2025:Durante e anochi di FDOK Honors Night, 5 persona a keda introdusí den FDOK su salon di fama. Un di e personanan aki ta Franklin Veeris. Aki bou ta sigui parti di Franklin su historia i tambe por disfrutá di un entrevista ku Franklin Veeris. Franklin I. P. Veeris, komo deportista a praktiká vários ramo di deporte, pero su éksitonan grandi a konsentrá komo dirigente di body building. Komo deportista e tabata áktivo den futbòl, tènis, karate i sailing, di kua e último aki el a kompetí riba nivel Mundial. Komo dirigente den tènis el a yuda organisá dos torneo grandi (Marlboro Professional Tennis Tournament) i mas despues den body building e.o. Metry Gala Classic. Na edat di 40 aña Frank a kuminsá train deportistanan den fitness i body building despues di a sigui kurso i seminarionan na e.o. New Jersey, Los Angeles, Miami, New York i Tampa. {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox futbol club| variante = c | nomber club = WildCats KJ74 | nomber completo = | alias = | funda = | Presidente = | entrenado = | manager = {{CUW|bandera}} Johnny Balentina | liga = [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|Dòbel A]] }} '''WildCats KJ74''', antes konosí komo '''Wild Cats''', ta un di e timnan di [[beisbòl]] mas prominente den [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|Liga Dòbel A]] na [[Kòrsou]]. Den añanan 1960 e tim tabata milita den liga klase A; durante di e siguiente dékada el a logra promove i, desde 1975, a bira un forsa dominante den e Liga Dòbel A, e nivel mas altu di kompetensia di beisbòl na e isla. WildCats a gana 17 título nashonal te ku 2024, loke ta hasié e tim mas viktorioso den historia di Liga Dòbel A. El a partisipá na 43 edishon di e [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|kampeonato di Liga Dòbel A]], i tambe a representá Kòrsou den kompetensianan internashonal, manera e Seri Latinomerikano i [[Seri di Karibe]].<ref>Marco Stoovelaar, [https://catcher.home.xs4all.nl/bb23-0402-wild-cats-curacao-nips-mexico-in-second-game-caribbean-baseball-series.htm WildCats Curaçao nips Mexico in second game Caribbean Series], international baseball headlines</ref><ref>David Venn, [https://www.mlb.com/news/curacao-team-brings-loaded-roster-to-2024-caribbean-series From Little League to Caribbean Series, Curaçao's roster has chemistry], mlb.com (2 di febrüari 2024)</ref> E kambio di nòmber di klup a tuma lugá pa honra [[Kenley Jansen]], un picher profeshonal di Kòrsou ku a hunga e mayor parti di su karera pa Los Angeles Dodgers, usando e kamisa ku número 74. == Lista di Honor == ===Liga Dòbel A=== '''Kampeon (17)''': * 1975, 1976, 1977, 1978, 1980, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2016, 2017, 2021, 2022 '''Supkampeon (11)''': * 1979, 1981, 1982, 1986, 1987, 2004, 2013, 2014, 2015, 2018, 2020 == (Eks)-pelotero konosí == * [[Ruderly Manuel]] * [[Diegomar Maxwell]] * [[Dudley Leonora]] == Link eksterno == * [https://www.flashscore.com/team/wildcats-kj74/YJuwLdD3/ Profil WildCats KJ74] {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] Mientras ku añanan spesífiko di nan viktorianan di kampionato i finalisashonnan di subkampeon no ta lista ampliamente den e fuentenan disponibel, ta tuma nota ku e Wild Cats tabata un forsa dominante den e liga for di su inisio na 1975. Nan a representá Curaçao tambe den kompetensianan internashonal, manera e Serie Latino Amerikano 2018 i e Serie di Karibe 2020. The '''Wild Cats''' baseball team, also known as WildCats KJ74, is one of the most successful clubs in the Curaçao National Championship AA League. They have secured 17 national championships, making them the team with the most titles in the league's history through 2022. ​ YouTube +4 Flashscore +4 Wikipedia +4 Baseball Reference While specific years of their championship victories and runner-up finishes are not comprehensively listed in the available sources, it's noted that the Wild Cats have been a dominant force in the league since its inception in 1975. They have also represented Curaçao in international competitions, such as the 2018 Latin American Series and the 2023 Caribbean Series. ​ ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ruderly Rubino Manuel''' (☆ [[26 di ougùstùs]] [[1990]] na [[Kòrsou]]) ta un picher profeshonal di beisbòl. E tabata miembro di e selekshon nashonal di beisbòl di Hulanda pa e Klásiko Mundial di Beisbòl 2017.<ref>{{Cite web|url=http://mlb.mlb.com/wbc/2013/teams/index.jsp?team=ned&team_id=878|title = Team}}</ref> He was born on the 26th of August of 1990 in Willemstad, Curaçao. He's a local baseball star and started his career off by pitching for the Groot Kwartier Stars. He has also pitched for the Royal Scorpions in Curaçao and currently pitches for the Wildcats KJ74 Guardian Group. He has also pitched for 2 teams abroad, Sparta-Feyenoord from the Dutch Hoofdklasse in 2011 and for De Angelis North East Knights from the Italian Baseball League in 2012. He has also been part of the Kingdom of the Netherlands baseball team that played in the 2017 World Baseball Classic. Bonbini to Ruderly Manuel, who will also take part in Curaçao Baseball Week 2017!⚾️🇨🇼🔥 {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Wimbleton''' ta un kompetensia internashonal di tènis, organisá pa e Federashon Internashonal di Tènis (ITF). {{Appendix}} [[Category:Deporte|Tènis]] --------------------- {{Databox}} '''Federashon di Atletismo di Kòrsou''' of '''Curaçao Atletiek Bond''' (CAB), Curaçao Athletics Federation, ta e órgano nashonal ku ta organisá atletismo na Kòrsou. E organisashon a wòrdu establesé originalmente na 1966, i e presidente di e asosiashon ta for di 2017 Willem Cordilia[1]. no.wiki:Federashon di Atletismo Kòrsou no ta miembro kompletu di CACAC, Konfederashon di Atletismo Sentroamerikano i Karibense, pero sí ta partisipá na Weganan CARIFTA. Curaçao tambe tabata e organisadó di e Weganan CARIFTA 2017.[2] == Klupnan == E Federashon di Atletismo di Kòrsou ta reuní diesdos klup di atletismo afiliá: Curacao Master Athletics, Batavus, Cheetah, Deportivo San Kristof, the Eagles, Go Fast, New Revolution, Olympic, Rising Stars, Sloke, Sparta i Trupial.[3] {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{infobox deportista | variante = c | nacionalidad = {{NLD}} | haltura = 1,88 m | peso = 77 kg | deporte = Atletismo | disciplina = 400 meter | entrenado = | debut = | nacionalidad deportivo = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|25px|border]] [[Antias Hulandes]]<br/ >{{NLD}} | wo = {{lista horizontal| *2020}} | bista medaya = {{bista medaya}} {{bista medaya rij|Weganan Olímpiko|0|1|0}} {{bista medaya rij|Weganan Mundial Indoor Atletismo|0|0|2}} }} '''Liemarvin Bonefacia''' (☆ [[16 di aprel]] [[1990]] na [[Willemstad]]) ta un atleta di Kòrsou i un atleta olímpiko. E ta spesialisá den 400 meter i a representá [[Antias Hulandes]] te su disolushon na 2010. Representando [[Hulanda]] Bonevacia a gana e medaya di plata den 4 x 400 m na [[Weganan Olimpico|Weganan Olímpiko]] 2020 na Tokyo, huntu ku [[Terrence Agard]], Tony van Diepen y Ramsey Angela. == Link eksterno == * [https://worldathletics.org/athletes/netherlands/terrence-agard-14180980 Terrence Agard riba World Athletics] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Agard, Terrence}} [[:Category:Deporte]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Atleta Olimpico]] ----------------------- '''Randolph Benito (Johnny) Balentina''' (☆ [[8 di ougùstùs]] [[1971]] na [[Willemstad]]) ta un pelotero hulandes ku a kompetí na tres okashon konsekutivo den [[Weganan Olimpico di Zomer|Weganan Olímpiko]]. El a partisipa na ‘Atlanta 1996’, ‘Sydney 2000’ i ‘Atenas 2004’. Na e okashonnan ei, e catcher drechi di e klup di beisbol Neptunus a termina ku e [[tim nashonal di beisbòl hulandes|selekshon nashonal di Hulanda]], tambe konosí komo ''Tim di Reino'', na di seis (1996 i 2004) i e di sinku lugá (2000). {{Appendix|2= * [https://www.honkbalsite.com/ Nederlandse honkbalsite] * [https://web.archive.org/web/20161202214838/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ba/johnny-balentina-1.html Profil di Johnny Balentina] }} {{DEFAULTSORT:Balentina, Randolph}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Deporte na Aruba|Bela]] [[:Category:Atleta Olimpico|Bela]] -------------- == Aanvulling [[Seri di Karibe]] == === Kampeon segun wega final === Kuminsando ku e edishon di 2013 a introdusí un kampeonato kaminda e dos ekipo ku e mihó rekort di gana i pèrdè for di e promé etapa di e torneo di round-robin ta topa pa determiná e kampeon. Den edishon 2013, e promé buelta tabata konsistí di 12 wega i kada tim a enfrentá e otro timnan dos biaha, un komo home klup i e otro komo un ekipo di bishita; for di edishon 2014, ku e regreso di ekiponan di Cuba na e torneo, e promé etapa a ser kambia pa un round robin di 10 wega kaminda kada tim ta enfrentá e otro ekiponan un biaha. {|class="sortable wikitable" width="100%" !Aña!!Sede!!Kampeon!!Resultado!!Supkampeon!!Manager |- |[[2013]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Hermosillo |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Yaquis de Obregón |style="text-align:center"|4–3 (18) |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Leones del Escogido |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Eddie Díaz |- |2014 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Isla di Margarita]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Naranjeros de Hermosillo |style="text-align:center"|7–1 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] Indios de Mayagüez |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Matías Carrillo |- |2015 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] [[San Juan]] |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Vegueros de Pinar del Río |style="text-align:center"|3–2 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Tomateros de Culiacán |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Alfonso Urquiola |- |2016 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] [[Santo Domingo]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Venados de Mazatlán |style="text-align:center"|5–4 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Tigres de Aragua |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Juan José Pacho |- |2017 |{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Criollos de Caguas |style="text-align:center"|1–0 (10) |{{flagicon|MEX}} [[Águilas de Mexicali]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Luis Matos |- |2018 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px]] [[Guadalajara]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Criollos de Caguas |style="text-align:center"|9–4 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Águilas Cibaeñas |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Luis Matos |- |2019 |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] [[Siudad di Panama|Siudat di Panama]] |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] Toros de Herrera |style="text-align:center"|3–1 |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Leñadores de Las Tunas |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] Manuel Rodríguez |- |2020 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Toros del Este |style="text-align:center"|9–3 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Cardenales de Lara]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Lino Rivera |- |2021 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Mazatlán |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Águilas Cibaeñas |style="text-align:center"|4–1 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] Criollos de Caguas |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Félix Fermín |- | 2022 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] [[Santo Domingo]] |[[File:Flag of Colombia.svg|25px|border]] Caimanes de Barranquilla |style="text-align:center"|4-1 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Gigantes del Cibao |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] José Mosquera |- |2023 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Caracas]] i [[La Guaira]] |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Tigres del Licey |style="text-align:center"|3−0 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Leones del Caracas |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] José Offerman |- |2024 |{{flagicon|USA}} [[Miami]] |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Tiburones de La Guaira]] |style="text-align:center"|3−0 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Tigres del Licey |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Ozzie Guillén |- |2025 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Mexicali | |style="text-align:center"| | | |- |2026 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] [[Santo Domingo]] | |style="text-align:center"| | | |- |2027 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Hermosillo | |style="text-align:center"| | | |} {|class="sortable wikitable" !Aña!!Sede!!Kampeon!!Resultado!!Supkampeon!!Mánager!!Rekort |- |2013 |{{MEX}} Hermosillo |{{MEX}} Yaquis de Ciudad Obregón |style="text-align:center"|4-3 (18) |{{DOM}} Leones del Escogido |{{DOM}} Eddie Díaz |style="text-align:center"|4-3 |- |2014 |{{VEN}} [[Isla Margarita]] |{{MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]] |style="text-align:center"|7-1 |{{bandera|Puerto Rico}} [[Indios de Mayagüez]] |{{MEX}} Matías Carrillo |style="text-align:center"|4-2 |- |2015 |{{bandera|Puerto Rico}} [[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]] |{{bandera|Cuba}} [[Pinar del Río (béisbol)|Vegueros de Pinar del Río]] |style="text-align:center"|3-2 |{{bandera|México}} [[Tomateros de Culiacán]] |{{bandera|Cuba}} Alfonso Urquiola |style="text-align:center"|3-3 |- |[[Serie del Caribe 2016|2016]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |{{bandera|MEX}} [[Venados de Mazatlán]] [[Archivo:Cscr-featured.png|15px|Campeón Invicto]] |style="text-align:center"|5-4 |{{bandera|VEN}} [[Tigres de Aragua]] |{{bandera|MEX}} Juan José Pacho |style="text-align:center"|6-0 |- |2017 |{{MEX}} Culiacán |{{bandera|Puerto Rico}} Criollos de Caguas |style="text-align:center"|1-0 (10) |{{bandera|MEX}} [[Águilas de Mexicali]] |{{bandera|Puerto Rico}} Luis Matos |style="text-align:center"|3-3 |- |[[Serie del Caribe 2018|2018]] |{{bandera|México}} [[Jalisco]]<ref>[https://www.jalisco.gob.mx/es/prensa/noticias/64267 Presenta Gobernador Serie del Caribe Jalisco 2018]</ref> |{{bandera|Puerto Rico}} [[Criollos de Caguas]] |style="text-align:center"|9-4 |{{bandera|República Dominicana}} [[Águilas Cibaeñas]] |{{bandera|Puerto Rico}} Luis Matos |style="text-align:center"|4-2 |- |[[Serie del Caribe 2019|2019]] |{{bandera|Panamá}} [[Panamá (ciudad)|Panamá]] |{{bandera|Panamá}} [[Toros de Herrera]] |style="text-align:center"|3-1 |{{bandera|Cuba}} [[Las Tunas (béisbol)|Leñadores de Las Tunas]] |{{bandera|Panamá}} Manuel Rodríguez |style="text-align:center"|4-1 |- |[[Serie del Caribe 2020|2020]] |{{bandera|Puerto Rico}} [[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Toros del Este]] |style="text-align:center"|9-3 |{{bandera|VEN}} [[Cardenales de Lara]] |{{bandera|Puerto Rico}} Lino Rivera |style="text-align:center"|6-1 |- |[[Serie del Caribe 2021|2021]] |{{bandera|MEX}} [[Mazatlán]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Águilas Cibaeñas]] [[Archivo:Cscr-featured.png|15px|Campeón Invicto]] |style="text-align:center"|4-1 |{{bandera|Puerto Rico}} [[Criollos de Caguas]] |{{bandera|República Dominicana}} Félix Fermín |style="text-align:center"|7-0 |- |[[Serie del Caribe 2022|2022]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |{{bandera|Colombia}} [[Caimanes de Barranquilla]] |style="text-align:center"|4-1 |{{bandera|República Dominicana}} [[Gigantes del Cibao]] |{{bandera|Colombia}} José Mosquera |style="text-align:center"|5-2 |- |[[Serie del Caribe 2023|2023]] |{{bandera|Venezuela}} [[Caracas]] y [[La Guaira]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Tigres del Licey]] |style="text-align:center"|3-0 |{{bandera|Venezuela}} [[Leones del Caracas]] |{{bandera|República Dominicana}} José Offerman |style="text-align:center"|6-3 |- |[[Serie del Caribe 2024|2024]] |{{bandera|Estados Unidos}} [[Miami]] |{{bandera|Venezuela}} [[Tiburones de La Guaira]] |style="text-align:center"|3-0 |{{bandera|República Dominicana}} [[Tigres del Licey]] |{{bandera|Venezuela}} Oswaldo Guillén |style="text-align:center"|7-1 |- | 2025 |{{MEX}} [[Mexicali]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |- |[[Serie del Caribe 2026|2026]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |- |[[Serie del Caribe 2027|2027]] |{{bandera|México}} [[Hermosillo]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |} ==Partisipante== {| class="wikitable sortable" ! Pais ! Liga ! Promé edishon |- |{{CUW}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Kòrsou |style="text-align:center"|2023 |- |bgcolor="#ccddff"|{{DOM}} |Liga di Beisbòl Profeshonal Dominikano |style="text-align:center"|1970 |- |bgcolor="#ccddff"|{{MEX}} | Liga di Mexico Pasifiko |style="text-align:center"|1971 |- |{{NCR}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Nicaragua |style="text-align:center"|2024 |- |{{PAN}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Panameño |style="text-align:center"|1949 |- |bgcolor="#ccddff"|[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] [[Puerto Rico]] |Liga di Beisbòl Profeshonal Roberto Clemente |style="text-align:center"|1949 |- |bgcolor="#ccddff" |{{VEN}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Venezuelano |style="text-align:center"|1949 |} * {{color box|#ccddff|border=silver}} miembro di Caribbean Professional Baseball Confederation === Partisipante den pasado === {| class="wikitable sortable" ! Pais ! Liga ! Prome edishon ! Ultimo edishon |- | rowspan=3 |{{CUB}} | Liga Cubano |style="text-align:center"|1949 |style="text-align:center"|1960 |- | Seri Nashonal Cubano |style="text-align:center"|2014 |style="text-align:center"|2019 |- |Liga Elite Cubano |style="text-align:center" colspan=2|2023 |- |{{CUW}} | Liga di Beisbòl Klase AA di Kòrsou |style="text-align:center" colspan=2|2023 |- |{{COL}} |Liga di Beisbòl Profeshonal di Colombia |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2023 |} ===Nota=== *{{note label|PAN|a|a}} After the [[1960 Caribbean Series|1960 tournament]], Panama would not appear in another Caribbean Series until [[2019 Caribbean Series|2019]]. *{{note label|VEN|b|b}} Venezuela's LVBP was replaced by the [[Liga Occidental de Béisbol Profesional]] for the 1960 tournament == Edishonnan == ==Series== {|class="wikitable" |- !Ana!!Luga!!Kampeon!!Manager!!Rekort |- |[[1949 Caribbean Series|1949]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|CUB}} [[Almendares (baseball club)|Alacranes del Almendares]]||&nbsp; [[Mike Guerra|Fermin Guerra]] ||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1950 Caribbean Series|1950]]||{{flagicon|PRI|1895}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PAN}} [[Carta Vieja Yankees]]|| &nbsp; [[Wayne Blackburn]] &nbsp;|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1951 Caribbean Series|1951]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1895}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]]|| &nbsp; [[George Scales]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1952 Caribbean Series|1952]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Habana (Cuban League)|Leones del Habana]]|| &nbsp; [[Mike González (catcher)|Mike González]]|| style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1953 Caribbean Series|1953]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (2)|| &nbsp; [[Buster Clarkson]]||style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1954 Caribbean Series|1954]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]]||&nbsp; [[Mickey Owen]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1955 Caribbean Series|1955]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (3)||&nbsp; [[Herman Franks]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1956 Caribbean Series|1956]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Cienfuegos (Cuban League baseball club)|Elefantes de Cienfuegos]]||&nbsp; [[Oscar Rodríguez (baseball)|Oscar Rodríguez]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1957 Caribbean Series|1957]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|CUB}} [[Marianao (Cuban League baseball club)|Tigres de Marianao]]||&nbsp; [[Nap Reyes|Napoleón Reyes]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1958 Caribbean Series|1958]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|CUB}} [[Marianao (Cuban League baseball club)|Tigres de Marianao]] (2) ||&nbsp; [[Nap Reyes|Napoleón Reyes]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1959 Caribbean Series|1959]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|CUB}} [[Almendares (baseball club)|Alacranes del Almendares]] (2)||&nbsp; [[Clemente Carreras]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1960 Caribbean Series|1960]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Cienfuegos (Cuban League baseball club)|Elefantes de Cienfuegos]] (2)||&nbsp; [[Tony Castaño]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |1961–1969|| colspan="4" style="text-align:center;" | None held |- |[[1970 Caribbean Series|1970]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Navegantes del Magallanes]]||&nbsp; [[Carlos Pascual (baseball)|Carlos Pascual]]||style="text-align:center;"|7–1 |- |[[1971 Caribbean Series|1971]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]]||&nbsp; [[Manny Mota]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1972 Caribbean Series|1972]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Leones de Ponce (baseball)|Leones de Ponce]]||&nbsp; [[Frank Verdi]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1973 Caribbean Series|1973]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (2)||&nbsp; [[Tommy Lasorda]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1974 Caribbean Series|1974]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (2)||&nbsp; [[Bobby Wine]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1975 Caribbean Series|1975]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Vaqueros de Bayamón (baseball)|Vaqueros de Bayamón]]||&nbsp; [[José Pagán]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1976 Caribbean Series|1976]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] & [[Santiago de los Caballeros|Santiago]] &nbsp; ||{{flagicon|MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]]||&nbsp; [[Cananea Reyes]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1977 Caribbean Series|1977]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (3)||&nbsp; [[Buck Rodgers]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1978 Caribbean Series|1978]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Indios de Mayagüez]]||&nbsp; [[Rene Lachemann]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1979 Caribbean Series|1979]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Navegantes del Magallanes]] (2)||&nbsp; [[Willie Horton (baseball)|Willie Horton]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1980 Caribbean Series|1980]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (4)||&nbsp; [[Del Crandall]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1981 Caribbean Series|1981]]|| colspan="4" style="text-align:center;"|None held |- |[[1982 Caribbean Series|1982]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Leones del Caracas]]||&nbsp; [[Chico Carrasquel]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1983 Caribbean Series|1983]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Lobos de Arecibo]]||&nbsp; [[Ron Clark (baseball)|Ron Clark]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1984 Caribbean Series|1984]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Águilas del Zulia]]||&nbsp; [[Rubén Amaro, Sr.|Rubén Amaro]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1985 Caribbean Series|1985]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (5)||&nbsp; [[Terry Collins]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1986 Caribbean Series|1986]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Maracaibo]]||{{flagicon|MEX}} [[Águilas de Mexicali]]||&nbsp; [[Cananea Reyes]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1987 Caribbean Series|1987]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (3)||&nbsp; [[Ramón Avilés]]|| style="text-align:center;"|5–2 |- |[[1988 Caribbean Series|1988]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]|| {{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]]||&nbsp; [[Phil Regan (baseball)|Phil Regan]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1989 Caribbean Series|1989]]|||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Águilas del Zulia]] (2)||&nbsp; [[Pete Mackanin]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1990 Caribbean Series|1990]]||{{flagicon|USA}} [[Miami]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (2)||&nbsp; [[Felipe Alou]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1991 Caribbean Series|1991]]||{{flagicon|USA}} [[Miami]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (6)||&nbsp; [[John Roseboro]]|| style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1992 Caribbean Series|1992]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Indios de Mayagüez]] (2)||&nbsp; [[Pat Kelly (catcher)|Pat Kelly]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1993 Caribbean Series|1993]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]] || {{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (4)||&nbsp; [[Mako Oliveras]]||{ style="text-align:center;"|5–2 |- |[[1994 Caribbean Series|1994]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Puerto la Cruz]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (7)||&nbsp; [[Casey Parsons]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1995 Caribbean Series|1995]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI}} [[Senadores de San Juan]]||&nbsp; [[Luis Meléndez (baseball)|Luis Meléndez]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1996 Caribbean Series|1996]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|MEX}} [[Tomateros de Culiacán]]||&nbsp; [[Francisco Estrada]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1997 Caribbean Series|1997]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]]||&nbsp; [[Mike Quade]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1998 Caribbean Series|1998]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Puerto la Cruz]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (2)||&nbsp; [[Tony Peña]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1999 Caribbean Series|1999]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (8)||&nbsp; [[Dave Jauss]]|| style="text-align:center;"|5–2 |- |[[2000 Caribbean Series|2000]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|PRI}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (5)||&nbsp; [[Mako Oliveras]] (2)||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2001 Caribbean Series|2001]]||{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (3)||&nbsp; [[Félix Fermín]] || style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2002 in baseball|2002]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|MEX}} [[Tomateros de Culiacán]] (2)||&nbsp; [[Francisco Estrada]] (2) &nbsp;|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2003 Caribbean Series|2003]]||{{flagicon|PRI}} [[Carolina, Puerto Rico|Carolina]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (4)||&nbsp; [[Félix Fermín]] (2)||style="text-align:center;"|6–1 |- |[[2004 Caribbean Series|2004]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (9)||&nbsp; [[Manny Acta]] || style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2005 Caribbean Series|2005]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|MEX}} [[Venados de Mazatlán]]||&nbsp; [[Juan José Pacho]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2006 Caribbean Series|2006]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Valencia, Carabobo|Valencia]] and [[Maracay]]||{{flagicon|VEN}} [[Leones del Caracas ]] (2)||&nbsp; [[Carlos Subero ]]||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2007 Caribbean Series|2007]]||{{flagicon|PRI}} [[Carolina, Puerto Rico|Carolina]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (5)||&nbsp; [[Félix Fermín]] (3)||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2008 Caribbean Series|2008]]||{{flagicon|DOM}} [[Santiago de los Caballeros|Santiago]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (10)||&nbsp; [[Héctor de la Cruz]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2009 Caribbean Series|2009]]||{{flagicon|MEX}} [[Mexicali]]||{{flagicon|VEN}} [[Tigres de Aragua]] ||&nbsp; [[Buddy Bailey]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2010 Caribbean Series|2010]]||{{flagicon|VEN}} [[Margarita Island]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (3)||&nbsp; [[Ken Oberkfell]] || style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2011 Caribbean Series|2011]]||{{flagicon|PRI}} [[Mayagüez, Puerto Rico|Mayagüez]]||{{flagicon|MEX}} [[Yaquis de Obregón]]||&nbsp; [[Yaquis de Obregón#History|Eddie Díaz]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2012 Caribbean Series|2012]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (4)||&nbsp; [[Ken Oberkfell]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2013 Caribbean Series|2013]] || {{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]] || {{flagicon|MEX}} [[Yaquis de Obregón]] (2)||&nbsp; [[Yaquis de Obregón#History|Eddy Díaz]] (2)||style="text-align:center;"|4–3 |- |[[2014 Caribbean Series|2014]] || {{flagicon|VEN}} [[Margarita Island]] || {{flagicon|MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]] (2)||&nbsp; [[Matías Carrillo]]||style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2015 Caribbean Series|2015]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] || {{flagicon|CUB}} [[Pinar del Río (baseball)|Vegueros de Pinar del Río]] ||&nbsp; [[Pinar del Río (baseball)#Past and present stars|Alfonso Urquiola]] ||style="text-align:center;"|3–3 |- |[[2016 Caribbean Series|2016]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] || {{flagicon|MEX}} [[Venados de Mazatlan]] (2)||&nbsp;[[Juan José Pacho]]||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2017 Caribbean Series|2017]]||{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]] || {{flagicon|PUR}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (4) ||&nbsp;[[Luis Matos (baseball, born 1978)|Luis Matos]]||style="text-align:center;"|3−3 |- |[[2018 Caribbean Series|2018]]||{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]] ||{{flagicon|PUR}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (5) ||&nbsp;[[Luis Matos (baseball, born 1978)|Luis Matos]] (2)||style="text-align:center;"|4−2 |- |[[2019 Caribbean Series|2019]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]] ||{{flagicon|PAN}} [[Toros de Herrera]]||&nbsp;Manuel Rodríguez||style="text-align:center;"|4−1 |- |[[2020 Caribbean Series|2020]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] ||{{flagicon|DOM}} [[Toros del Este]] ||&nbsp;Lino Rivera ||style="text-align:center;"|6−1 |- |[[2021 Caribbean Series|2021]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]] || {{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (6) ||&nbsp;[[Félix Fermín]] (4) ||style="text-align:center;"|7−0 |- |[[2022 Caribbean Series|2022]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] || {{flagicon|COL}} [[Caimanes de Barranquilla]]||&nbsp;José Mosquera || style="text-align:center;" |5−1 |- |[[2023 Caribbean Series|2023]]||{{flagicon|VEN}} [[Caracas]] and [[La Guaira]] || {{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (11)||&nbsp;[[Jose Offerman]] || style="text-align:center;" |6−3 |- |[[2024 Caribbean Series|2024]] |{{flagicon|USA}} [[Miami]] |{{flagicon|VEN}} [[Tiburones de La Guaira]] |&nbsp;[[Ozzie Guillén]] |style="text-align:center;" |7−1 |} * Selekshon Curacao Suns 2024 <ref>https://honkbalsoftbal.nl/2024/01/29/zeventien-internationals-koninkrijksteam-met-curacao-suns-naar-serie-del-caribe/</ref> update: Jonathan Schoop; nieuw Jeremi Profar & Roger Bernadina (en.wiki) * Selekshon Korsou 2023 <ref>https://honkbalsoftbal.nl/2023/01/31/internationals-met-curacaose-kampioen-naar-caribbean-series/</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{DEFAULTSORT:Thode, Kiri}} [[Category:Hende]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Deporte]] * 2013:Kiri Thode is in Duitsland wereldkampioen geworden van de Professional Windsurfers Association (PWA) Freestyle Windsurfing. Het is voor het eerst dat een windsurfer uit Bonaire wereldkampioen is geworden van de Freestyle competitie. Het is ook de eerste wereldtitel voor Thode.<ref>Belkis Osepa, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/10/09/wereldkampioenen-bonaire-warm-onthaald/ Wereldkampioenen Bonaire warm onthaald], Caribisch netwerk, 9 di oktober 2013</ref> * 2020? video Children of the Wind ku rumanan Tonky i Taty Frans - dokumentario basa riba e bida di tres mucha homber Boneriano cu a conquista mundo cu nan teknika y trikinan innovativo riba nan plank di windsurf . E pelicula a gana premio na .... de.wiki: Kiri Thode (geboren 26 februari 1991 in Kralendijk ) is een windsurfer op Bonaire . Hij behoort tot de beste freestylesurfers van de afgelopen jaren en werd in 2013 wereldkampioen in deze discipline . ------------------------------ {{Databox}} '''Jurswailly (Ailly) Luciano''' (☆ [[25 di mart]] [[1991]] na [[Kòrsou]]) ta un eks-hungadó di "handbal" hulandes-kurasoleño i internashonalista. E tabata hunga den posicion derechista. == Bida == Ailly Luciano a nase na Korsou i te edat di kuater ana tabata biba na Boka Sami. Ku su mayornan el a muda pa [[Hulanda]]. Su promé klup di handball tabata Papendrechtse DES'72. Komo teenager e ta switch pa e klup HV Quintus, hungango den e division di honor hulandes.<ref>https://www.mosellesport.fr/articles-metz-handball/lucarne-sur-curacao-avec-ailly-luciano.html Lucarne sur Curaçao avec Ailly Luciano], Moselle Sport (3 di yanuari 2018)</ref> Desde 2011 e ta milita pa e klup franses Metz Handball den e divishon femenino franses mas haltu. E ta konosi pa su rapides. Huntu ku su klup el a titula kampeon nashonal di Fransia na 2013, 2014, 2016, 2017, 2018 i 2019. Na ana 2013, 2015, 2017 en 2019 e klup ta gana e Kopa di Fransia. Tambe na 2013 ta alkansa e final di e kampeonato oropea pero ta sufri un derota di e klup danes Team Tvis. Holstebro . Na 2021 e ta pone un fin na su karera deportivo pa dedika su mes na su In de zomer van 2021 beëindigde ze haar carrière. Luciano speelde 55 interlands voor het Nederlands elftal , waarin ze 113 doelpunten maakte. Ze nam deel aan het WK 2013 in Servië . Ze nam ook deel aan de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro nl wiki:In maart 2016 tijdens het OKT in Metz (Frankrijk) is er een historisch hoogtepunt voor Luciano en het Nederlandse handbal, ze kwalificeerden zich voor het eerst voor de Olympische Spelen. Doordat de wedstrijd om het brons verloren werd van de huidige wereldkampioen Noorwegen (23-36), eindigden ze uiteindelijk op de vierde plaats. == Selekshon hulandes == Debuut Oranje 15 mei 2012 Nederland – Groot-Brittannië 40-15 in Panningen Komo internashonalista el a forma parti di e selekshon femenino di [[Hulanda]], hasiendo su debut durante e Kampeonato Mundial di Handbal 2013 na [[Serbia]]. El a partisipa den 55 wega internashonal. Na 2016 el a representa Hulanda na e Weganan olimpiko na [[Rio de Janeiro]].<ref>https://www.ad.nl/dordrecht/papendrechtse-ex-international-ailly-luciano-stopt-met-handbal-eindelijk-tijd-om-te-puberen~a0830d73/ Papendrechtse ex-international Ailly Luciano stopt met handbal: ‘Eindelijk tijd om te puberen’], AD (9 di ougustus 2020)</ref> Ze maakte deel uit van het Nederlandse damesteam dat als vierde eindigde in handbal op de Olympische Zomerspelen van 2016 in Rio de Janeiro , Brazilië . Handbalster Ailly Luciano heeft besloten haar interlandcarrière te beëindigen en gaat daarom niet mee met het Nederlands damesteam naar het Europees kampioenschap handbal in Zweden. "Ik heb op de Olympische Spelen gestaan, dat vind ik prachtig, maar voor mijn idee zit er niet meer in. Om weer vier jaar te knokken richting de Spelen zie ik niet zitten. Ik vind het goed geweest. Ik wil mijn levensdoelen oppakken." De 25-jarige speelster uit Papendrecht kwam in augustus met het Nederlands damesteam uit op de Olympische Spelen in Rio de Janeiro en eindigde als vierde. Luciano, die speelt voor het Franse Metz, speelde 56 interlands voor Oranje en scoorde daarin 115 keer.<ref>[https://www.rijnmond.nl/nieuws/148285/handbalster-luciano-beeindigt-interlandcarriere Handbalster Luciano beëindigt interlandcarrière], Rijnmond (4 november 2016)</ref> == Link eksterno == * [[http://history.eurohandball.com/ec/cl/women/2020-21/player/536101/Jurswailly+Luciano Jurswailly Luciano na European Handball Association]] {{Appendix}} In 2011 verhuisde de 1,71 meter lange rechtsbuiten naar het Franse eersteklasser Metz Handball , met wie ze in 2013 het kampioenschap en de beker won en de finale van de EHF Cup bereikte , waar ze verloren van de Deense club Team Tvis. Holstebro . Een seizoen later won ze opnieuw het kampioenschap. Ze won ook de Franse beker in 2015, 2017 en 2019 en het Franse kampioenschap in 2016, 2017, 2018 en 2019. In de zomer van 2021 beëindigde ze haar carrière. Luciano speelde 55 interlands voor het Nederlands elftal , waarin ze 113 doelpunten maakte. Ze nam deel aan het WK 2013 in Servië . Ze nam ook deel aan de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro . hunga den posishon derecho Geboren op 25 maart 1991 in Wilemstad (Curaçao, Nederland) Rechtsbuiten bij Metz Handbal sinds 2011 Nederlands international (56 caps) Voormalige club: HV Quintus (Nederland). Luciano a hasi su debut pa e selekshon hulandes durante e Kampeonato Mundial di Handbal 2013 na [[Serbia]]. [3] speelt voor Metz Handbal in de LFH Division 1 Féminine en voorheen het Nederlands dameshandbalteam . Ze nam deel aan het WK handbal dames 2013 in Servië , samen met de rest van het Nederlands elftal. [1] [2] Luciano na nase na Korsou i a lanta na Boka Sami te edat di kuater ana. dorp Sint Michiel gewoond. Ku su mayornan el a muda pa Hulanda. Aki ta tabata hunga pa e klup HV Quintus.<ref>https://www.mosellesport.fr/articles-metz-handball/lucarne-sur-curacao-avec-ailly-luciano.html Lucarne sur Curaçao avec Ailly Luciano], Moselle Sport (3 di yanuari 2018)</ref> Geboren op 25 maart 1991 in Wilemstad (Curaçao, Nederland) Rechtsbuiten bij Metz Handbal sinds 2011 Nederlands international (56 caps) Voormalige club: HV Quintus (Nederland). ------------------------ '''Robert (Joy) Hosé''' (☆ [[14 di febrüari]] [[1949]] na - [[23 di òktober]] [[2023]] na [[Willemstad]] ) tabata un hungadó di pinpòn di [[Kòrsou]] di fama legendario. E tabata kampeon di Kòrsou di 1966 te 1972 i a optené varios título na Antia i internashonalmente, entre otro na 1971 kampeon latinoamerikano na [[Paraguai|Paraguay]]. == Biografia == Joy Hosé a nase na Kòrsou den e famia Hosé-Pimentel. E tin un ruman muhé i dos ruman hòmber. Su ruman mayó [[Humphrey Hosé|Humphrey]] tabata aktivo komo tenista profeshonal i su omo [[Iyo Pimentel]] tambe tabata tenista internashonal. --------------- * Tim e Reino === Kampeonato Oropeo === {| class="wikitable" style=text-align:center ! Edishon | 1954 || 1955 || 1956 || 1957 || 1958 || 1960 || 1962 || 1964 || 1965 || 1967 || 1969 || 1971 || 1973 || 1975 || 1977 || 1979 || 1981 |1983 |- ! Resultado | * || * || {{oro}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || * || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{zilver}} || {{zilver}} || {{zilver}} ||{{goud}} |{{zilver}} |- | |- ! Edishon | 1985 || 1987 || 1989 || 1991 || 1993 || 1995 || 1997 || 1999 || 2001 || 2003 ||[[EK Honkbal 2005|2005]]||[[EK Honkbal 2007|2007]]||[[EK Honkbal 2010|2010]]||[[Europees kampioenschap honkbal 2012|2012]]||[[Europees kampioenschap honkbal 2014|2014]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2016]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2019]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2021]] |- ! Prestatie |{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}} |- | |- ! Editie | [[Europees kampioenschap honkbal 2023|2023]] |- ! Prestatie | {{brons}} |} : * <small>In 1954, 1955 en 1967 geen deelname.</small> === Kopa Interkontinental === {| class="wikitable" ! Editie | 1983 || 1999 || 2002 || 2006 || [[Intercontinental Cup honkbal 2010|2010]] |- ! Prestatie | 4e || 8e || 8e || {{zilver}} || {{zilver}} |} ---------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pabao Little League''' ta un ekipo di beisbol hubenil (10-12 ana) di Korsou ku a titula kampeon di karibe na .. okashon i tabata kampeon mundial na 2004. E ta forma parti di e Pabou Little League association is a baseball organization for kids from 4 to 16 years old. Winning the Caribbean Region Championship and making its 11th trip to Williamsport for the 2023 Little League Baseball® World Series (LLBWS), Presented by T-Mobile, is Pabao Little League (Willemstad, Curaçao) thanks to a 6-0 victory over the Dominican Republic in the championship game. With its victory, Pabao LL will be returning to the LLBWS with the country’s 15th overall appearance in hopes to defend its International Championship title earned in 2022. Since the country’s first tournament appearance in 1980, Curaçao has maintained a winning record, 46-25, with a World Series championship in 2004 and three runner-up finishes in 2005, 2019, and 2022. Pabao LL finished the Caribbean Region tournament with an unblemished 6-0 record, outscoring its opponents, 47-4, with four shutout performances. With the first-round matchups of the 2023 LLBWS announced on June 6, Pabao LL will play Australia, represented by Hills Little League, in Game 5 on Thursday, Aug. 17 at 1 p.m. ET at Volunteer Stadium. The 2023 Little League Baseball World Series, Presented by T-Mobile, is set to take place August 16-27. More information about the 2023 Little League World Series tournaments, including full schedules and downloadable brackets, can be found at LittleLeague.org/WorldSeries. WILLEMSTAD- Djaweps , 10 di ougùstùs 2023 den oranan di mèrdia, e selekshon di Little League Liga Pabou kampion di Karibe a biaha pa Williamsport (USA), pa partisipá den e Kampionato Mundial di Beisbòl Little League. E kampionato Mundial di hóbennan di 11 i 12 aña lo start dia 16 i lo terminá dia 27 di ougùstùs 2023. RBC Royal Bank, representá pa Sharier Dorand manera ta e kaso ku tur selekshon, tabata presente pa duna e selekshon sostén i deseá e delegashon éksito. E sigiente hungadónan ta forma parti di e selekshon. {{Appendix}} --------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Dudley Guniberto Josefa''' (☆ [[1958]]) ta un [[karate]]ka di [[Kòrsou]]. Deportista – Dirigente Tékniko. a nasé na aña 1958. Dudley na aña 1967 kuminsá práktika deporte di yudo ku su 9 aña serka .. == Bida i karera == .. a lanta na Kòrsou. == Medaya == * 1987: [[Image:Med 2.png|Plata]] - Kampeonato hulandes {{Appendix}} {{Commonscat|Didi Gregorius}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64548365|titulo=Didi Gregorius}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://web.archive.org/web/20111005161849/http://www.honkbalsite.com/nederlandsteam/marieksongregorius.html Profil riba Honkbalsite] * [https://www.baseball-reference.com/minors/player.cgi?id=gregor003mar Statistik Didi Gregorius] }} {{DEFAULTSORT:Gregorius, Didi}} [[Category:Hende]] [[Category:Beisbolista]] [[Category:Hulanda]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sherry Sophia Veronica Howell''' (☆ [[]] na [[Kòrsou]]) tabata un atleta kurasoleño. Sherry Howell - Eckerd College, Softball and Volleyball Howell played four years of softball and volleyball for Eckerd College from 1990 to 1993. She graduated in 1993 with a double major of Business Management and Psychology. The native of Curacao, Neth. Antilles, was a pitcher, a shortstop and centerfielder. She was a four-time All-America in softball, was named to the South Region team four times and the All-SSC team four times. Howell won or shared player-of-the-year honors twice in the conference and concluded her athletic career by being selected the SSC female athlete-of-the-year for the 1992-93 season. Howell holds the NCAA, Division II career batting average in softball at .524, is third in career slugging average at .921, 13th in home runs with 29 and second in single season highest batting average at 629. She led the nation in hitting as a senior and also doubles percentage. Howell led the conference in batting average four different years. In 1999, she represented her country in the World Games in Japan. Howell, who is fluent in six languages, was named All-Conference in volleyball two of the four years she played. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Howell, Sherry}} [[Category:Hende]] --------------- {{Commonscat|Josh Palacios}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1131860420|titulo=Josh Palacios}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Palacios, Josh}} [[Category:Hende]] [[Category:Beisbolista]] ------------------------------- '''Selekshon antiano di futbòl''' tabata e tim nashonal di [[futbòl]] ku tabata representa [[Antias Hulandes]] di 1958 te 2010 na wega y torneonan internacional. E tabata kai bou di [[Nederlands Antilliaanse Voetbal Unie|NAVU]], ku tabata konsisti di [[Kòrsou]] i [[Boneiru]] despues ku [[Aruba]] a separa na 1986. en.wiki:The Netherlands Antilles national football team (Dutch, "Nederlands-Antilliaans voetbalelftal"; Papiamentu, "Selekshon Antiano di futbòl") was the national team of the former Netherlands Antilles from 1958 to 2010. It was controlled by the Nederlands Antilliaanse Voetbal Unie. The NAVU consisted of Curaçao and Bonaire. Aruba split in 1986 and has its own team. The Netherlands Antilles team never qualified for the FIFA World Cup. The country managed to come third in the CONCACAF championships of 1963 and 1969; during the 1963 tournament they were unofficial football world champions for four days after beating Mexico and before losing to Costa Rica.[1] == Reforma di Antias Hulandes == Tras e [[Disolucion di Antia Hulandes|reformanan konstitushonal]] denter di [[Reino Hulandes]] di [[10 di òktober]] [[2010]] i e final di e torneo di kualifikashon pa [[Kopa Karibe]] 2010 e [[selekshon antiano di futbòl]] a pasa over den e [[selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]]. Un par di aña despues [[Boneiru]] a bira miembro interino di CFU i [[2012]] miembro asosiá di [[CONCACAF]]. == Mira tambe == * [[Seleccion nacional di futbol di Aruba|Selekshon nashonal di futbòl di Aruba]] * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Selekshon boneriano di futbòl]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Futbòl]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------- The '''Curaçao national football team''' ({{lang-nl|Curaçaos voetbalelftal}}; [[Papiamento language|Papiamentu]]: ''Selekshon di Futbòl Kòrsou'') represents [[Curaçao]] in [[FIFA|International]] [[association football|football]] and is controlled by the [[Curaçao Football Federation]] (Federashon Futbòl Kòrsou; FFK).<ref>{{cite web| url = http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta/| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20170714164913/http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta| archive-date = 2017-07-14| title = Curazao pierde a su capitán para el juego ante la Selecta {{!}} elsalvador.com}}</ref> Following a constitutional change that allowed its predecessor, the [[Curaçao and Dependencies|Colony of Curaçao and Dependencies]] to become a unified [[constituent state|constituent country]] consisting of several island territories as the [[Netherlands Antilles]] and its dissolution in 2010, Curaçao has played under a new constitutional status as a separate constituent country since 2011.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gg1hDgAAQBAJ&pg=PA121 |title=Football and the Boundaries of History: Critical Studies in Soccer |editor=Elsey, Brenda |editor2=Pugliese, Stanislao G. |year=2017 |page=121 |isbn=9781349950065 |publisher= Springer |access-date=25 June 2019}}</ref> Both FIFA and CONCACAF recognize the Curaçao national team to be the direct and sole successor of the dependant [[Territory of Curaçao national football team|Curaçao (1921–1958)]] and the [[Netherlands Antilles national football team|Netherlands Antilles national football]] teams.<ref>[https://web.archive.org/web/20190626032129/https://www.fifa.com/associations/association/cuw/about Curaçao] at [[FIFA]] official website</ref><ref>[https://www.concacaf.com/en/member-association/curacao Curaçao] at [[CONCACAF]] official website</ref><ref>[https://www.rsssf.org/tablesc/curacaochamp.html] at [[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]</ref> ==History== {{Further|Territory of Curaçao national football team|Netherlands Antilles national football team}} The first national football team to bear the name Curaçao was the [[Territory of Curaçao national football team]], which made its debut in 1924 in an away match against neighboring [[Aruba national football team|Aruba]], a match which the Territory of Curaçao won four to nil. ---------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Seleccion nacional di futbol di Aruba''' ta e ekipo di [[futbol]] cu ta representa [[Aruba]] na wega y torneonan internacional, manera na e weganan di cualificacion pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] y den Copa Caribe. Tur tramite pa e seleccion ta bou encargo di [[Arubaanse Voetbalbond|AVB]], funda na 1932 y afilia na [[Union Futbol di Caribe|CFU]], [[CONCACAF]] y [[FIFA]] desde 1988. The '''Aruba national football team''' ([[Dutch language|Dutch]]: Arubaans voetbalelftal; [[Papiamento language|Papiamento]]: Seleccion Arubano di futbol) is the national team of [[Aruba]], it was founded in 1932 and is affiliated with the Caribbean Football Union (CFU), CONCACAF and [[FIFA]] (since 1988) and is controlled by the [[Aruba Football Federation|Arubaanse Voetbal Bond]]. ==History== Between 1924 and 1933, Aruba only played against [[Curaçao national football team|Curaçao]], although these matches are not considered official.<ref>{{cite web |last1=Courtney |first1=Barrie |title=Aruba - List of International Matches |url=https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |website=RSSSF}}</ref> Aruba participated in its first tournament at the [[1955 CCCF Championship]], where they finished in 5th place. In 1958, Aruba became part of the [[Netherlands Antilles national football team|Netherlands Antilles]] until their secession in 1986. Following its split from the Netherlands Antilles, the [[Aruba Football Federation]] was affiliated in 1988 with [[CONCACAF]] and [[FIFA]]. Aruba entered qualifying for the [[1989 Caribbean Cup]], and in its first group match it suffered the worst defeat in its history, at the hands of [[Trinidad and Tobago national football team|Trinidad and Tobago]], which crushed them 11–0. They played their first World Cup qualifying match against the [[Dominican Republic national football team|Dominican Republic]] as part of the [[1998 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|1998 World Cup qualifying]]. Aruba has participated in all the qualifying tournaments for the World Cup since, without being able to get past the first qualifying round. Aruba has also yet to qualify for the [[Caribbean Cup]]. However, they showed some progress in the preliminary round of the [[2014 Caribbean Cup]] by getting two wins against [[Turks and Caicos national football team|Turks and Caicos]] (1–0) and [[British Virgin Islands national football team|British Virgin Islands]] (7–0), the latter being the biggest victory in its history. These results allowed them to reach 120th place in the FIFA World Ranking for the month of June 2014, their best ranking to date. Following these victories, Aruba lost 2–0 against [[French Guiana national football team|French Guiana]] and were eliminated. Aruba began their [[2018 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|2018 World Cup qualification]] in the second round against [[Barbados national football team|Barbados]], losing 2–0 at home and 1–0 away, however FIFA ruled that Barbados had fielded an ineligible player, giving Aruba a 3–0 second leg victory and advancing them to the third round. Despite that, in the next round they were defeated again, this time by [[Saint Vincent and the Grenadines national football team|Saint Vincent and the Grenadines]] who won 3–2 on aggregate. Aruba failed to progress in the [[2022 FIFA World Cup qualification – CONCACAF First Round|2022 World Cup qualifiers]], finishing 4th in the first round. [[:Category:Futbòl]] [[:Category:Aruba]] E selekshon di Boneiru a kuminsa komo tim nashonal despues ku e tim antiano a keda disolbé na òktober 2010. E ta partisipa tur aña den e Torneo ABCS, kual na 2011 e ta gana sorpresivamente derotando Aruba 4-3 durante e tanda di penalty despues di un empate di 2:2 den final.[4] ------------------------------------- '''Selekshon nashonal di futbòl di Sürnam''' ta e tim di [[futbol|futbòlista]] ku ta representa [[Sürnam]]. E ta kai bou di .........., ku ta miembro di [[Caribbean Football Union|CFU]] i miembro asosiá di [[CONCACAF]]. == Historia == E selekshon di Sürnam a kuminsa komo tim nashonal ==== Torneo ABCS ==== {| class="wikitable collapsible" width=50% style="text-align: center;font-size:90%;" !colspan=8|Boneiru den torneo ABCS |- !width=45%|Aña !width=25%|Lugá !width=8%|W !width=8%|G !width=8%|E !width=8%|P !width=8%|GF !width=8%|GC |- bgcolor=#9acdff |{{CUW}} 2010||di kuater ||2||0||1||1||5||7 |- bgcolor=gold |{{SUR}} 2011||'''kampeón'''||2||1||1||0||5||3 |- bgcolor=#9acdff |{{ABW}} 2012||di kuater ||2||0||0||2||2||17 |- bgcolor=#cc9966 |{{CUW}} 2013||di tres ||2||1||0||1||2||3 |- bgcolor=#9acdff |{{SUR}} 2015||di kuater ||2||0||0||2||1||7 |- bgcolor=silver |{{CUW}} 2021||supkampeón||2||1||0||1||4||4 |- bgcolor=#9acdff |{{CUW}} 2022||di kuater ||2|| ?|| 0 || ? || 1 || 5 |- !'''Total'''||'''6/6'''||14||3||2||7||20||46 |} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =148545934|titulo=Selección de fútbol de Bonaire}} {{References}} }} [[:Category:Futbòl]] [[:Category:Surnam]] Na de staatkundige hervormingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden van 10 oktober 2010 en na afronding van het kwalificatietoernooi van de Caribbean Cup 2010 ging het Nederlands-Antilliaans voetbalelftal over in het Curaçaos voetbalelftal. Bonaire werd een paar jaar later voorlopig lid van de Caraïbische Voetbalunie CFU en op 19 april 2012 geassocieerd lid van de CONCACAF, en kan daarom in de toekomst inschrijven voor de Caribbean Cup. Het Bonairiaans voetbalelftal is een team van voetballers dat Bonaire vertegenwoordigt. Bonaire is niet aangesloten bij de FIFA en kan daarom niet deelnemen aan het wereldkampioenschap. Bonaire doet jaarlijks mee aan het ABCS-toernooi, dat het in 2011 verrassend won. The '''Bonaire national football team''' ({{lang-nl|Bonairiaans voetbalelftal}}; {{lang-pap|Selekshon Bonerianu di futbòl}}) is the national football team of the [[Caribbean]] island of [[Bonaire]], a [[Public body (Netherlands)|public body]] of the [[Netherlands]]. It is under the control of the [[Bonaire Football Federation]]. It became a member of the [[Caribbean Football Union|CFU]] and an associate member of CONCACAF on 19 April 2013.<ref name="CFU Facebook">{{cite web|title=CFU Facebook|url=https://www.facebook.com/CaribbeanFootballUnion/posts/294315830704569|publisher=Caribbean Football Union|access-date=13 June 2014|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207213742/https://www.facebook.com/CaribbeanFootballUnion/posts/294315830704569|url-status=live}}</ref><ref name="Congress takes key step in transparency">{{cite web|title=Congress takes key step in transparency|url=http://www.concacaf.com/page/ConfederationDetail/0,,12813~3150654,00.html|publisher=CONCAF|access-date=20 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423234254/http://www.concacaf.com/page/ConfederationDetail/0%2C%2C12813~3150654%2C00.html|archive-date=23 April 2013}}</ref><ref name="Member Associations: Bonaire">{{cite web|title=Member Associations: Bonaire|url=http://cfufootball.org/index.php/member-associations/our-members/9180-bonaire|publisher=Caribbean Football Union|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193820/http://cfufootball.org/index.php/member-associations/our-members/9180-bonaire|archive-date=29 October 2013|url-status=dead}}</ref> after which it became a full CONCACAF member on 10 June 2014<ref name="Ordinary Congress finalized">{{cite web|title=Ordinary Congress finalized|url=http://www.concacaf.com/article/ordinary-congress-finalized|publisher=CONCACAF.com|access-date=10 June 2014|date=10 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612210312/http://www.concacaf.com/article/ordinary-congress-finalized|archive-date=2014-06-12|url-status=dead}}</ref> The team can participate in the [[CONCACAF Gold Cup]] and [[Caribbean Cup]] because of their membership in the confederation and sub-confederation.<ref name="Bonaire join CONCACAF as remaining non-FIFA sides gain full membership">{{cite web|title=Bonaire join CONCACAF as remaining non-FIFA sides gain full membership|date=20 April 2013|url=http://nonfifafootball.blogspot.com/2013/04/bonaire-join-concacaf-as-remaining-non.html|publisher=Non-FIFA football|access-date=22 April 2013|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029203911/http://nonfifafootball.blogspot.com/2013/04/bonaire-join-concacaf-as-remaining-non.html|url-status=live}}</ref> However, Bonaire is not a member of [[FIFA]] and therefore can not compete in the [[FIFA World Cup]] or other FIFA events.<ref name="Sport en spel">{{cite web|title=Sport en spel|url=http://www.beautiful-bonaire.nl/over_bonaire/cultuur_sport_spel.html|publisher=beautiful-bonaire.nl|access-date=22 October 2014|language=nl|archive-date=22 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022212953/http://www.beautiful-bonaire.nl/over_bonaire/cultuur_sport_spel.html|url-status=live}}</ref><ref name="What is CONCACAF?">{{cite web|title=What is CONCACAF?|url=http://www.concacaf.com/page/History|publisher=CONCACAF|access-date=21 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406031852/http://www.concacaf.com/page/History|archive-date=2013-04-06|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =61824225|titulo=Miguel Pourier}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Pourier, Miguel}} [[:Category:Antias Hulandes]] [[:Category:Hende]] ----------------- '''Selekshon antiano di futbòl''' tabata e tim nashonal di [[futbòl]] ku tabata representa [[Antias Hulandes]] na wega y torneonan internacional, manera na ....... == Reforma Antias Hulandes == Tras e [[Disolucion di Antia Hulandes|reformanan konstitushonal]] denter di [[Reino Hulandes]] di [[10 di òktober]] [[2010]] i e final di e torneo di kualifikashon pa [[Kopa Karibe]] 2010 e [[selekshon antiano di futbòl ]] a pasa over den e [[selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]]. Un par di aña despues Boneiru a bira miembro interino di CFU i desde 19 di aprel [[2012]] miembro asosiá di [[CONCACAF]], i den futuro por inskribí pa [[Kopa di Oro]]. {{Appendix}} [[:Category:Beisbol]] [[:Category:Kòrsou]] ta kambio na selekshon nashonal di KorsouOorspronkelijk heette het "Honkbal Nederlandse Antillen Nationaal Team", maar op 10 oktober 2010 werd de Nederlandse Antillen als regering ontmanteld (details zijn " Nederlandse Antillen "), de naam van het nationale team werd ook gewijzigd in "Curaçao Nationaal Team ". en.wiki" The '''Netherlands Antilles national baseball team''' was a national team of the [[Netherlands Antilles]] and was controlled by the Netherlands Antillean Baseball Federation. It represented the former nation in senior-level men's international competition. The Netherlands Antilles team was distinct from the [[Netherlands national baseball team]]. The Netherlands Antilles were represented in twelve [[Baseball World Cup]]s. Their highest finish was 7th place.<ref name="bjarkman worldcup">[[#refBjarkman|Bjarkman 2005]], pp.416–39</ref> -------- '''Seleccion nacional di baseball di Aruba''' ta e team di [[Beisbòl|baseball]] cu ta representa Aruba na wega y torneonan internacional, manera na [[Weganan Panamericano]]. {{America baseball teams}} {{National sports teams of Aruba}} ----------- {{Variante|c}} {{Databox}} == Historisch overzicht == {| class="wikitable sortable" ! WK-jaar ! Gastland(en) ! Aantal deelnemers ! Wereldkampioen ! Uitslag van de finale ! 2e plaats ! 3e plaats ! 4e plaats |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1930|1930]]''' | {{UY}} | style="text-align: center;" | 13 | {{URU}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1930|4 – 2]] | {{ARG}} | {{USA}} | {{YUG}} |- | '''1934''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1934 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ITA}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ITA-1861f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1934|2 – 1 <small>n.v.</small>]] | {{TCHf}} | {{GER-1935f}} | {{AUTf}} |- |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1938|1938]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1938 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{FRA}} | style="text-align: center;" | 15 | {{ITA-1861f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1938|4 – 2]] | {{HUN}} | {{BRA}} | {{SWE}} |- | '''1942''' | colspan="7" | ''Kansela pa motibu di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]'' |-style="background: #D0E6FF;" |- | '''1946''' | colspan="7" | ''Afgelast vanwege de Tweede Wereldoorlog'' |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1950|1950]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1950 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{BR-1889}} | style="text-align: center;" | 13 | {{URUf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1950|2 - 1]] | {{BRA}} | {{SWE}} | {{ESP}} |- | '''1954''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1954 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CH}} | style="text-align: center;" | 16 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1954|3 – 2]] | {{HUN-1949f}} | {{AUTf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1958|1958]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1958 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{SE}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRA-1889f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1958|5 – 2]] | {{SWEf}} | {{FRAf}} | {{FRGf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1962|1962]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1962 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CL}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1962|3 – 1]] | {{TCHf}} | {{CHIf}} | {{YUGf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1966|1966]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1966 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{EN}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ENGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1966|4 – 2 <small>n.v. </small>]] | {{FRGf}} | {{PORf}} | {{URS-1955f}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1970|1970]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1970 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{MX}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRA-1968f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1970|4 – 1]] | {{ITAf}} | {{FRGf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1974|1974]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1974 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{DE-1949-WD}} | style="text-align: center;" | 16 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1974|2 – 1]] | {{NEDf}} | {{POLf}} | {{BRA-1968f}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1978|1978]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1978 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{AR}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ARGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1978|3 – 1 <small>n.v. </small>]] | {{NEDf}} | {{BRA-1968f}} | {{ITAf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1982|1982]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1982 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ES}} | style="text-align: center;" | 24 | {{ITAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1982|3 – 1]] | {{FRGf}} | {{POLf}} | {{FRAf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1986|1986]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1986 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{MX}} | style="text-align: center;" | 24 | {{ARGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1986|3 – 2]] | {{FRGf}} | {{FRAf}} | {{BELf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1990|1990]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1990 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{IT}} | style="text-align: center;" | 24 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1990|1 – 0]] | {{ARGf}} | {{ITAf}} | {{ENGf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1994|1994]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1994 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{US}} | style="text-align: center;" | 24 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1994|0 – 0 <small>n.v. (P: 3-2)</small>]] | {{ITAf}} | {{SWEf}} | {{BULf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1998|1998]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1998 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{FR}} | style="text-align: center;" | 32 | {{FRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1998|3 – 0]] | {{BRAf}} | {{CROf}} | {{NEDf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2002|2002]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2002 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{KR}}<br />{{JP}} | style="text-align: center;" | 32 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2002|2 – 0]] | {{GERf}} | {{TURf}} | {{KORf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2006|2006]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2006 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{DE}} | style="text-align: center;" | 32 | {{ITAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2006|1 – 1 <small>n.v. (P: 5-3)</small>]] | {{FRAf}} | {{GERf}} | {{PORf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2010|2010]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2010 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ZA}} | style="text-align: center;" | 32 | {{ESPf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2010|1 – 0 <small>n.v.</small>]] | {{NEDf}} | {{GERf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2014|2014]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2014 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{BR}} | style="text-align: center;" | 32 | {{GERf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2014|1 – 0 <small>n.v. </small>]] | {{ARGf}} | {{NEDf}} | {{BRAf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2018|2018]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2018 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{RU}} | style="text-align: center;" | 32 | {{FRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2018|4 – 2]] | {{CROf}} | {{BELf}} | {{ENGf}} |- |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2022|2022]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2022 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{QA}} | style="text-align: center;" | 32 | | | | | |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2026|2026]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2026 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CA}}<br />{{MX}}<br />{{VS}} | style="text-align: center;" | 48 | | | | | |} ---------------- miezu8nz8npm3y3zzz2bz67gipg57q7 198239 198238 2026-07-25T12:20:21Z Caribiana 8320 198239 wikitext text/x-wiki "__NOINDEX__" Pending: [[Bobbi-Lynn de Jong]] - [[Jeremi Profar]] - [[Hillard Cijntje]] - [[Liemarvin Bonefacia]] - [[Pariba Little League]] - [[Federashon di Atletismo di Kòrsou]] --------- {{infobox deportista | variante = c | nomber = Bobbi-Lynn de Jong | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = [[2010]]? | pais = {{NLD}} - Boneiru | deporte = [[windsurf]] }} '''Bobbi-Lynn de Jong''' (☆ 2010 na [[Hulanda]]) ta un deportista di Boneiru den e ramo di windsurf. Desde 2023 e ta competi den e campeonato di 'Professional Windsurfers Association' (PWA) y a titula campeon .... == Bida i karera == Den 2020 Bobbi-Lynn de Jong a muda cu su famia di Hulanda pa Boneiru.<ref>[https://www.neilpryde.com/blogs/international-team/bobbi-lynn-de-jong Bobbi Lynn de Jong]</ref> E tin dos ruman muhe mas yong: Kit i Lone ku ta mbe ta aktivo den windsurf.<ref>https://www.windsurf.co.uk/next-generation-de-jong-sisters/ </ref> Eynan el a cuminsa praktika windsurf na edat di 10 ana. op 14 jaar al op wereldniveau vrouwen in de surfwereld.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/30455-bobbi-lynn-surft-mee-in-de-wereldtop Bobbi-Lynn surft mee in wereldtop], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di desember 2024)</ref> Op slechts 14-jarige leeftijd veroverde de Bonairiaanse vier wereldtitel in de disciplines fin en foil, en dat in de categorie tot en met 17 en 21 jaar. <ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/interview/30418/bobbi-lynn-de-jong-bonairiaans-talent-in-de-surfsport-klaar-voor-nederlandse-trainingen-op-de-iq-foil Bobbi-Lynn de Jong: Bonairiaans talent in de surfsport, klaar voor Nederlandse trainingen op de IQ-Foil], bonaire.nu (26 di desember 2024)</ref> Tycho Smits and Bobbi-Lynn de Jong win the PWA Youth Slalom World Cup in Bonaire<ref>https://www.surf-magazin.de/en/windsurfing/scene-and-events/junior-world-cup-tycho-smits-and-bobbi-lynn-de-jong-win-the-pwa-youth-slalom-world-cup-in-bonaire/</ref> Bobbi-Lynn De Jong 🇧🇶 was only 13 years old when she made her Tour debut in Fuerteventura last summer!2023<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/bonaire/65647/thirteen-year-old-windsurfer-from-bonaire-finishes-ninth-at-pwa-slalom-competition Thirteen-year-old windsurfer from Bonaire finishes ninth at PWA slalom competition], bes reporter (10 di ougustus 2023)</ref> Bij de vrouwen blijft Bobbi-Lynn de Jong dé Bonairiaanse uitblinker. De jeugdwindsurfster, die dit seizoen voor het eerst tussen de senioren uitkomt, zette haar sterke vorm voort met opnieuw meerdere topklasseringen. Na acht gevaren eliminaties staat zij op een knappe derde plaats in het tussenklassement en mengt zij zich volop in de strijd om de podiumplaatsen.<ref>Hans Hofstra, https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/92845/bobbi-lynn-de-jong-op-podium-taty-frans-blijft-meedoen-om-topklassering Bobbi-Lynn de Jong op podium, Taty Frans blijft meedoen om topklassering], </ref> 2025:Drievoudig goud voor Bobbi-Lynn de Jong bij jeugd windsurfen in Denemarken<ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/79826/drievoudig-goud-voor-bobbi-lynn-de-jong-bij-jeugd-windsurfen-in-denemarken</ref> 2026: Bobbi-Lynn de Jong de sterkste was bij de fin-jeugd tot 17 jaar.<ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/89929/amado-vrieswijk-en-bobbi-lynn-de-jong-pakken-goud-op-defi-wind</ref> == Link eksterno == * https://www.pwaworldtour.com/athletes/de-jong-bobbi-lynn-nb-46/ {{Appendix}} Bobbi-Lynn de Jong (☆ 2010 na Hulanda) ta un deportista di Boneiru den e ramo di windsurf. Desde 2023 e ta kompetí den e campeonato di Professional Windsurfers Association (PWA), unda e ta konsiderá komo un di e talento hóbèn mas promesedor den e deporte. Bida i karera Bobbi-Lynn de Jong a nase na Hulanda i na 2020 e a muda huntu ku su famia pa Boneiru.[1] E tin dos ruman muhé mas yong, Kit i Lone, ku tambe ta aktivo den windsurf.[2] Na Boneiru, e a kuminsá praktika e deporte na e edad di 10 aña. Ya na un edad hopi hóbèn, de Jong a mustra su talento na nivel internacional. Na 2023, na solamente 13 aña, e a hasi su debut den PWA World Tour na Fuerteventura.[6] Un aña despues, na 14 aña di edad, e tabata ya kompetiendo na nivel mundial den kategoría femenino.[3] Den e mesun periodo, de Jong a logra gana kuater título mundial den e disciplinanan fin i foil, den kategoríanan te ku 17 aña i te ku 21 aña.[4] E resultado aki a pone su firmemente entre e mihó windsurfernan hóbèn na mundu. Na Boneiru, de Jong a gana e PWA Youth Slalom World Cup, huntu ku Tycho Smits, konfirmando su posishon komo talento sobresaliente den e deporte.[5] Durante su promé temporada entre seniornan, e a sigui impresioná ku varios klasifikashon haltu. Despues di ochu eliminashon, e a yega na un meritorio di tres lugá den e klasifikashon provisonal, i asina e a bira un kontendiente serio pa podio.[7] Na 2025, de Jong a logra tres medaya di oro den kompetensianan di windsurf pa hubentut na Dinamarka.[8] Na 2026, e a sigui su exito, bira e mihó den e kategoría fin pa hubentut te ku 17 aña.[9] Estilo i influensia Bobbi-Lynn de Jong ta rekonosí pa su versatilidat den diferente disciplina di windsurf, spesialmente fin i foil. Su rapido desaroyo i resultadonan na un edad tan hóbèn a hasi ku e ta konsiderá komo un di e gran promesanan pa futuro di windsurf internacional. ----------------- {{infobox deportista | variante = c | nomber = Jeremi Profar | imagen = Juremi Profar Nashville 2019.jpeg | descripcion = Jeremi Profar na [[Nashville]] (2019). | fecha nacemento = [[30 di yanüari]] [[1996]] | pais = {{CUW}} | deporte = [[beisbòl]] }} '''Juremi Gregorius Profar''' (☆ [[30 di yanüari]] [[1996]]) ta un pelotero profeshonal di [[Kòrsou]]. E ta hunga komo infielder di beisbòl profeshonal di Karachi Monarchs di Baseball United. El a hunga den Liga Menor di Beisbòl di 2013 pa 2019. El a yega di hunga pa Hulanda den kompetensia internashonal. == Bida i karera == Profar a representá Willemstad, Curaçao i Pabao Little League na Little League World Series 2007 i 2008. Su rumannan, [[Jurickson Profar|Jurickson]] i Jurdrick, tambe a representá e mesun Little League den e finalnan, Jurickson hasiendo esaki na 2004 i 2005, sigui despues pa Jurdrick na 2019. == Link eksterno == * [https://www.mlb.com/player/juremi-profar-642282?stats=career-r-hitting-minors&year=2026 Profil Jeremi Profar], mlb.com --------- Juremi a hunga semper pa e [[Santa Maria Pirates|Piratanan di Santa Maria]], pero aparentemente algu no a bai manera mester ta i e hóben pelotero aki a disidí ku e ta bandoná e barku Pirata i djòin e ekipo Skòrpion kaminda tambe segun nos fuente mesora Profar a bira e mihó hungadó di posishon pagá den beisbòl lokal. Profar tin dos aña ku e no a hunga den e kampionato lokal i konsekuentemente el a bira liber te ku el a firma kaba ku Scorpions. Deporte Vigilante a komprondé ku tin mas pelotero na kaminda pa Scorpions, pero nos lo mester haña e konfirmashon ainda.<ref>[https://vigilantekorsou.news/juremi-profar-pa-royal-scorpions/ Juremi Profar pa Royal Scorpions], [[Vigilante]] (22 di yüli 2026)</ref> ------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox deportista | variante = c | nomber = Hillard Cijntje | fecha nacemento = [[22 di yüni]] [[1992]] | pais = {{CUW}} | deporte = siklismo }} '''Hillard Cijntje''' (☆ [[22 di yüni]] [[1992]] na [[Willemstad]]) ta un siklista di [[Kòrsou]]. ==Biografia== fr.wiki"Hillard Cijntje a nase dia 22 di yüni 1992, na [[ Kòrá]], un bario den e stat di Willemstad. E ta un di e mihó siklistanan riba e isla di Kòrsou.[1] El a hasi su marka na 2010 dor di bira un dòbel kampion di Karibe den e kategoria di yòn, ganando tantu e kareda di kaminda komo e prueba di tempu.[2] Na mei 2011, el a biaha pa Medellín pa partisipá den e Kampionato Panamerikano.[3] El a terminá di 28 den e prueba di tempu, kasi ocho minüt tras di e ganadó, Leandro Messineo, i despues a bandoná e kareda di kaminda.[4] Na 2012, el a gana un medaya di bròns na e Kampionato di Time Trial di Karibe. E mesun aña ei, el a kompetí den e Kampionato Mundial representando Antia Hulandes, ounke e pais a stòp di eksistí na fin di 2010. Den e kategoria bou di 23 aña, el a terminá na di 61 lugá den e prueba di tempu i a bandoná e kareda di kaminda, ku a wòrdu gana pa Alexey Lutsenko.[5] Na 2013, el a terminá di kuater i tabata e mihó koredó hulandes den e Amstel Curaçao Race, un kriterio internashonal.[6] Durante e periodo aki, el a core tambe na Hulanda[1] pa e club di WV Noord-Holland. Na 2014, el a bira e kampion di time trial di Kòrsou na su stat natal Willemstad. El a regresá na siklismo na 2016, despues di un pausa temporal for di kompetensia, i a bira un dos biaha subkampion nashonal. Na 2017, el a distingui su mes ganando numeroso careda teni riba e isla di Curaçao. El a gana tambe e John T. Memorial, ku a tuma lugá na Anguilla.[1] Na e Kampionato di Karibe, el a terminá di sinku den e prueba di tempu[7] i di ocho den e kareda di kaminda.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=fr|oldid = |titulo=Hillard Cijntje}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Hillard}} [[Kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Hende]] -------------------- [[Futbol|Futbòl]] i [[beisbòl]] ta e [[deporte]]nan mas popular na Kòrsou. E [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl]] a gana [[Kopa Karibe]] 2017 tras di derotá Jamaica, i asina a klasifiká pa e [[Kopa Oro di CONCACAF]]. Na 2019, nan a gana e Kopa di Rei na [[Tailandia]], despues di derotá [[Vietnam]] den e final. E logro mas grandi a yega na 2025, ora Kòrsou a klasifiká pa e [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial di FIFA]] 2026, birando e pais di mas chikí den historia pa logra esaki. Beisbòl tin un tradishon fuerte tambe. Na 2004, e tim di Little League di [[Willemstad]] a bira kampeon mundial. E isla a produsí varios húngadó di nivel mundial manera [[Andruw Jones]], [[Ozzie Albies]] i [[Kenley Jansen]], tur ku aparishonnan den [[Major League Baseball|MLB]] All-Star Game. Otro deportenan ta floresé danki na e klima i naturalesa di e isla. Deporte akuatiko, spesialmente [[windsurf]] ta popular pa motibu di [[Passaat|bientu konstante]], miéntras e awa klá i kayente ta ideal pa buseo i snorkel, ku visibilidat te ku 30 meter.<ref>Motion Magazine, yüni 2005</ref><ref>{{cite web|work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=2006-11-20|archive-date=2013-02-23 |access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html }}</ref> Tin tres kancha di gòlf riba e isla. Den atletismo, Kòrsou tambe a logra resultadonan notabel, manera medayanan na Weganan CARIFTA.<ref>{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK & FIELD STADIUM&nbsp;– Nassau, Bahamas&nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing & Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=2023-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm}}</ref> {{Appendix}} ---------------- Futbòl i beisbòl ta e deportenan mas popular di e isla. E selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou a gana e Kopa di Karibe 2017 derotando Jamaica den e final, klasifikando pa e Kopa di Oro di CONCACAF 2017.[148] Nan a biaha pa Thailand i a partisipá den e Kopa di Rei 2019 pa promé bia, eventualmente ganando e torneo dor di gana Vietnam den e final.[149] Na 2025, Kòrsou a klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA 2026 dor di gana nan grupo den e buèlta final di e Klasifikashonnan di CONCACAF, birando e nashon di mas chikitu den historia pa klasifiká pa un Kopa Mundial.[150] Na 2004, e ekipo di Little League Baseball di Willemstad, Curaçao, a gana e titulo mundial den un wega contra e campeon di Merca di Thousand Oaks, California. E liña di Willemstad a inkluí Jurickson Profar, e prospekto di shortstop destaká ku, te ku 2026, ta aktualmente riba e lista di Atlanta Braves di Major League Baseball (MLB); i Jonathan Schoop.[151] Hungadónan di Kòrsou Andruw Jones[152] (indusí den e Salon di Fama na 2026)[153], Ozzie Albies, i Kenley Jansen a hasi vários aparishon den MLB All-Star Game.[154] E pelíkula dokumental di 2010 Boys of Summer[155] ta detayá e All-Stars di Pabao Little League di Curaçao ganando e di ocho kampionato konsekutivo di nan pais na e Little League World Series di 2008, despues sigui pa derotá otro timnan, inkluyendo Puerto Rico i Repúblika Dominikana, i ganando un lugá na Williamsport[156]. Otro deportenan E bientunan komersial prevalesente i awa kayente ta hasi Korsou un lugá pa windsurf.[157] Tin awa kayente i kla rònt di e isla. Buseadonan i snorkelnan por tin visibilidat te ku 30 meter (98 pia) na e Parke Marino Bou di Curaçao, ku ta ekstendé a lo largu di 20 kilometer (12 miya) di e liña di kosta sùit di Kòrsou.[158] Curaçao a participa na Weganan CARIFTA 2013. Kevin Philbert a sali na di tres lugá den e salto largu maskulino bou di 20 aña ku un distansia di 7.36 meter (24.15 pia). Vanessa Philbert a keda na di dos lugá den e 1.500 meter (4.900 pia) femenino bou di 17 aña ku un tempu di 4:47.97.[159][160][161][162] ------------- {| class="wikitable" width="90%" style="font-size:90%; text-align:center;" | colspan="9" |'''Grupo E - [[Kopa Mundial di Futbòl]] 2026''' ! rowspan="31" width="1%" | |- ! width="2%" |Posishon ! width="2%" |Tim ! width="2%" |{{Tooltip|Pld|Matches played}} ! width="2%" |{{Tooltip|W|Matches won}} ! width="2%" |{{Tooltip|D|Matches drawn}}* ! width="2%" |{{Tooltip|L|Matches lost}} ! width="2%" |{{Tooltip|GF|Goals for}} ! width="2%" |{{Tooltip|GA|Goals against}} ! width="2%" |{{Tooltip|GD|Goals difference}} ! width="2%" |{{Tooltip|Pts|:Points}} |- | 1 ||[[File:Flag of Germany.svg|20px|border]] [[Alemania]] || 1||1||0||0||7||1 ||+6 ||3 |- | 2 ||[[File:Flag of Ecuador.svg|20px|border]] [[Ecuador]] || 0|| || || || || || || |- | 3 ||[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px|border]] [[Ecuador]] || 0 || || || || || || || |- | 4 ||[[File:Flag of Curacao.svg|20px|border]] [[Kòrsou]] || 1|| 0 ||0||1|| 1||7||-6||0 |} Pos Teamvte Pld W D L GF GA GD Pts Qualification 1 Germany 1 1 0 0 7 1 +6 3 Advance to knockout stage 2 Ecuador 0 0 0 0 0 0 0 0[a] 3 Ivory Coast 0 0 0 0 0 0 0 0[a] Possible knockout stage based on ranking 4 Curaçao 1 0 0 1 1 7 −6 0 ----------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Blue Wave''' òf '''The Blue Wave''' ta un beinam ofisial di e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]], ku ta representá e pais den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK).<ref name=:"1"/> E término a bira popular durante e kampaña eliminatorio pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 di [[FIFA]], kaminda Kòrsou pa promé bes den su historia a logra kualifiká pa e torneo.<ref name=:"0">[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], [[Antilliaans Dagblad]] (10 juni 2024)</ref> Mas ku un simpel nòmber di kariño, "Blue Wave” ta referí tambe na un fenómeno sosial i kultural ku a surgi rondó di e selekshon. E ta simbolisá un ola kolektivo di sosten, orguyo i identidat nashonal, tantu riba e isla komo den diáspora, durante e preparashon pa i [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl|partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial]] 2026, organisá pa [[FIFA]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], [[Canada]] i [[México]].<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> ==Nòmber== Na 2024, e nòmber "Blue Wave" a wòrdu menshoná den korant [[Antilliaans Dagblad]] komo un proyekto di FFK pa Kopa Mundial 2026.<ref name=:"0"/> E ekspresion probablemente a surgi di manera spontáneo den e fanatikada komo un nòmber di kariño pa e selekshon.<ref>Peppie Sulvaran, [https://vigilantekorsou.news/e-motibu-dikon-ta-uza-panetar-negra-pa-selekshon-di-korsou/ E motibu dikon ta uza Pantera Negra pa selekshon di Kòrsou], [[Vigilante]] (26 di yanüari 2026)</ref> "Blue Wave" ta referí na e laman ku ta rondoná Kòrsou, i tambe na e koló blou tradishonal di e tim.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Histórikamente, e selekshon tabata konosí tambe komo ''Los Azules'' i ''De Blauwen''. Ademas di su referensia literal, e término tin un nifikashon metafóriko: un ''ola'' ku ta representá un kresemento kontinuo di entusiasmo popular i unidat nashonal. Durante e weganan eliminatorio pa Kopa Mundial 2026, e frase a bira un lema unifikante, ampliamente usá pa fanátiko, medio di komunikashon i organisashonnan. ==Konteksto deportivo== Kòrsou, un pais outónomo den [[Reino Hulandes]] ku un poblashon relativamente chikitu (158.006 habitante, 2026)<ref>[https://nu.cw/2026/05/13/cbs-bevolking-curacao-groeit-met-bijna-1-900-inwoners/ CBS: bevolking Curacao groeit met bijna 1.900 inwoners], nu.cw (13 di mei 2026)</ref> i un superfisie limitá (444 km²), a bira miembro di FIFA na 2011. Desde e momentu ei, e selekshon nashonal a mustra progreso konstante den e arena regional i internashonal.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> Un momentu importante tabata e prestashon na [[Kopa Oro di CONCACAF]] 2019, unda Kòrsou a logra yega e kuarto final.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 di novèmber 2024)</ref> E resultado aki a pone e pais mas visibel den e region i a mustra su kapasidat kompetitivo. === Eliminatorio pa Kopa Mundial 2026 === Den e fase inisial di e eliminatorionan pa Kopa Mundial 2026, Kòrsou a logra un rekort fuerte, inkluyendo viktoria kontra paisnan manera [[Sint Lucia|St. Lucia]], [[Aruba]] i [[Barbados]].<ref name=:"2">Will Unwin, [https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-fifa-world-cup-qualification-dick-advocaat An impossibility made possible’: how tiny Curaçao made World Cup history], theguardian.com (19 di novèmber 2025)</ref> Un resultado partikularmente notabel tabata e viktoria di 5–1 kontra [[Haiti]]. Den e siguiente ronda, Kòrsou a enfrentá rivalnan mas fuerte manera [[Jamaica]] i [[Trinidad i Tobago|Trinidad & Tobago]], i tambe [[Bermuda]]. Viktorianan importante, inkluyendo un triunfo di 2–0 kontra Jamaica, a asegurá un posishon favorable den e grupo. Finalmente, dia 18 di november 2025, ku e empate 0-0 kontra Jamaica Kòrsou a terminá den top di grupo B.<ref name=:"2"/> E kampaña elimatorio tabata karakterisá pa konsistensia, organisashon defensivo i efisiensia ofensivo, permitiendo Kòrsou pa kualifiká pa e Kopa Mundial sin presedente den su historia.<ref>Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025)</ref> Un faktor importante tabata ku Canada, México i Merka no a partisipá den e eliminatorionan debí na nan kualifikashon outomátiko komo pais anfitrion di Kopa Mundial. Normalmente, e paisnan aki ta forma e obstákulo mas grandi pa timnan di [[CONCACAF]] (e asosiashon di futbòl di Karibe i Sentro i Nort Amérika).<ref>[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/hoe-de-wk-deelname-van-curacao-mensen-op-meerdere-continenten-verbindt Hoe de WK-deelname van Curaçao mensen op meerdere continenten verbindt], [[Universidat Radboud]] (11 di yüni 2026)</ref> E kualifikashon a forma e punto mas altu te ku awor di e desaroyo deportivo di e selekshon. Ademas, Kòrsou a bira e pais mas chikitu ku a logra kualifiká pa Kopa Mundial,<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> un logro ku a wòrdu rekonosé pa Guinness World Records.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World Cup], Curaçao Chronicle (10 di yüni 2026)</ref> Segun ranking di FIFA, Kòrsou su posishon ta varia entre e top 80–90 di mundu, loke ta konsiderá un logro signifikativo pa un pais di su grandura. Dia 30 di mei 2026 e selekshon tabata pará na posishon nr. 82.<ref>[[https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20260119 World Ranking Men], [[FIFA]]</ref> ===E tim === Un karakterístika importante di e selekshon di Kòrsou ta su komposishon. E ekipo ta konsistí pa gran parti di hungadónan ku a nase na Hulanda, mientras tur a haña nan formashon den e sistema hulandes i ta aktivo den liganan profeshonal na [[Oropa]], Merka i [[Asia]].<ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> E uso di e hungadónan di diáspora ta posibel pa medio di reglanan di elegibilidat di FIFA, ku ta permití representashon a base di konekshonnan familiar, manera mayor òf welo. Den kaso di Kòrsou, e vínculo ku Reino Hulandes inkluso nan nashonalidat hulandes ta hasi e proseso mas fleksibel.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> Den temporada 2025/26, un kantidat signifikativo di hungadó di e selekshon tabata aktivo den Eredivisie i Eerste Divisie, loke a kontribuí na un nivel altu di eksperensia profeshonal den e tim.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614875-teruggekeerde-advocaat-kiest-voor-vertrouwde-namen-in-wk-selectie-curacao Teruggekeerde Advocaat kiest voor vertrouwde namen in WK-selectie Curaçao], nos.nl (18 di mei 2026)</ref> E entrenadó nashonal, Dick Advocaat, kende a asumí e posishon na 2024, a hunga un papel klave den e kualifikashon. Bou di su liderazgo, e selekshon a logra kombiná talento individual ku disiplina táktiko i eksperensia internashonal. Riba vèlt, e tim ta reflehá e karakter di Kòrsou: expresivo, sigur di su mes, i ku un sentido natural di ritmo, un meskla di kreatividat karibense i struktura [[Oropa|oropeo]].<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], [[Antilliaans Dagblad]]</ref> ==Enbolbimentu di komunidat i diáspora== E fenómeno “Blue Wave” a ekstendé mas ayá di e tereno di hunga.<ref name=:"5">Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025)</ref> Durante e preparashon pa Kopa Mundial, aktividatnan komunitario a wòrdu organisá na Kòrsou i den diáspora, spesialmente na Hulanda, unda e komunidat grandi di origen di Kòrsou (± 144.814 persona) ta biba.<ref>{{Cite web |title=CBS Statline |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85384NED/table?dl=C651B |access-date=2025-09-04 |website=opendata.cbs.nl |language=nl}}</ref><ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026)</ref> E movementu a logra mobilisá sosten popular na gran eskala, inkluyendo evento di fanátiko, proyekshon públiko di weganan i aktividatnan kultural.<ref name=:"5"/> Esei a kontribuí na un sentido fuerte di unidat nashonal i konekshon entre e isla i su diáspora. Miles di fanátiko a biaha for di Kòrsou pa asistí weganan di Kòrsou durante Kopa Mundial.<ref name="Guardian"/> ===Evento, festival i kreatividat === Relashoná ku e fenómeno “Blue Wave”, diferente evento i festival a wòrdu organisá, spesialmente den [[Willemstad]].<ref>[https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend], [[Amigoe]]</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]]</ref> Áreanan manera [[Punda]] i [[Otrobanda]] a wòrdu dekorá den tema di Kopa Mundial, kombinando deporte, músika i turismo.<ref name=:"4"/> “Blue Wave” a inspirá un gama amplio di produkshon kreativo, inkluyendo músika, arte visual, kontenido digital i merkansia promoshonal. Plataformanan sosial manera Instagram i YouTube a hunga un papel importante den difushon di e movementu. Plataformanan sosial manera [[Instagram]] i [[Youtube|YouTube]] a hunga un papel importante den difushon di e movementu. Entre otro, e artista musikal [[Jeon]] a lansa e kansion ''Mama Wa'' (The Blue Wave), ku ta sirbi komo himno pa e selekshon. Su letra ta reflehá e orguyo kolektivo rònt di e logro deportivo di kualifikashon i ta menshoná vários miembro di e tim.<ref name="Guardian"/><ref>E. Evertsz, [https://www.deporteawe.com/2025/12/29/futbol/a-song-a-nickname-a-movement-curacaos-bluewave-story/ A song, a nickname, a movement: Curaçao’s Bluewave story], deporteawe.com (29 di desember 2025)</ref> Artíkulonan manera bandera, paña i material promoshonal a bira símbolonan visibel di sosten popular,<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/local/world-cup-fever-drives-surge-in-demand-for-curacao-flags World Cup Fever Drives Surge in Demand for Curaçao Flags], Curacao Chronicle (2 di yüni 2026)</ref> i institushonnan manera [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten]] a emití moneda konmemorativo pa marka e momentu históriko.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37254 CBCS ta lansa monedanan commemorativo pa celebracion di clasificacion di Corsou pa Mundial], NoticiaCla (7 di mei 2026)</ref> ==Nifikashon i impakto== “Blue Wave” ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel di kon un logro deportivo por generá un movementu sosial i kultural mas amplio.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026)</ref> Analistanan ta interpretá “Blue Wave” komo un símbolo di koheshon sosial i identidat nashonal. E ta mustra kon deporte por unifiká diferente grupo den sosiedat i mustra loke e pais ta para p’e,<ref name=:"1"/> kual ta fortalesé e imagen di Kòrsou riba nivel internashonal (''nation branding'').<ref name=:"4">[https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride], curacao.com</ref> Su impakto ta inkluí: * oumento di visibilidat nashonal * interes kresiente den futbòl (partikularmente bou di hubentut di Kòrsou) * refuerso di identidat kompartí entre Kòrsou i su diáspora E término lo keda komo un símbolo duradero di orguyo kolektivo relashoná ku e partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial 2026.<ref>[https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026)</ref> Pa hopi hende, e suseso históriko aki ta representá mas ku djis futbòl. E ta trata di rekonosementu, orguyo i presensia di Kòrsou riba e esenario mundial.<ref name=:"1"/> == Mira tambe == * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|Selekshon nashonal di Kòrsou]] * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Federashon Futbòl Kòrsou]] * [[Kopa Mundial di Futbòl]] * [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl]] == Link eksterno == * [https://thebluewave.team/world-cup-2026/ Wepsait ofisial di The Blue Wave] * [https://www.instagram.com/reels/DSKrc7kDOnc/ The Blue Wave], Instagram * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 Bluewave], Youtube (Kantika ''Blue Wave'' (tambe konosí komo ''Mama Wa'', kantá pa [[Jeon]]) {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} [[:Kategoria:Futbòl na Kòrsou]] * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025) * [https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend] * [https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride] * [https://www.africanews.com/2026/05/29/curacaos-blue-wave-smallest-nation-ever-on-footballs-biggest-stage/ Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage] * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], AD * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], AD * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026) * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026) * [https://nu.cw/2026/01/23/precies-honderd-jaar-geleden-eerste-wedstrijd-van-de-blue-wave/ Precies 100 jaar geleden: eerste wedstrijd van de "blue Wave"], nu.cw (23 januari 2026) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025) * https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026) * https://nu.cw/2026/06/01/overheid-organiseert-blue-nation-nature-experience/ ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Blue Wave''' òf '''The Blue Wave''' ta un beinam ofisial di e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] ku ta representá e pais den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK).<ref name=:"1"/> E beinam aki a bira popular durante e weganan eliminatorio pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 di [[FIFA]], ora e selekshon a logra kualifiká pa promé bes den su historia pa e torneo.<ref name=:"0">[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], [[Antilliaans Dagblad]] (10 juni 2024)</ref> Dor di su impakto “Blue Wave” ta referí no únikamente na e tim, sino tambe na un fenómeno sosial i kultural, simbolisando un ola kolektivo di sosten, orguyo i identidat nashonal rondó di e preparashon pa i partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial di FIFA 2026, organisá na Merka, Canada i México.<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> Pa hopi hende, e suseso históriko aki ta representá muchu mas ku djis futbòl. Ta trata di e rekonosementu, orguyo, i atenshon mundial pa loke Kòrsou a logra i loke e isla ta para p’e.<ref name=:"1"/> == Nòmber == Blue Wave por ta un nòmber ku e bini di e fanatikada komo e nòmber di kariño di nos selekshon.<ref>Peppie Sulvaran, [https://vigilantekorsou.news/e-motibu-dikon-ta-uza-panetar-negra-pa-selekshon-di-korsou/ E motibu dikon ta uza Pantera Negra pa selekshon di Kòrsou], [[Vigilante]] (26 di yanüari 2026)</ref> E ekspreshon ta un referensia na e laman ku ta rondoná e pais insular Kòrsou.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Histórikamente, e selekshon tabata konosé varios nomber alternativo manera ''Los Azules'' i ''De Blauwen'', ku ta referí na e koló blou tradishonal di e selekshon. Na mes momentu, e nòmber Blue Wave tin un nifikashon metafóriko: un “ola” ku ta representá un kresemento di entusiasmo popular i unidat nashonal. Kualifikashon pa Kopa Mundial 2026 a marka un momento históriko. Durante e proseso aki, “Blue Wave” a bira un lema unifikante ku reflehá e entusiasmo kresiente rondó di e ekipo. Den uso komun, e término ta wòrdu empleá pa fanátiko, medio di komunikashon i organisashonnan pa deskribí e movementu di sosten rondó di e selekshon nashonal di Kòrsou. Dat is de naam voor ‘The Blue Wave’, de beweging die op gang is gezet – onder meer met de aanstelling van Advocaat begin dit jaar – met als grote doel plaatsing voor het Wereldkampioenschap Voetbal 2026. Nog nooit eerder is het nationale herenteam van Curaçao aanwezig geweest op een WK. Het bereiken van de Gold Cup is een eerste belangrijke stap om het doel te halen.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> Esei ta e nòmber pa ‘The Blue Wave’, e movementu ku a wòrdu poné den moveshon – inkluyendo e nombramentu di Advocaat na kuminsamentu di e aña aki – ku e meta prinsipal di klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA 2026. E selekshon nashonal maskulino di Kòrsou nunka promé no a partisipá den un Kopa di Mundu. Yega na e Kopa di Oro ta un promé paso importante pa logra e meta ei.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> == Konteksto deportivo == [[File:Guinnessworldrecords.svg|thumb|right|120px|Logo Guinness World Records]] Kòrsou, un pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]] ku un poblashon di 158.006 habitante (1 di yanüari 2026)<ref>[https://nu.cw/2026/05/13/cbs-bevolking-curacao-groeit-met-bijna-1-900-inwoners/ CBS: bevolking Curacao groeit met bijna 1.900 inwoners], nu.cw (13 di mei 2026)</ref> i un superfisie di 444 km², ta e pais mas chikí ku a logra kualifiká pa un Kopa Mundial di FIFA te ku 2026.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Guinness Book of Records a rekonosé e hecho aki dia 14 di yüni 2026, ora di e partido Korsou kontra di Alemania na Houston.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nlCup], Curaçao Chronicle (10 di yüni 2026)</ref> Kòrsou a bira miembro di FIFA na 2011 i su selekshon nashonal a demostra progreso konstante den añanan siguiente.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> E ekipo a gana atenshon regional despues di su prestashon na CONCACAF Gold Cup 2019, unda e a yega e kuarto final. Kòrsou a gana atenshon internashonal den kompetensianan manera [[Kopa Oro di CONCACAF]], unda e a logra yega e buelta di kuarto final (2019), mustrando su kapasidat kompetitivo den region.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 di novèmber 2024)</ref> Segun ranking di FIFA, Kòrsou a yega na un posishon entre e top 80–90 di mundu (variabel segun aña), loke ta konsiderá un logro importante pa un pais di su grandura. Despues di e wega amistoso kontra Eskosia dia 30 di mei 2026 e ranking di Kòrsou ta nr. 82.<ref>[[https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20260119 World Ranking Men], [[FIFA]]</ref> ===E ekipo=== Kualifikashon pa Kopa Mundial 2026 a marka un momentu históriko di eksito ku ta relashoná na algu faktor. E selekshon ta konsistí kasi kompletamente di hungadónan nasé na Hulanda ku a haña nan formashon den e akademianan hubenil di futbòl di Hulanda i tur ta biba pafor di Kòrsou bou kontrat di klupnan na Oropa, Merka i Asia. Entre e 26 hungadó solamente uno, [[Tahith Chong]], a nase na [[Willemstad]], pero a drenta e akademia di Feyenoord na Hulanda for di un edat hòben.<ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> Den temporada 2025/26, ocho hungadó selektá a hunga den Eredivisie, e liga mas altu na Hulanda, i kuater den Eerste Divisie. Dos hungadó a representá Hulanda anteriormente den se selekshon senior.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614875-teruggekeerde-advocaat-kiest-voor-vertrouwde-namen-in-wk-selectie-curacao Teruggekeerde Advocaat kiest voor vertrouwde namen in WK-selectie Curaçao], nos.nl (18 di mei 2026)</ref> Te ku 2023, sifranan di CBS Hulanda a mustra 144.814 persona di orígen di Kòrsou ta biba na Hulanda.<ref>{{Cite web |title=CBS Statline |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85384NED/table?dl=C651B |access-date=2025-09-04 |website=opendata.cbs.nl |language=nl}}</ref> E uso di hungadónan di diáspora ta posibel pa medio di reglanan di elegibilidat di FIFA i a kontribuí signifikativamente na nivel kompetitivo di e tim. Futbolistanan hulandes ku raisnan di Kòrsou ta permiti pa hunga pa Kòrsou pasobra nan tin nashonalidat hulandes.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> Di akuerdo ku e regulashon di FIFA, hungadónan por hunga pa un pais na kua nan ta konektá pa medio di nan mayor òf welonan. Komo ku Kòrsou ta un pais outónomo dentro di Reino Hulandes, e hungadónan aki mesora ta kumpli ku e eksigencia di nashonalidat pa e selekshon nashonal. Otro faktor tabata e oportunidat úniko ku a surgi ora Canada, Mexico i Merka no a partisipá den e partidonan eliminatorio debí na nan kualifikashon outomátiko komo pais anfitrion di Kopa Mundial. Normalmente, timnan di [[CONCACAF]] (e asosiashon di futbòl di Karibe i Sentro i Nort Amérika) ta pèrdè kontra e tres pais aki.<ref>[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/hoe-de-wk-deelname-van-curacao-mensen-op-meerdere-continenten-verbindt Hoe de WK-deelname van Curaçao mensen op meerdere continenten verbindt], [[Universidat Radboud]] (11 di yüni 2026)</ref> E entrenadó nashonal, [[Dick Advocaat]] (78), kende a asumí e posishon aki na 2024, a hunga un papel importante den e kualifikashon. Bou di su liderazgo Kòrsou a hasi bon uso di e reglanan di FIFA, resultando den un ekipo konsistiendo pa gran parti di futbolistanan profeshonal ku a nase i entrená na Hulanda. Debí ku residente di Karibe Hulandes tin nashonalidat hulandes, hungadónan ku raisnan di Kòrsou mesora ta bini na remarke pa un transferensia di nashonalidat deportivo. Un situashon komparábel ku kon hungadónan di Eskosia òf Gales ta hunga pa Inglatera. Ku partisipashon di Kòrsou, Advocaat a bira un di e entrenadónan mas eksperensiá den historia di Kopa Mundial komo el a yega di partisipa tantu ku Hulanda (Kopa Mundial 1994 na Merka) komo ku [[Surkorea]] (Kopa Mundial 2006 na Alemania). El a selekta un tim final pa Kopa Mundial sin kambio.?? ===Eliminatorio === Riba vèlt, Blue Wave ta un refleho di Kòrsou: expresivo, sigur di su mes, i ku un sentido natural di ritmo, un meskla di kreatividat karibense i struktura [[Oropa|oropeo]]. Den e fase di apertura di e eliminatorio pa Kopa Mundial 2026, Kòrsou tabatin un recort di 100% den su grupo, despues di a derotá [[Sint Lucia|St. Lucia]], Aruba, Barbados y mas notablemente Haiti ku 5-1. Den e di tres buelta e nashonnan mas establesé, Jamaica i Trinidad & Tobago, a para den nan kaminda den un grupo ku tambe tabata inkluí Bermuda. Kenji Gorré a skor den e viktoria krusial di 2-0 kontra Jamaica dia 10 di òktober 2025 na kas i Bermuda a wòrdu derotá 7-0 dia 13 di novèmber 2025.<ref name=:"2">Will Unwin, [https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-fifa-world-cup-qualification-dick-advocaat An impossibility made possible’: how tiny Curaçao made World Cup history], theguardian.com (19 di novèmber 2025)</ref> Ku forsa nan a logra pasa dia 18 di november 2025 ku Gorre remplasando Dick Advocaat komo coach, ounke tabatin nervio ora Jamaica a haña un penalti den tempu di leshon ku a wòrdu anula despues di un konsulta di video ku asistente di rèfri. Kòrsou a terminá den top di grupo B di e kampaña di kualifikashon.<ref name=:"2"/> == Enbolbimentu di komunidat == Durante e preparashon pa Kopa Mundial desde november 2025, aktividatnan komunitario a wòrdu organisá na Kòrsou i den diáspora, spesialmente na Hulanda. Esakinan a inkluí evento di fanátikonan di Blue Wave, proyekshonnan públiko di weganan i aktividatnan kultural. Diáspora i alkanse internashonal E movementu a resoná fuertemente den komunidatnan di Kòrsou den eksterior. Evento i inisiativanan di fanátikonan a wordu organisá na diferente pais, kontribuyendo na un oumento di visibilidat global. E movementu a resoná fuertemente den komunidatnan di Kòrsou den eksterior. Evento i inisiativanan di fanátikonan a wòrdu organisá na diferente pais, inkluyendo den Oropa i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. E partisipashon den e Mundial a kontribuí na un oumento di visibilidat global di Kòrsou i a fortalesé konekshonnan entre Kòrsou i su diáspora, inkluyendo traves di turismo i atenshon mediátiko. Esakinan a pone enfasis riba e interkonekshon entre [[deporte]], [[kultura]] i [[turismo]]. E partisipashon públiko a krese visiblemente, i e evento a kontribuí na fortalesementu di un sentido di unidad nashonal. Kalkulashonnan ta sugerí ku mas ku 3.000 fanátiko for di Korsou lo ta presente na Houston pa e partido di apertura kontra Alemania. Alrededor di tres kuart di e kantidat ei ta wòrdu sperá pa e otro weganan di grupo.<ref name="Guardian"/> === Evento i festivalnan === E fenómeno “Blue Wave” a resultá den un programa di evento kultural organisá manera festival i selebrashonnan públiko den sentro históriko di [[Willemstad]]. E aktividatnan aki a kombiná deporte, músika i turismo.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di mei 2026)</ref> Aktualmente eventonan grandi di Blue Wave ta tumando lugá na Willemstad, i e sentronan di siudat di Punda i Otrobanda ta kompletamente dekorá den un ambiente di Kopa di Mundu. ===Produkshon kreativo=== E movimiento a inspirá produkshon kreativo manera músika, arte visual i kontenido digital. Plataformanan sosial a hunga un papel importante den su difushon, spesialmente bou di hóbennan. Despues ku Kòrsou a klasifiká, e artista musikal [[aruba]]no [[Jeon]] a lansa ''Mama Wa'' (The Blue Wave), un kansion dediká na e Blue Wave, e nomber di kariño di e tim. E kansion ta kapta e orguyo rondó di e logro, ku vários miembro di e tim menshoná. Tur selekshon nashonal tin un himno. Pa Korsou, e banda di zonido ei ta “Bluewave,” un kantika komo himno nashonal pa e selekshon, ku ta komposita i kanta pa e artista musikal arubano Jeon, den ritmo [[kompa]] i produsí pa Steve Andreas. El a kuminsá komo un petishon simpel. El a krese bira un gritu di reunion. Ku tempu, el a yuda kombertí “Bluewave” den un apodo ku e sostenedónan ta usa pa e selekshon nashonal mes.<ref>E. Evertsz, [https://www.deporteawe.com/2025/12/29/futbol/a-song-a-nickname-a-movement-curacaos-bluewave-story/ A song, a nickname, a movement: Curaçao’s Bluewave story], deporteawe.com (29 di desember 2025)</ref> Merkansia manera bandera i otro material promoshonal a bira símbolonan visibel di sosten popular. Centrale Bank van Curacao en Sint Maarten (CBCS) ta lansa dos moneda commemorativo special pa honra clasificacion historico di seleccion di futbol di Curacao pa Mundial di Futbol. Ta trata di un moneda di plata di cinco florin y un moneda di cincuenta cent.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37254 CBCS ta lansa monedanan commemorativo pa celebracion di clasificacion di Corsou pa Mundial], NoticiaCla (7 di mei 2026)</ref> “Blue Wave” a inspirá produkshon kreativo inkluyendo obra di arte, dekorashon, músika, lema i kontenido digital. Plataformanan sosial manera [[Instagram]] i [[YouTube]] a hunga un papel importante den difushon di e movementu, spesialmente bou di hóbennan. Despues ku Korsou a klasifiká, e artista musikal [[Jeon]] a lansa ''Mama Wa'', un kansion dediká na e Blue Wave, e apodo di e tim. E kansion ta kapta e orguyo rondó di e logro, ku vários miembro di e tim menshoná den e letra.<ref name="Guardian"/> Na televishon hulandes a pasa un dokumental ''Curaçao en het wonder van het WK'', un narativa tocanten e orguyo, identidat i futuro di e isla. <ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/90418/curacao-en-het-wk-documentaire-over-trots-identiteit-en-de-toekomst-van-het-eiland Curaçao en het WK: documentaire over trots, identiteit en de toekomst van het eiland], curacao.nu (7 di yuni 2026)</ref> Merkansia manera bandera i paña den koló nashonal a bira símbolonan visibel di sosten. Un kompania produktor a reporta un demanda fuerte pa bandera di Kòrsou ademas di produktonan promoshonal relashona cu Kopa Mundial, inKluyendo e programashon di e weganan, sticker pa bentana, banner y borchinan pa pone banda di kaminda.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/local/world-cup-fever-drives-surge-in-demand-for-curacao-flags World Cup Fever Drives Surge in Demand for Curaçao Flags], Curacao Chronicle (2 di yüni 2026)</ref> Komo identidat nobo e selekshon a haña un uniform nobo pa weganan na kas: e kamisa ta kompletamente den blou dediká na Blue Wave. E blou profundo ta simbolisá Laman Karibe, e energia di e isla, i e unidat di tur sostenedó di Kòrsou rònt mundu.<ref>https://www.voetbalshop.nl/blog/de-blue-wave-is-hier-het-nieuwe-curacao-thuistenue-nu-verkrijgbaar-bij-voetbalshop De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nl], </ref> == Nifikashon sosial i polítiko == “Blue Wave” a wòrdu interpretá komo un símbolo di koheshon sosial i identidat nashonal. E término a wòrdu asosiá ku ideanan di union i orguyo kolektivo. Analistanan a señalá ku e fenómeno ta bai mas ayá di deporte, sirbiendo komo un forma di fortalecé visibilidat internashonal i imagen di Kòrsou. Analistanan a señalá ku e fenómeno ta bai mas ayá di deporte, sirbiendo komo un medio pa reforsá identidat nashonal (''nation branding'') i visibilidat internashonal. Figuranan públiko i lídernan polítiko a deskribí “Blue Wave” komo un símbolo di koheshon sosial. E término a wòrdu asosiá ku ideanan di union, ekspresá den lema manera “un isla, un soño”. == Herensia == “Blue Wave” ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel di con un logro deportivo por generá un movimiento sosial i kultural mas amplio. Su impakto inkluí: *oumento di visibilidat nashonal *interes kresiente den futbòl *refuerso di identidat kompartí entre Kòrsou i su diáspora E término a keda komo un símbolo di e periodo di orguyo kolektivo ligá na e Mundial 2026. == Herensia == “Blue Wave” ta ser konsiderá komo un ehèmpel kon un evento deportivo internashonal por generá un movementu kultural i sosial mas amplio. Su impakto ta inkluí: *oumento di visibilidat nashonal *interes kresiente den futbòl *refuerso di identidat kompartí entre kurasoleñonan riba e isla i den diáspora E término a keda wordu usa komo un símbolo di e periodo di mobilidat i orguyo kolektivo ligá na e partisipashon di Kòrsou den e Kopa Mundial 2026. == Mira tambe == * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|Selekshon nashonal di Kòrsou]] * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Federashon Futbòl Kòrsou]] * [[Kopa Mundial di Futbòl]] == Link eksterno == * [https://thebluewave.team/world-cup-2026/ Wepsait ofisial di The Blue Wave] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} --------------- Op het veld is de Blue Wave een afspiegeling van Curaçao: expressief, zelfverzekerd en met een natuurlijk gevoel voor ritme, een mix van Caribische creativiteit en Europese structuur. Onder de hoede van de nieuwe hoofdcoach Fred Rutten (een van de meest gerespecteerde voetbalmanagers van Nederland met ervaring bij PSV Eindhoven, FC Twente, Shalke 04, Feyenoord en Anderlecht), zet het elftal de opmars voort die het de WK-kwalificatie heeft opgeleverd. De Blue Wave staat voor een gevoel van trots en saamhorigheid dat gedeeld wordt door iedereen die Curaçao hoog in het vaandel heeft en reikt tot ver buiten het eiland, waaronder tot de Curaçaose gemeenschappen in het Caribische gebied, Europa, Noord-Amerika, Latijns-Amerika en daarbuiten. ------ grokipedia Juninho Bacuna: Despite their Dutch birthplace, the family's Curaçaoan roots influenced Bacuna's decision to represent the island nation internationally, following Leandro's precedent in prioritizing heritage over birthplace eligibility for the Netherlands senior team.[49] This background underscores a pattern among Curaçaoan-Dutch families, where migration for economic opportunities in the Netherlands often preserves cultural and athletic connections to the Caribbean.[49] ------- Dick Advocaat, E pelotero di 78 aña, cu lo bira e tecnico mas bieu den historia di Mundial den su di tres torneo final despues di 1994 y 2006 (Hulanda y Sur Korea), ya pa hopi tempo a lanta un spirito atacante den su hungadornan. --------------- Curaçao: The Blue Wave The country's official nickname is "The Blue Wave," a reference to the ocean surrounding the small island nation. Curaçao, the smallest country to ever make the World Cup, also has a large sailboat as part of its crest.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> ---- [https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nlCup], Curacao Chronicle (10 di yüni 2026) Het nieuwe Curaçao thuistenue: blauw als identiteit Het nieuwe thuisshirt staat volledig in het teken van de iconische bijnaam The Blue Wave. Het diepe blauw symboliseert de Caribische zee, de energie van het eiland en de verbondenheid van alle Curaçao-supporters wereldwijd.<ref>https://www.voetbalshop.nl/blog/de-blue-wave-is-hier-het-nieuwe-curacao-thuistenue-nu-verkrijgbaar-bij-voetbalshop De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nl], </ref> Waar het uitshirt eerder al wereldwijd opviel dankzij de kleurrijke inspiratie uit Willemstad, zet het thuistenue juist de klassieke Curaçao-kleur centraal: blauw. -------- == Links eksterno == * [https://www.instagram.com/reels/DSKrc7kDOnc/ The Blue Wave], Instagram * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 Bluewave], Youtube (jingle Blue Wave of Mama Wak sung by [[Jeon]]) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025) * [https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend] * [https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride] * [https://www.africanews.com/2026/05/29/curacaos-blue-wave-smallest-nation-ever-on-footballs-biggest-stage/ Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage] * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], AD * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], AD * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026) * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026) * [https://nu.cw/2026/01/23/precies-honderd-jaar-geleden-eerste-wedstrijd-van-de-blue-wave/ Precies 100 jaar geleden: eerste wedstrijd van de "blue Wave"], nu.cw (23 januari 2026) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025) * https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026) * https://nu.cw/2026/06/01/overheid-organiseert-blue-nation-nature-experience/ ---------- * vorige versie ta un alias informal pa e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] i un término ku ta wòrdu usá pa deskribí e ola mas amplio di sosten públiko i aktividat kultural rondó di e partisipashon di e selekshon den e Kopa Mundial di FIFA 2026. The Blue Wave is de populaire bijnaam voor het nationale voetbalelftal van Curaçao. De term staat symbool voor de historische en succesvolle opmars van het team en de nationale trots en eenheid op het eiland. == Nomber == E expresion “Ola Blauw” ta referi na e color blauw tradicional di e seleccion di Curaçao y ta wordo usa comunmente pa sostenedornan, medionan di comunicacion, y organisacionnan. E término tambe ta lanta e identidat geográfiko di Kòrsou komo un isla den Karibe i ta simbolisá un ola kolektivo di sosten nashonal.[1] Konteksto di futbòl E selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou ta representá Kòrsou den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa Federashon di Futbòl Kòrsou. E kualifikashon di e tim pa e Kopa Mundial di FIFA 2026 a marka un momentu signifikante den su historia deportivo, oumentando su visibilidat tantu regionalmente komo internashonalmente. Durante e kampaña di kualifikashon i e preparashonnan di e torneo siguiente, “The Blue Wave” a surgi komo un slogan unifikante entre sostenedónan i stakeholdernan.[1] Nifikashon kultural Enbolbimentu di komunidat Den e preparashon pa e Kopa Mundial di FIFA 2026, vários aktividat basá riba komunidat a wòrdu organisá na Kòrsou i bou di su diáspora. Esakinan a inkluí proyekshonnan públiko di partidonan, eventonan kultural, i inisiativanan di futbòl orientá na hubentut. Aktividatnan asina a kontribuí na oumento di partisipashon públiko i visibilidat di e selekshon nashonal.[1] Produkshon kreativo E Blue Wave tambe a inspirá produkshon kultural i kreativo, inkluyendo músika, presentashonnan i ekspreshonnan visual sentra riba identidat nashonal i kultura di futbòl. Merkansia manera paña i bandera den koló nashonal a bira ampliamente usá komo símbolonan di sosten.[1] Diaspora i aspektonan ekonómiko E konsepto di The Blue Wave a wòrdu asosiá ku oumento di kompromiso di e diaspora di Kòrsou. Simpatisadonan internashonal a kontribuí na e visibilidat di e ekipo i a partisipá na eventonan ligá na e Kopa di Mundu. Análisisnan a sugerí ku e torneo a funshoná komo un “multiplikadó di diaspora,” fortalesé konekshonnan ekonómiko i sosial entre Kòrsou i su komunidat mundial a traves di biahe, turismo i eksposishon internashonal.[1] Herensha E Blue Wave ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel notabel di kon partisipashon den un evento deportivo internashonal grandi por generá mobilisashon kultural i sosial mas amplio. Su impakto ta inkluí oumento di visibilidat nashonal, oumento di interes den futbòl, i e refuerso di identidat kompartí bou di e kurasoleñonan riba e isla i den eksterior. -------- The Blue Wave is an informal alias for the Curaçao national football team and a broader socio-cultural phenomenon associated with the island’s participation in the 2026 FIFA World Cup. The term is used to describe both the team itself and the widespread mobilization of public support, cultural expression, and diaspora engagement surrounding the tournament. Terminology The expression “Blue Wave” refers to the traditional blue color of the Curaçao national football team. It also symbolizes a collective movement, evoking both the maritime identity of the island and a surge of national unity and pride.[1][2] Football context The Curaçao national football team represents Curaçao in international competitions and is governed by the Curaçao Football Federation. Its qualification for the 2026 FIFA World Cup marked a historic milestone, with Curaçao described as one of the smallest nations ever to appear on football’s biggest stage.[3] In this context, “The Blue Wave” emerged as a widely used slogan among supporters, media, and public figures, reflecting growing national enthusiasm and international attention.[4] Cultural movement Public engagement Leading up to and during the 2026 FIFA World Cup, The Blue Wave developed into a broad cultural movement within Curaçao. Media reports describe the island as being “in the grip of the Blue Wave,” with widespread participation in football-related activities and expressions of national unity.[4] Public initiatives included fan gatherings, watch parties, and community-driven events both on the island and abroad.[5] Festivals and events The movement also gave rise to organized cultural programming. The Blue Wave Festival, held in the historic center of Willemstad, combined music, performances, and public celebrations tied to the national team’s World Cup participation.[6][7] These events contributed to increased activity in urban public spaces and highlighted the intersection of sport, culture, and tourism. Music and media The Blue Wave inspired a range of creative outputs, including music, slogans, and social media content. A notable example is the “Blue Wave” jingle, associated with performances such as Blue Wave of Mama Wak, which circulated widely online.[8][9] Digital platforms, including Instagram and YouTube, played a significant role in amplifying the movement and engaging younger audiences.[8][9] Political and social significance Political leaders and public figures have framed The Blue Wave as a symbol of national cohesion. Statements by Curaçaoan officials emphasized that the movement extends beyond football, serving to unite the population across social and geographic boundaries.[10] The concept has been described as fostering a shared identity under the idea of “one island, one dream.”[4] Diaspora and international reach The Blue Wave also resonated strongly among the Curaçaoan diaspora. Events and fan initiatives were organized internationally, including in Europe, reflecting the global distribution of Curaçaoan communities.[5] Analyses highlight that the movement contributed to increased international visibility for Curaçao and strengthened transnational connections through travel, media exposure, and economic activity linked to the World Cup.[1][3] Legacy The Blue Wave is regarded as an example of how participation in a major international sporting event can catalyze broader cultural and social mobilization. Its legacy includes heightened national visibility, increased engagement with football, and the reinforcement of a shared identity among Curaçaoans both on the island and abroad. References Curaçao’s diaspora multiplier at the 2026 World Cup The Blue Wave: Curacao's Pride Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage Curaçao in de ban van de BlueWave Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad Blue Wave Festival losgebarsten The Blue Wave (Instagram) Bluewave jingle (YouTube) Pisas: The Blue Wave gaat over meer dan voetbal -------- == Keep list == * E término a bira popular desde 2024 durante e weganan di kualifikashon i e preparashonnan pa e torneo, kaminda el a simbolisá un ola kolektivo di sosten nashonal, orguyo i identidat.<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> * De Blue Wave is de naam van het nationale mannenelftal van Curaçao, maar de term staat eigenlijk voor iets veel groters: de hausse in energie, steun en saamhorigheid rond dit historische moment. Voor veel mensen staat dit namelijk voor zo veel meer dan alleen voetbal. Het gaat om de erkenning, de trots en de wereldwijde aandacht voor wat Curaçao heeft gepresteerd en waar het voor staat.<ref>[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> * Kòrsou ta konsiderá un di e paisnan mas chikí den mundu ku un poblashon di aproksimadamente 158.000–160.000 habitante (segun estimashon riba 1 di yanüari 2026)<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260604.pdf Poblacion di Corsou ta crece mas cu 158.000 mientras migracion ta sigui impulsa crecemento], Bon Dia Aruba (4 di yüni 2026)</ref>. E ta un pais konstituyente di [[Reino Hulandes]]. A FIFA member since 2011, Curaçao have spent years building towards a first World Cup appearance.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> Den konteksto global, esaki ta pone Kòrsou den e grupo di paisnan chikitu tantu pa poblashon komo pa superfisie (±444 km²), pero ku un nivel haltu di desaroyo humano den region Karibe. * Bou di liderazgo di entrenadó nashonal [[Dick Advocaat]], Kòrsou a hasi bon uso di e reglanan aki, resultando den un ekipo konsistiendo pa gran parti di futbolistanan profeshonal ku a nase i entrená na Hulanda. Kico ta haci e situacion aki unico? E “football passport”: Debí ku tur residente di e parti Karibense di Reino tin nashonalidat Hulandes, hungadónan ku famia Kòrsou mesora ta bini na remarke pa un transferensia di nashonalidat deportivo. Esaki ta komparábel ku kon hungadónan di Eskosia òf Wales ta hunga pa Gran Bretaña. * <ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> Tur ta bibando pafor di Kòrsou bou kontrat di klupnan di futbol na Oropa i Merka.<ref>https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup</ref> Mayoria di e hungadónan a haña nan formashon den e akademianan hubenil di futbol di Hulanda i awor pa medio di reglanan di IFA pa eligibilidat Korsou por hasi un yamado riba e talentonan di diaspora.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> E tim di 26 hòmber ta konsistí kompletamente di hungadónan nasé na Hulanda, aparte di Tahith Chong, kende a nase na Willemstad i a drenta e akademia di Feyenoord na edat di dies aña.<ref name="Comenencia"/> * i koló blou tradishonal di e selekshon nashonal.?? The country's official nickname is "The Blue Wave," a reference to the ocean surrounding the small island nation. Curaçao, the smallest country to ever make the World Cup, also has a large sailboat as part of its crest.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> * E movementu tambe a resultá den programa di aktividatnan kultural organisá, manera e Blue Wave Festival den sentro históriko di [[Willemstad]].<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di mei 2026)</ref> E eventonan aki a kombiná músika, presentashon i selebrashonnan públiko relashoná ku e partisipashon den e Mundial. * Apesar di e kosto altu di esaki pa presensia na Kopa Mundial, kalkulashonnan ta sugerí ku mas ku 3.000 fanátiko lo biaha pa e partido di apertura kontra Alemania dia 14 di yuni 2026 na [[Houston]], ku paketenan di buelo charter ku ta wòrdu areglá for di e isla.<ref name="Guardian"/> * dokumental na TV hulandes ''Curaçao en het wonder van het WK'' : [[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/90418/curacao-en-het-wk-documentaire-over-trots-identiteit-en-de-toekomst-van-het-eiland Curaçao en het WK: documentaire over trots, identiteit en de toekomst van het eiland], curacao.nu (7 di yuni 2026) In Willemstad vinden momenteel grote Blue Wave-evenementen plaats en de binnenstad van Punda en Otrobanda is volledig in WK-sfeer aangekleed. *De eerste dure zes punten van Curaçao zijn binnen op weg naar het WK Voetbal 2026. De Stichting Blue Wave in oprichting wil die droom daadwerkelijk (helpen) realiseren, zo weet het Antilliaans Dagblad. <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], AD (10 juni 2024)</ref> * Dat is de naam voor ‘The Blue Wave’, de beweging die op gang is gezet – onder meer met de aanstelling van Advocaat begin dit jaar – met als grote doel plaatsing voor het Wereldkampioenschap Voetbal 2026. Nog nooit eerder is het nationale herenteam van Curaçao aanwezig geweest op een WK. Het bereiken van de Gold Cup is een eerste belangrijke stap om het doel te halen.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Infobox futbol club| variante = c | nomber club = Pariba Little League | nomber completo = | alias = | funda = | Presidente = | entrenado = | manager = {{CUW|bandera}} | liga = Kampeonato Nashonal di Beisbòl Little League di Kòrsou }} '''Pariba Little League''' of '''Little League Liga Pariba''' ta un organisashon di beisbòl di [[Kòrsou]] pa muchanan entre 4 i 16 aña. E asosiashon di deporte hubenil ta forma parti di e sistema internashonal di kompetensia di Little League Baseball i ta representá e área geográfiko di “Pariba” riba e isla. Den kompetensianan ofisial, Pariba Little League ta representá pa un ekipo selekshoná, ku ta konsistí di e mihó hungadónan di e liga, kende ta kompetí kontra otro liganan di e isla (Little League Liga Pabou) i den torneonan internashonal. == Historia i desaroyo == Pariba Little League ta un di e programanan importante di beisbòl hubenil na Kòrsou. Huntu ku Pabou Little League, e ta kontribuí na e desaroyo di talento lokal na Kòrsou, ku tin un reputashon fuerte den beisbòl internashonal. Desde 1980 Kòrsou ta partisipa regularmente den torneonan di Little League, ku resultado notabel, inkluyendo un kampeonato mundial na 2004 na Merka. == Struktura == Den sistema di Little League, un “Little League” no ta solamente un ekipo, sino un organisashon lokal ku timnan di diferente edat. Pa torneonan ofisial, kada liga ta selekshoná un ekipo representativo. E liganan aki ta kompetí pa determiná kende ta representá Kòrsou. (Curacao Region Tournament) == Kompetensia internashonal == Kòrsou ta partisipá den dos nivel di kompetensia: e torneo di region Karibe di Little League World Series (kualifikashon) i e Little League Baseball World Series (LLBWS) na Williamsport, Pennsylvania. ===Region Karibe (kualifikashon pa LLBWS) === Desde inisio di e torneo di region Karibe [[Little League World Series (Region Karibe)]] na 2001, Pariba Little League a titula kampeon di Karibe na kuater okashon: 2001, 2002, – kampion di region Karibe 2012 – kampion di region Karibe (rekòrd fuerte den fase di grupo) 2016 konta komo un di e liganan mas kompetitivo di Curaçao. E liga a logra varios título regional, kualifikando pa e torneo mundial den e siguiente añanan: 2001 – kampion di region Karibe 2002 – kampion di region Karibe 2012 – kampion di region Karibe (rekòrd fuerte den fase di grupo) 2016 – kampion di region Karibe (rekòrd perfekto den torneo) 2026 – kampion di Curaçao / klasifiká pa LLBWS E prestashonnan aki ta mustra ku Pariba ta un liga ku ta logra resultado konsistente na nivel regional, regularmente ganando derecho pa representá Curaçao den kompetensia internashonal. == Torneo Little League World Series == === Klasifikashon === Na 2026, e selekshon di Pariba Little League a logra un milestone importante ora ku el a kualifiká pa e Little League Baseball World Series (LLBWS). E klasifikashon a keda sigurá despues di ku Pariba a gana e kampionato di Curaçao kontra Pabou Little League den un seri di mihó di shete.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/pariba-wins-regional-title-qualifies-for-little-league-world-series Pariba Wins Regional Title, Qualifies for Little League World Series], Curacao Chronicle (13 di aprel 2026)</ref> Pariba a gana e seri ku 4-2, inkluyendo dos viktoria decisivo di 6-2 i 5-2. Durante e torneo, e tim a logra un rèkòrt general di 5-3. ===Partisipashon=== E aparishon di 2026 ta: e di sinku biaha ku Pariba Little League ta partisipá den LLBWS e promé aparishon desde 2016 e promé biaha ku un tim di Curaçao ta haña entrada direkto na e bracket internashonal Den total, lo ta e di 16 biaha ku un representashon di Curaçao ta partisipá den e torneo na Williamsport, Pennsylvania. == Hungadónan notabel == Diferente hungadónan yu di Korsou ku a pasa pa Pariba Little League òf su programa a yega na [[Major League Baseball]], inkluyendo: * [[Ceddanne Rafaela]] * [[Ozzie Albies]] {{Appendix}} -------------- '''Pariba Little League''' ta un ekipo hubenil di beisbol di [[Kòrsou]]. E di dos karchi pa e 2026 Little League Baseball® World Series (LLBWS), Presenta pa T-Mobile (LLBWS), a wòrdu ofisialmente konkistá ora ku Pariba Little League (Willemstad, Curaçao) a sali viktorioso den e Torneo di Region di Curaçao. E aña aki ta marka e promé biaha ku un tim di Kòrsou ta gana entrada direkto na e Bracket Internashonal di LLBWS, uniendo na Australia, Canada, Mexico, Hapon – i tambe e Kampionnan di Region di Asia-Pasífiko, Karibe, Europa i Afrika, i Latino Amérika – pa forma e tereno di 10 tim internashonal ku ta kompetí den e evento.<ref>https://www.littleleague.org/world-series/2026/llbws/news/pariba-little-league-to-represent-curacao-at-the-2026-little-league-baseball-world-series-presented-by-t-mobile/</ref> Durante henter e torneo, Pariba Little League a gana su korona ku un rèkòrt general di 5-3 pa gana su puesto na LLBWS despues di a gana e seri di kampionato di mihó di shete riba Pabao Little League pa reklamá e título di region. Esaki lo ta e di sinku biaha ku Pariba Little League ta aparesé den LLBWS, i e promé biaha den 10 aña, ku ta data for di 2016 ora el a kaba ku un rèkòrt di 1-2. Adicionalmente, lo ta e di 16 biaha cu un team di Curaçao lo realisa e biahe pa Williamsport, su prome aparicion cu ta data for di 1980. Atrabes di añanan, Curaçao a laga sinti su presencia den e torneonan di LLBWS. Ku 15 aparishon anterior ku ta data for di 1980, kuater subkampeon, i un viktoria di kampionato na 2004, nan programa ta sigui prosperá. Pariba LL tambe ta kas di un kantidat di hungadó i eks-alumnonan di MLB, mas notabelmente Ceddanne Rafaela (Boston Red Sox) i Ozzie Albies (Atlanta Braves). E skema ofisial i informashon di e wèpsait pa e LLBWS 2026 a wòrdu anunsiá, miéntras ku e enkuentronan di promé buèlta lo wòrdu kompartí meimei di yüni, ya ku e di 79 Little League Baseball World Series lo tuma lugá di 19-30 di ougùstùs 2026. Pa mas informashon tokante e LLBWS, inkluyendo rekursonan di bishitante, invitadonan spesial, i mas kòntròl largu di zomer LittleLeague.org/WorldSeries. Pa kuminsá plania bo bishita na Williamsport, bai na LittleLeague.org/Visit. ----- WILLEMSTAD – E ekipo di Little League di Pariba a keda koroná komo kampion regional i a sigurá klasifikashon pa Little League World Series, ganando e derecho di representá Kòrsou riba esenario internashonal.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/pariba-wins-regional-title-qualifies-for-little-league-world-series</ref> Pariba a gana e seri di mihó di shete ku un viktoria di 4-2 riba Pabou. E weganan desisivo a wòrdu hunga djasabra na Post 6, kaminda Pariba a entregá aktuashonnan fuerte, ganando tur dos partido 6-2 i 5-2. Cu e titulo regional, awor Pariba lo competi den e Little League World Series na Williamsport, cu ta programa pa tuma luga di 19 pa 30 di augustus. E tim ta kla pa sali dia 13 di ougùstùs i lo kuminsá ku preparashonnan djis despues di un periodo kòrtiku di sosiegu. E clasificacion ta marca otro logro pa baseball hubenil na Curaçao, cu tin un tradicion fuerte den e deporte y un historia di competi exitosamente na torneonan internacional. The Pabou Little League association is a baseball organization for kids from 4 to 16 years old.<ref>https://www.facebook.com/LigaPabouLittleLeague/about</ref> ------------ '''Salon di Fama di Deporte di Kòrsou''' ta e galeria di honor dediká na deportista prominente i otro personanan ku a hasi un kontribushon signifikante pa deporte na [[Kòrsou]]. E taw, ku ta administrá pa Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou (FDOK) — ku anteriormente tabata konosí komo Curaçao Sport Federatie (CSF) — a instala e promé miembronan den e salon di fama na 1985 pa duna rekonesimentu públiko na atletenan, entrenador, dirigente i otro figura ku a lassa un marka duradero den deporte lokal i regional. Historia E idea pa un salon di fama na Kòrsou a surgi como un manera pa honrá e sportistanan i lideres ku a kontribuí pa desaroyo di deporte den e Antias Hulandes. E CSF (Curaçao Sport Federatie), e organizashon sportivo máximo na esei tempu, a hunga un rol di lider den e fundashon di e salon di fama na 1985. Desde su inicio, e salon di fama a sigui rekonosé sportistanan ku a logra nivel notabel, inkluyendo partisipashon olímpiko, logronan internashonal, i kontribushon pa komunidad deportiva. Na desember 2020, FDOK a agrega otro 10 miembronan pa elevá e total ku 85 persona ku ta forma parti di e Salon di Fama di Kòrsou, inkluindo 10 damanan i 75 homber. Signifikashon E Salon di Fama ta: un forma pa preservá i celebra historia deportivo di Kòrsou un manera pa inspirá sportistanan hoben pa trese su talento un medio pa duna rekonesimentu formal na atletenan, entrenador, arbitro i dirigente ku a kontribuí pa desaroyo di deporte E lista di miembronan ta rekogi figura prominente di diferente deporte, inkluindo futbol, atletismo, esgrima, natashon, baseball, softball, karate, i otro disiplinanan. -------------------- '''Salon di Fama''' na Korsou ([[]]:inglesHall of Fame) ta un lista di individuo == Definishon == Un sala di fama, muraya di fama, òf kaminata di fama ta un lista di individuonan, logronan, òf otro entidatnan, normalmente skohé pa un grupo di elektor, pa marka nan ekselensia, logronan i fama den nan ramo. Den algun kaso, e salanan di fama aki ta konsistí di salanan òf museonan real ku ta konsagrá e honradonan ku eskultura, plaka, i eksposishon di memorabilia i informashon general tokante e destinatarionan indusí. Tin bia, e plachinan di e honradonan por wòrdu kologá riba un muraya (p’esei un “muraya di fama”) òf inskribí riba un acera (manera den un “kaminda di fama”, “kaminda di streanan”, òf “avenida di fama”). Den otro kasonan, e sala di fama ta mas figurativo i ta konsistí di un lista di nòmber di personanan notabel i nan logronan i kontribushonnan. E listanan ta wòrdu mantené pa un organisashon òf komunidat, i por ta nashonal, estatal, lokal òf privá. * inicia na 1985 pa Curacao Sport Federatie met overhandiging van gouden CSF-pin * 2017: Federashon Deporte i Olimpiko Korsou Toegetreden" / ingresa den Salon di fama di Korsou == Salon di fama == Deporte Korsou tin lista kompletu di tur miembro di Salon di Fama di Federashon Deporte Olimpiko Kòrsou (FDOK) ku antes tabata Curacao Sport Federatie (CSF). Na 1985 a instala e prome miembronan den Salon di Fama di Korsou. Na desember 2020 a instala 10 miembro pa yega na e gran total di 85 persona di kual 10 ta dama i 75 ta kabayero. Di e personanan aki 37 a fayesé. Di e 38 federashonnan ku ta miembro di FDOK, 22 tin un òf mas miembro den Salon di Fama.<ref>[https://www.deportekorsou.com/posts/lista-kompletu-di-miembronan-di-salon-di-fama-di-korsou-di-tur-tempu Lista kompletu di miembronan di Salon di Fama di Kòrsou di tur tempu]</ref> {| class="wikitable sortable" ! Aña ! Imagen ! Nomber ! Deporte ! Remarke |- | rowspan="10" | 1985|| || [[Antoine Maduro]]<br><small>(1909–1997)</small> || Futbol || |- | || [[Myrna Anselma]]<br><small>(1936–2008)</small> || [[esgrima]] || |- | || [[Ergilio Hato]]<br><small>(1926–2003)</small> ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Ernest Smith ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Guillermo Haseth ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Hector Rosario<br><small>()</small> || || |- | || [[Juan Isa]]<br><small>()</small> || || |- | || Wilfred (Willie) Pieters<br><small>()</small> || || |- | || Mordy Maduro<br><small>()</small> || futbol|| presidente di NAVU i [[Federashon Futbòl Kòrsou|FFK]] |- | || Benny Leito<br><small>()</small> || landamentu|| |- | rowspan="3" | 1986|| ||[[Bèto Adriana]]<br><small>()</small> || Futbol || |- | ||[[Iyo Pimentel]]<br><small>()</small> || Tenis || |- | || Clovis Lodewijks<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1987|| || Hector Curiel || || |- | || Julio Rooi<br><small>()</small> || || |- | || Guillaume (Sam) Buntin<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1989|| || Guillermo Pardo || Futbol || |- | || Walter van Rosberg<br><small>()</small> || || |- | || Pedro Willems<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1992|| || [[Enith Brigitha]] || landamentu || |- | || Marcel Jose Betrian<br><small>()</small> || (hisamentu di peso) || |- | || <br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1994|| || Edmundo Eustaquio (Sol) Confesor || futbòl || |- | || <br><small>()</small> || || |- | || <br><small>()</small> || || |- | rowspan="1" | 2023|| || [[Laicam How]] || [[karate]] || |- |} == Konmemorashon i evolushon == Na más reciente edishonnan di e salon di fama, FDOK a introducí un regla nobo pa permití rekonesé atletenan postumamente, inkluyendo sporthelden famós ku a falleci i ku a lòk grandi kontribushon pa deporte—un cambio ku reflehá deseo pa amplifiká acknowledge i preservashon di legado historiko. Den e selekshon di 2024 pa e ceremonia na diciembre pa postumamente honrá atletenan importante di balòn, honkbal, karate, bokso i mas. == Organisashon == E Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou (FDOK) ta e organisashon ku koordiná e proceso di nominashon i selekshon. E federashon ta traha ku sportbondnan afiliá pa rekomendá kandidatonan i pa evaluá su merito pa ingresá den e salon di fama. ---------- * 1985: [[Antoine Maduro]], [[Myrna Anselma]] ([[esgrima]]) i [[Ergilio Hato]] ([[futbol|futbòl]]), Ernest Smith, Guillermo Haseth, Hector Rosario, Juan Isa, Mordy Maduro, * 1986: [[Beto Adriano]] (gewichtheffen), [[Iyo Pimentel]] (tennis), Clovis Lodewijks (Softball) en Benny Leito (zwemmen). * 1987: [[Hector Curiel]] (1936-2022) hisamentu di peso, Julio Rooi, Guillaume “Sam” Buntin * 1989: Guillermo Pardo, Walter van Rosberg, Pedro Willems * 1992: [[Enith Brigitha]] (landamentu), Marcel Jose Betrian (hisamentu di peso), Jose Maria (Jo) Mathilda (futbòl) * 1993 * 1994: Edmundo Eustaquio (Sol) Confesor (futbòl), Henry Prince (verspringen), Rafael Fernando (Raffy) Josefa (beisbol) * 1995: Edgard Ravenstein, Urnic “Randy” Wiel, [[Jan Boutmy]] ([[esgrima]]) futbol * 1997: Geoffrey Goede, Romoldo Martis, [[Wilhelm Canword]] (futbol?) * 2009: Soraida Juliana, Julius Hellburg, Ricardo Elhage, Niels Liberia, Errol Rooi * 2014: Anthony Minguel, [[Cor van Aanholt]], Esthel (Jet) Jansen, Dudley Josepa, Marguerite de Rooy-Sprock, Andres de Constancia +, Edwin Solomon, Heraclio Henriquez +, Hubert Ibi Schoop +,Victor Copra * 2015: 2015 Maximo “Max” Paula + * 2016: Alvin “Fichi” Fléming, Celsio Victor Polinet +, Franklin Wilfred Mathilda, Harold Daniel Laurens +, Johnny Hellmund, Raymond Rafael Martha, Wendell Prince, Wilhelm Keman * 2017: Antonio Pedro Keller, Antonio Jose "Papy" Martina, Efigenio Adriano Braafhart, Francisco Romualdo Gomez +, Gladwin Lumeno de Lanoi, Lupe Acasia Leito, [[Pedro Basiano Matrona]] (1927-2019), futbol, Stanley Maria Francisca, Orlando Felipe Cuales * 2019: Renato Anasagasti, Sylvanie Clarke, Henk d'Arnault, Wenfrid Jakoba, Hubert Jansen, Nazario Martijn q.e.p.d., Eric Ogenia, Eva Marie Tujeehut Suriel, Gilbert Snijders i Hubert Zimmerman. * Eva Marie “Amy” Tujeehut-Suriel, Eric Anthony Gregorio Ogenia, Gilbert Ciro Snijders, Henk “Henky” Alfons D’Arnault, Hubert Dominicus Jansen, Hubert Simon Zimmerman, Nazario Bernardus Martijn, Renato G. Anasagasti, Sylvanie Elaine Clarke, Wenfrid “Wenny” Pablo Jakoba * 2020: Despues ku meimei di aña FDOK den un seremonia virtual a instalá William ‘Junior’ Millerson den Salon di Fama, riba 28 di dezèmber a instalá e dies sigieunte baluarte nan: Raoul Alias (Dam), Michael Arvelo (Biyar), Marcel Brigitha (Beisbòl), Wilfrido Coffi (Futsal), Philip Elhage (Beisbòl), Magdalena Faneyt (Sòfbòl), Eelco Gonet (Basketbòl), Gustavo de Jongh (Sòfbòl), Erwin Martis (Atletismo) i Ivonne Leito – Senff (Karate).<ref name=:"1">https://www.sport.cw/mas-miembro-salon-di-fama/ </ref> * [[William Millerson]] , Raoul Alias (Dama), Michael Arvelo (Biyar), Marcel Brigitha (Beisbòl), Wilfrido Coffi (Futsal), Philip Elhage (Beisbòl), Magdalena Faneyt (Sòftbòl), Eelco Gonet (Basketbòl), Gustavo de Jongh (Sòftbòl), Erwin Martis (Atletiek), Ivonne Leito-Senff (Karate) * 2021: [[Jeanne Lopes]] (tiru) * 2023: [[Laicam How]] ([[karate]]) == Historia == For di aña 1985 a kuminsá ku Salon di Fama. Franklin Mathilda ku tabata presidente e tempu ei di Curaçaose Sport Federatie (CSF) a duna inisio na esaki. E promé baluartenan deportivo ku e aña ei a drenta Salon di Fama tabata: Antoine Maduro, Ergilio Hato, Ernest Smith, Guillermo Haseth, Hector Rosario, Juan Isa, Mordy Maduro, Myrna Anselma, Wilfred ‘Willie’ Pieters i Juan ‘Benny’ Leito. Tur e baluartenan aki entre tantu no ta na bida mas.<ref name=:"1"/> FDOK ta e organisashon ku a sigui CSF i ku pues ta enkargá ku e evento di Salon di Fama. E federashon ta presidí pa Jean Francisca. Sobrá miembronan di direktiva ta Efigenio Braafhart (vise presidente), Ranjit Persaud (sekretario general), Aishel Richardson (di dos sekretario general), Nelson Maria (tesorero) i Ruthsel Martina ku ta fungí komo di dos tesorero. * 2025:Durante e anochi di FDOK Honors Night, 5 persona a keda introdusí den FDOK su salon di fama. Un di e personanan aki ta Franklin Veeris. Aki bou ta sigui parti di Franklin su historia i tambe por disfrutá di un entrevista ku Franklin Veeris. Franklin I. P. Veeris, komo deportista a praktiká vários ramo di deporte, pero su éksitonan grandi a konsentrá komo dirigente di body building. Komo deportista e tabata áktivo den futbòl, tènis, karate i sailing, di kua e último aki el a kompetí riba nivel Mundial. Komo dirigente den tènis el a yuda organisá dos torneo grandi (Marlboro Professional Tennis Tournament) i mas despues den body building e.o. Metry Gala Classic. Na edat di 40 aña Frank a kuminsá train deportistanan den fitness i body building despues di a sigui kurso i seminarionan na e.o. New Jersey, Los Angeles, Miami, New York i Tampa. {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox futbol club| variante = c | nomber club = WildCats KJ74 | nomber completo = | alias = | funda = | Presidente = | entrenado = | manager = {{CUW|bandera}} Johnny Balentina | liga = [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|Dòbel A]] }} '''WildCats KJ74''', antes konosí komo '''Wild Cats''', ta un di e timnan di [[beisbòl]] mas prominente den [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|Liga Dòbel A]] na [[Kòrsou]]. Den añanan 1960 e tim tabata milita den liga klase A; durante di e siguiente dékada el a logra promove i, desde 1975, a bira un forsa dominante den e Liga Dòbel A, e nivel mas altu di kompetensia di beisbòl na e isla. WildCats a gana 17 título nashonal te ku 2024, loke ta hasié e tim mas viktorioso den historia di Liga Dòbel A. El a partisipá na 43 edishon di e [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|kampeonato di Liga Dòbel A]], i tambe a representá Kòrsou den kompetensianan internashonal, manera e Seri Latinomerikano i [[Seri di Karibe]].<ref>Marco Stoovelaar, [https://catcher.home.xs4all.nl/bb23-0402-wild-cats-curacao-nips-mexico-in-second-game-caribbean-baseball-series.htm WildCats Curaçao nips Mexico in second game Caribbean Series], international baseball headlines</ref><ref>David Venn, [https://www.mlb.com/news/curacao-team-brings-loaded-roster-to-2024-caribbean-series From Little League to Caribbean Series, Curaçao's roster has chemistry], mlb.com (2 di febrüari 2024)</ref> E kambio di nòmber di klup a tuma lugá pa honra [[Kenley Jansen]], un picher profeshonal di Kòrsou ku a hunga e mayor parti di su karera pa Los Angeles Dodgers, usando e kamisa ku número 74. == Lista di Honor == ===Liga Dòbel A=== '''Kampeon (17)''': * 1975, 1976, 1977, 1978, 1980, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2016, 2017, 2021, 2022 '''Supkampeon (11)''': * 1979, 1981, 1982, 1986, 1987, 2004, 2013, 2014, 2015, 2018, 2020 == (Eks)-pelotero konosí == * [[Ruderly Manuel]] * [[Diegomar Maxwell]] * [[Dudley Leonora]] == Link eksterno == * [https://www.flashscore.com/team/wildcats-kj74/YJuwLdD3/ Profil WildCats KJ74] {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] Mientras ku añanan spesífiko di nan viktorianan di kampionato i finalisashonnan di subkampeon no ta lista ampliamente den e fuentenan disponibel, ta tuma nota ku e Wild Cats tabata un forsa dominante den e liga for di su inisio na 1975. Nan a representá Curaçao tambe den kompetensianan internashonal, manera e Serie Latino Amerikano 2018 i e Serie di Karibe 2020. The '''Wild Cats''' baseball team, also known as WildCats KJ74, is one of the most successful clubs in the Curaçao National Championship AA League. They have secured 17 national championships, making them the team with the most titles in the league's history through 2022. ​ YouTube +4 Flashscore +4 Wikipedia +4 Baseball Reference While specific years of their championship victories and runner-up finishes are not comprehensively listed in the available sources, it's noted that the Wild Cats have been a dominant force in the league since its inception in 1975. They have also represented Curaçao in international competitions, such as the 2018 Latin American Series and the 2023 Caribbean Series. ​ ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ruderly Rubino Manuel''' (☆ [[26 di ougùstùs]] [[1990]] na [[Kòrsou]]) ta un picher profeshonal di beisbòl. E tabata miembro di e selekshon nashonal di beisbòl di Hulanda pa e Klásiko Mundial di Beisbòl 2017.<ref>{{Cite web|url=http://mlb.mlb.com/wbc/2013/teams/index.jsp?team=ned&team_id=878|title = Team}}</ref> He was born on the 26th of August of 1990 in Willemstad, Curaçao. He's a local baseball star and started his career off by pitching for the Groot Kwartier Stars. He has also pitched for the Royal Scorpions in Curaçao and currently pitches for the Wildcats KJ74 Guardian Group. He has also pitched for 2 teams abroad, Sparta-Feyenoord from the Dutch Hoofdklasse in 2011 and for De Angelis North East Knights from the Italian Baseball League in 2012. He has also been part of the Kingdom of the Netherlands baseball team that played in the 2017 World Baseball Classic. Bonbini to Ruderly Manuel, who will also take part in Curaçao Baseball Week 2017!⚾️🇨🇼🔥 {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Wimbleton''' ta un kompetensia internashonal di tènis, organisá pa e Federashon Internashonal di Tènis (ITF). {{Appendix}} [[Category:Deporte|Tènis]] --------------------- {{Databox}} '''Federashon di Atletismo di Kòrsou''' of '''Curaçao Atletiek Bond''' (CAB), Curaçao Athletics Federation, ta e órgano nashonal ku ta organisá atletismo na Kòrsou. E organisashon a wòrdu establesé originalmente na 1966, i e presidente di e asosiashon ta for di 2017 Willem Cordilia[1]. no.wiki:Federashon di Atletismo Kòrsou no ta miembro kompletu di CACAC, Konfederashon di Atletismo Sentroamerikano i Karibense, pero sí ta partisipá na Weganan CARIFTA. Curaçao tambe tabata e organisadó di e Weganan CARIFTA 2017.[2] == Klupnan == E Federashon di Atletismo di Kòrsou ta reuní diesdos klup di atletismo afiliá: Curacao Master Athletics, Batavus, Cheetah, Deportivo San Kristof, the Eagles, Go Fast, New Revolution, Olympic, Rising Stars, Sloke, Sparta i Trupial.[3] {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{infobox deportista | variante = c | nacionalidad = {{NLD}} | haltura = 1,88 m | peso = 77 kg | deporte = Atletismo | disciplina = 400 meter | entrenado = | debut = | nacionalidad deportivo = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|25px|border]] [[Antias Hulandes]]<br/ >{{NLD}} | wo = {{lista horizontal| *2020}} | bista medaya = {{bista medaya}} {{bista medaya rij|Weganan Olímpiko|0|1|0}} {{bista medaya rij|Weganan Mundial Indoor Atletismo|0|0|2}} }} '''Liemarvin Bonefacia''' (☆ [[16 di aprel]] [[1990]] na [[Willemstad]]) ta un atleta di Kòrsou i un atleta olímpiko. E ta spesialisá den 400 meter i a representá [[Antias Hulandes]] te su disolushon na 2010. Representando [[Hulanda]] Bonevacia a gana e medaya di plata den 4 x 400 m na [[Weganan Olimpico|Weganan Olímpiko]] 2020 na Tokyo, huntu ku [[Terrence Agard]], Tony van Diepen y Ramsey Angela. == Link eksterno == * [https://worldathletics.org/athletes/netherlands/terrence-agard-14180980 Terrence Agard riba World Athletics] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Agard, Terrence}} [[:Category:Deporte]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Atleta Olimpico]] ----------------------- '''Randolph Benito (Johnny) Balentina''' (☆ [[8 di ougùstùs]] [[1971]] na [[Willemstad]]) ta un pelotero hulandes ku a kompetí na tres okashon konsekutivo den [[Weganan Olimpico di Zomer|Weganan Olímpiko]]. El a partisipa na ‘Atlanta 1996’, ‘Sydney 2000’ i ‘Atenas 2004’. Na e okashonnan ei, e catcher drechi di e klup di beisbol Neptunus a termina ku e [[tim nashonal di beisbòl hulandes|selekshon nashonal di Hulanda]], tambe konosí komo ''Tim di Reino'', na di seis (1996 i 2004) i e di sinku lugá (2000). {{Appendix|2= * [https://www.honkbalsite.com/ Nederlandse honkbalsite] * [https://web.archive.org/web/20161202214838/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ba/johnny-balentina-1.html Profil di Johnny Balentina] }} {{DEFAULTSORT:Balentina, Randolph}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Deporte na Aruba|Bela]] [[:Category:Atleta Olimpico|Bela]] -------------- == Aanvulling [[Seri di Karibe]] == === Kampeon segun wega final === Kuminsando ku e edishon di 2013 a introdusí un kampeonato kaminda e dos ekipo ku e mihó rekort di gana i pèrdè for di e promé etapa di e torneo di round-robin ta topa pa determiná e kampeon. Den edishon 2013, e promé buelta tabata konsistí di 12 wega i kada tim a enfrentá e otro timnan dos biaha, un komo home klup i e otro komo un ekipo di bishita; for di edishon 2014, ku e regreso di ekiponan di Cuba na e torneo, e promé etapa a ser kambia pa un round robin di 10 wega kaminda kada tim ta enfrentá e otro ekiponan un biaha. {|class="sortable wikitable" width="100%" !Aña!!Sede!!Kampeon!!Resultado!!Supkampeon!!Manager |- |[[2013]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Hermosillo |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Yaquis de Obregón |style="text-align:center"|4–3 (18) |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Leones del Escogido |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Eddie Díaz |- |2014 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Isla di Margarita]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Naranjeros de Hermosillo |style="text-align:center"|7–1 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] Indios de Mayagüez |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Matías Carrillo |- |2015 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] [[San Juan]] |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Vegueros de Pinar del Río |style="text-align:center"|3–2 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Tomateros de Culiacán |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Alfonso Urquiola |- |2016 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] [[Santo Domingo]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Venados de Mazatlán |style="text-align:center"|5–4 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Tigres de Aragua |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Juan José Pacho |- |2017 |{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Criollos de Caguas |style="text-align:center"|1–0 (10) |{{flagicon|MEX}} [[Águilas de Mexicali]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Luis Matos |- |2018 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px]] [[Guadalajara]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Criollos de Caguas |style="text-align:center"|9–4 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Águilas Cibaeñas |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Luis Matos |- |2019 |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] [[Siudad di Panama|Siudat di Panama]] |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] Toros de Herrera |style="text-align:center"|3–1 |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Leñadores de Las Tunas |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] Manuel Rodríguez |- |2020 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Toros del Este |style="text-align:center"|9–3 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Cardenales de Lara]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Lino Rivera |- |2021 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Mazatlán |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Águilas Cibaeñas |style="text-align:center"|4–1 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] Criollos de Caguas |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Félix Fermín |- | 2022 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] [[Santo Domingo]] |[[File:Flag of Colombia.svg|25px|border]] Caimanes de Barranquilla |style="text-align:center"|4-1 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Gigantes del Cibao |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] José Mosquera |- |2023 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Caracas]] i [[La Guaira]] |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Tigres del Licey |style="text-align:center"|3−0 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Leones del Caracas |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] José Offerman |- |2024 |{{flagicon|USA}} [[Miami]] |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Tiburones de La Guaira]] |style="text-align:center"|3−0 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Tigres del Licey |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Ozzie Guillén |- |2025 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Mexicali | |style="text-align:center"| | | |- |2026 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] [[Santo Domingo]] | |style="text-align:center"| | | |- |2027 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Hermosillo | |style="text-align:center"| | | |} {|class="sortable wikitable" !Aña!!Sede!!Kampeon!!Resultado!!Supkampeon!!Mánager!!Rekort |- |2013 |{{MEX}} Hermosillo |{{MEX}} Yaquis de Ciudad Obregón |style="text-align:center"|4-3 (18) |{{DOM}} Leones del Escogido |{{DOM}} Eddie Díaz |style="text-align:center"|4-3 |- |2014 |{{VEN}} [[Isla Margarita]] |{{MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]] |style="text-align:center"|7-1 |{{bandera|Puerto Rico}} [[Indios de Mayagüez]] |{{MEX}} Matías Carrillo |style="text-align:center"|4-2 |- |2015 |{{bandera|Puerto Rico}} [[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]] |{{bandera|Cuba}} [[Pinar del Río (béisbol)|Vegueros de Pinar del Río]] |style="text-align:center"|3-2 |{{bandera|México}} [[Tomateros de Culiacán]] |{{bandera|Cuba}} Alfonso Urquiola |style="text-align:center"|3-3 |- |[[Serie del Caribe 2016|2016]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |{{bandera|MEX}} [[Venados de Mazatlán]] [[Archivo:Cscr-featured.png|15px|Campeón Invicto]] |style="text-align:center"|5-4 |{{bandera|VEN}} [[Tigres de Aragua]] |{{bandera|MEX}} Juan José Pacho |style="text-align:center"|6-0 |- |2017 |{{MEX}} Culiacán |{{bandera|Puerto Rico}} Criollos de Caguas |style="text-align:center"|1-0 (10) |{{bandera|MEX}} [[Águilas de Mexicali]] |{{bandera|Puerto Rico}} Luis Matos |style="text-align:center"|3-3 |- |[[Serie del Caribe 2018|2018]] |{{bandera|México}} [[Jalisco]]<ref>[https://www.jalisco.gob.mx/es/prensa/noticias/64267 Presenta Gobernador Serie del Caribe Jalisco 2018]</ref> |{{bandera|Puerto Rico}} [[Criollos de Caguas]] |style="text-align:center"|9-4 |{{bandera|República Dominicana}} [[Águilas Cibaeñas]] |{{bandera|Puerto Rico}} Luis Matos |style="text-align:center"|4-2 |- |[[Serie del Caribe 2019|2019]] |{{bandera|Panamá}} [[Panamá (ciudad)|Panamá]] |{{bandera|Panamá}} [[Toros de Herrera]] |style="text-align:center"|3-1 |{{bandera|Cuba}} [[Las Tunas (béisbol)|Leñadores de Las Tunas]] |{{bandera|Panamá}} Manuel Rodríguez |style="text-align:center"|4-1 |- |[[Serie del Caribe 2020|2020]] |{{bandera|Puerto Rico}} [[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Toros del Este]] |style="text-align:center"|9-3 |{{bandera|VEN}} [[Cardenales de Lara]] |{{bandera|Puerto Rico}} Lino Rivera |style="text-align:center"|6-1 |- |[[Serie del Caribe 2021|2021]] |{{bandera|MEX}} [[Mazatlán]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Águilas Cibaeñas]] [[Archivo:Cscr-featured.png|15px|Campeón Invicto]] |style="text-align:center"|4-1 |{{bandera|Puerto Rico}} [[Criollos de Caguas]] |{{bandera|República Dominicana}} Félix Fermín |style="text-align:center"|7-0 |- |[[Serie del Caribe 2022|2022]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |{{bandera|Colombia}} [[Caimanes de Barranquilla]] |style="text-align:center"|4-1 |{{bandera|República Dominicana}} [[Gigantes del Cibao]] |{{bandera|Colombia}} José Mosquera |style="text-align:center"|5-2 |- |[[Serie del Caribe 2023|2023]] |{{bandera|Venezuela}} [[Caracas]] y [[La Guaira]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Tigres del Licey]] |style="text-align:center"|3-0 |{{bandera|Venezuela}} [[Leones del Caracas]] |{{bandera|República Dominicana}} José Offerman |style="text-align:center"|6-3 |- |[[Serie del Caribe 2024|2024]] |{{bandera|Estados Unidos}} [[Miami]] |{{bandera|Venezuela}} [[Tiburones de La Guaira]] |style="text-align:center"|3-0 |{{bandera|República Dominicana}} [[Tigres del Licey]] |{{bandera|Venezuela}} Oswaldo Guillén |style="text-align:center"|7-1 |- | 2025 |{{MEX}} [[Mexicali]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |- |[[Serie del Caribe 2026|2026]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |- |[[Serie del Caribe 2027|2027]] |{{bandera|México}} [[Hermosillo]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |} ==Partisipante== {| class="wikitable sortable" ! Pais ! Liga ! Promé edishon |- |{{CUW}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Kòrsou |style="text-align:center"|2023 |- |bgcolor="#ccddff"|{{DOM}} |Liga di Beisbòl Profeshonal Dominikano |style="text-align:center"|1970 |- |bgcolor="#ccddff"|{{MEX}} | Liga di Mexico Pasifiko |style="text-align:center"|1971 |- |{{NCR}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Nicaragua |style="text-align:center"|2024 |- |{{PAN}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Panameño |style="text-align:center"|1949 |- |bgcolor="#ccddff"|[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] [[Puerto Rico]] |Liga di Beisbòl Profeshonal Roberto Clemente |style="text-align:center"|1949 |- |bgcolor="#ccddff" |{{VEN}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Venezuelano |style="text-align:center"|1949 |} * {{color box|#ccddff|border=silver}} miembro di Caribbean Professional Baseball Confederation === Partisipante den pasado === {| class="wikitable sortable" ! Pais ! Liga ! Prome edishon ! Ultimo edishon |- | rowspan=3 |{{CUB}} | Liga Cubano |style="text-align:center"|1949 |style="text-align:center"|1960 |- | Seri Nashonal Cubano |style="text-align:center"|2014 |style="text-align:center"|2019 |- |Liga Elite Cubano |style="text-align:center" colspan=2|2023 |- |{{CUW}} | Liga di Beisbòl Klase AA di Kòrsou |style="text-align:center" colspan=2|2023 |- |{{COL}} |Liga di Beisbòl Profeshonal di Colombia |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2023 |} ===Nota=== *{{note label|PAN|a|a}} After the [[1960 Caribbean Series|1960 tournament]], Panama would not appear in another Caribbean Series until [[2019 Caribbean Series|2019]]. *{{note label|VEN|b|b}} Venezuela's LVBP was replaced by the [[Liga Occidental de Béisbol Profesional]] for the 1960 tournament == Edishonnan == ==Series== {|class="wikitable" |- !Ana!!Luga!!Kampeon!!Manager!!Rekort |- |[[1949 Caribbean Series|1949]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|CUB}} [[Almendares (baseball club)|Alacranes del Almendares]]||&nbsp; [[Mike Guerra|Fermin Guerra]] ||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1950 Caribbean Series|1950]]||{{flagicon|PRI|1895}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PAN}} [[Carta Vieja Yankees]]|| &nbsp; [[Wayne Blackburn]] &nbsp;|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1951 Caribbean Series|1951]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1895}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]]|| &nbsp; [[George Scales]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1952 Caribbean Series|1952]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Habana (Cuban League)|Leones del Habana]]|| &nbsp; [[Mike González (catcher)|Mike González]]|| style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1953 Caribbean Series|1953]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (2)|| &nbsp; [[Buster Clarkson]]||style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1954 Caribbean Series|1954]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]]||&nbsp; [[Mickey Owen]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1955 Caribbean Series|1955]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (3)||&nbsp; [[Herman Franks]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1956 Caribbean Series|1956]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Cienfuegos (Cuban League baseball club)|Elefantes de Cienfuegos]]||&nbsp; [[Oscar Rodríguez (baseball)|Oscar Rodríguez]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1957 Caribbean Series|1957]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|CUB}} [[Marianao (Cuban League baseball club)|Tigres de Marianao]]||&nbsp; [[Nap Reyes|Napoleón Reyes]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1958 Caribbean Series|1958]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|CUB}} [[Marianao (Cuban League baseball club)|Tigres de Marianao]] (2) ||&nbsp; [[Nap Reyes|Napoleón Reyes]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1959 Caribbean Series|1959]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|CUB}} [[Almendares (baseball club)|Alacranes del Almendares]] (2)||&nbsp; [[Clemente Carreras]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1960 Caribbean Series|1960]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Cienfuegos (Cuban League baseball club)|Elefantes de Cienfuegos]] (2)||&nbsp; [[Tony Castaño]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |1961–1969|| colspan="4" style="text-align:center;" | None held |- |[[1970 Caribbean Series|1970]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Navegantes del Magallanes]]||&nbsp; [[Carlos Pascual (baseball)|Carlos Pascual]]||style="text-align:center;"|7–1 |- |[[1971 Caribbean Series|1971]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]]||&nbsp; [[Manny Mota]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1972 Caribbean Series|1972]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Leones de Ponce (baseball)|Leones de Ponce]]||&nbsp; [[Frank Verdi]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1973 Caribbean Series|1973]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (2)||&nbsp; [[Tommy Lasorda]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1974 Caribbean Series|1974]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (2)||&nbsp; [[Bobby Wine]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1975 Caribbean Series|1975]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Vaqueros de Bayamón (baseball)|Vaqueros de Bayamón]]||&nbsp; [[José Pagán]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1976 Caribbean Series|1976]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] & [[Santiago de los Caballeros|Santiago]] &nbsp; ||{{flagicon|MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]]||&nbsp; [[Cananea Reyes]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1977 Caribbean Series|1977]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (3)||&nbsp; [[Buck Rodgers]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1978 Caribbean Series|1978]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Indios de Mayagüez]]||&nbsp; [[Rene Lachemann]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1979 Caribbean Series|1979]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Navegantes del Magallanes]] (2)||&nbsp; [[Willie Horton (baseball)|Willie Horton]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1980 Caribbean Series|1980]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (4)||&nbsp; [[Del Crandall]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1981 Caribbean Series|1981]]|| colspan="4" style="text-align:center;"|None held |- |[[1982 Caribbean Series|1982]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Leones del Caracas]]||&nbsp; [[Chico Carrasquel]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1983 Caribbean Series|1983]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Lobos de Arecibo]]||&nbsp; [[Ron Clark (baseball)|Ron Clark]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1984 Caribbean Series|1984]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Águilas del Zulia]]||&nbsp; [[Rubén Amaro, Sr.|Rubén Amaro]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1985 Caribbean Series|1985]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (5)||&nbsp; [[Terry Collins]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1986 Caribbean Series|1986]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Maracaibo]]||{{flagicon|MEX}} [[Águilas de Mexicali]]||&nbsp; [[Cananea Reyes]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1987 Caribbean Series|1987]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (3)||&nbsp; [[Ramón Avilés]]|| style="text-align:center;"|5–2 |- |[[1988 Caribbean Series|1988]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]|| {{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]]||&nbsp; [[Phil Regan (baseball)|Phil Regan]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1989 Caribbean Series|1989]]|||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Águilas del Zulia]] (2)||&nbsp; [[Pete Mackanin]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1990 Caribbean Series|1990]]||{{flagicon|USA}} [[Miami]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (2)||&nbsp; [[Felipe Alou]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1991 Caribbean Series|1991]]||{{flagicon|USA}} [[Miami]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (6)||&nbsp; [[John Roseboro]]|| style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1992 Caribbean Series|1992]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Indios de Mayagüez]] (2)||&nbsp; [[Pat Kelly (catcher)|Pat Kelly]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1993 Caribbean Series|1993]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]] || {{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (4)||&nbsp; [[Mako Oliveras]]||{ style="text-align:center;"|5–2 |- |[[1994 Caribbean Series|1994]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Puerto la Cruz]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (7)||&nbsp; [[Casey Parsons]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1995 Caribbean Series|1995]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI}} [[Senadores de San Juan]]||&nbsp; [[Luis Meléndez (baseball)|Luis Meléndez]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1996 Caribbean Series|1996]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|MEX}} [[Tomateros de Culiacán]]||&nbsp; [[Francisco Estrada]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1997 Caribbean Series|1997]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]]||&nbsp; [[Mike Quade]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1998 Caribbean Series|1998]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Puerto la Cruz]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (2)||&nbsp; [[Tony Peña]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1999 Caribbean Series|1999]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (8)||&nbsp; [[Dave Jauss]]|| style="text-align:center;"|5–2 |- |[[2000 Caribbean Series|2000]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|PRI}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (5)||&nbsp; [[Mako Oliveras]] (2)||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2001 Caribbean Series|2001]]||{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (3)||&nbsp; [[Félix Fermín]] || style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2002 in baseball|2002]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|MEX}} [[Tomateros de Culiacán]] (2)||&nbsp; [[Francisco Estrada]] (2) &nbsp;|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2003 Caribbean Series|2003]]||{{flagicon|PRI}} [[Carolina, Puerto Rico|Carolina]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (4)||&nbsp; [[Félix Fermín]] (2)||style="text-align:center;"|6–1 |- |[[2004 Caribbean Series|2004]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (9)||&nbsp; [[Manny Acta]] || style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2005 Caribbean Series|2005]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|MEX}} [[Venados de Mazatlán]]||&nbsp; [[Juan José Pacho]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2006 Caribbean Series|2006]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Valencia, Carabobo|Valencia]] and [[Maracay]]||{{flagicon|VEN}} [[Leones del Caracas ]] (2)||&nbsp; [[Carlos Subero ]]||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2007 Caribbean Series|2007]]||{{flagicon|PRI}} [[Carolina, Puerto Rico|Carolina]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (5)||&nbsp; [[Félix Fermín]] (3)||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2008 Caribbean Series|2008]]||{{flagicon|DOM}} [[Santiago de los Caballeros|Santiago]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (10)||&nbsp; [[Héctor de la Cruz]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2009 Caribbean Series|2009]]||{{flagicon|MEX}} [[Mexicali]]||{{flagicon|VEN}} [[Tigres de Aragua]] ||&nbsp; [[Buddy Bailey]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2010 Caribbean Series|2010]]||{{flagicon|VEN}} [[Margarita Island]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (3)||&nbsp; [[Ken Oberkfell]] || style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2011 Caribbean Series|2011]]||{{flagicon|PRI}} [[Mayagüez, Puerto Rico|Mayagüez]]||{{flagicon|MEX}} [[Yaquis de Obregón]]||&nbsp; [[Yaquis de Obregón#History|Eddie Díaz]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2012 Caribbean Series|2012]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (4)||&nbsp; [[Ken Oberkfell]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2013 Caribbean Series|2013]] || {{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]] || {{flagicon|MEX}} [[Yaquis de Obregón]] (2)||&nbsp; [[Yaquis de Obregón#History|Eddy Díaz]] (2)||style="text-align:center;"|4–3 |- |[[2014 Caribbean Series|2014]] || {{flagicon|VEN}} [[Margarita Island]] || {{flagicon|MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]] (2)||&nbsp; [[Matías Carrillo]]||style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2015 Caribbean Series|2015]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] || {{flagicon|CUB}} [[Pinar del Río (baseball)|Vegueros de Pinar del Río]] ||&nbsp; [[Pinar del Río (baseball)#Past and present stars|Alfonso Urquiola]] ||style="text-align:center;"|3–3 |- |[[2016 Caribbean Series|2016]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] || {{flagicon|MEX}} [[Venados de Mazatlan]] (2)||&nbsp;[[Juan José Pacho]]||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2017 Caribbean Series|2017]]||{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]] || {{flagicon|PUR}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (4) ||&nbsp;[[Luis Matos (baseball, born 1978)|Luis Matos]]||style="text-align:center;"|3−3 |- |[[2018 Caribbean Series|2018]]||{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]] ||{{flagicon|PUR}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (5) ||&nbsp;[[Luis Matos (baseball, born 1978)|Luis Matos]] (2)||style="text-align:center;"|4−2 |- |[[2019 Caribbean Series|2019]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]] ||{{flagicon|PAN}} [[Toros de Herrera]]||&nbsp;Manuel Rodríguez||style="text-align:center;"|4−1 |- |[[2020 Caribbean Series|2020]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] ||{{flagicon|DOM}} [[Toros del Este]] ||&nbsp;Lino Rivera ||style="text-align:center;"|6−1 |- |[[2021 Caribbean Series|2021]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]] || {{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (6) ||&nbsp;[[Félix Fermín]] (4) ||style="text-align:center;"|7−0 |- |[[2022 Caribbean Series|2022]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] || {{flagicon|COL}} [[Caimanes de Barranquilla]]||&nbsp;José Mosquera || style="text-align:center;" |5−1 |- |[[2023 Caribbean Series|2023]]||{{flagicon|VEN}} [[Caracas]] and [[La Guaira]] || {{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (11)||&nbsp;[[Jose Offerman]] || style="text-align:center;" |6−3 |- |[[2024 Caribbean Series|2024]] |{{flagicon|USA}} [[Miami]] |{{flagicon|VEN}} [[Tiburones de La Guaira]] |&nbsp;[[Ozzie Guillén]] |style="text-align:center;" |7−1 |} * Selekshon Curacao Suns 2024 <ref>https://honkbalsoftbal.nl/2024/01/29/zeventien-internationals-koninkrijksteam-met-curacao-suns-naar-serie-del-caribe/</ref> update: Jonathan Schoop; nieuw Jeremi Profar & Roger Bernadina (en.wiki) * Selekshon Korsou 2023 <ref>https://honkbalsoftbal.nl/2023/01/31/internationals-met-curacaose-kampioen-naar-caribbean-series/</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{DEFAULTSORT:Thode, Kiri}} [[Category:Hende]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Deporte]] * 2013:Kiri Thode is in Duitsland wereldkampioen geworden van de Professional Windsurfers Association (PWA) Freestyle Windsurfing. Het is voor het eerst dat een windsurfer uit Bonaire wereldkampioen is geworden van de Freestyle competitie. Het is ook de eerste wereldtitel voor Thode.<ref>Belkis Osepa, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/10/09/wereldkampioenen-bonaire-warm-onthaald/ Wereldkampioenen Bonaire warm onthaald], Caribisch netwerk, 9 di oktober 2013</ref> * 2020? video Children of the Wind ku rumanan Tonky i Taty Frans - dokumentario basa riba e bida di tres mucha homber Boneriano cu a conquista mundo cu nan teknika y trikinan innovativo riba nan plank di windsurf . E pelicula a gana premio na .... de.wiki: Kiri Thode (geboren 26 februari 1991 in Kralendijk ) is een windsurfer op Bonaire . Hij behoort tot de beste freestylesurfers van de afgelopen jaren en werd in 2013 wereldkampioen in deze discipline . ------------------------------ {{Databox}} '''Jurswailly (Ailly) Luciano''' (☆ [[25 di mart]] [[1991]] na [[Kòrsou]]) ta un eks-hungadó di "handbal" hulandes-kurasoleño i internashonalista. E tabata hunga den posicion derechista. == Bida == Ailly Luciano a nase na Korsou i te edat di kuater ana tabata biba na Boka Sami. Ku su mayornan el a muda pa [[Hulanda]]. Su promé klup di handball tabata Papendrechtse DES'72. Komo teenager e ta switch pa e klup HV Quintus, hungango den e division di honor hulandes.<ref>https://www.mosellesport.fr/articles-metz-handball/lucarne-sur-curacao-avec-ailly-luciano.html Lucarne sur Curaçao avec Ailly Luciano], Moselle Sport (3 di yanuari 2018)</ref> Desde 2011 e ta milita pa e klup franses Metz Handball den e divishon femenino franses mas haltu. E ta konosi pa su rapides. Huntu ku su klup el a titula kampeon nashonal di Fransia na 2013, 2014, 2016, 2017, 2018 i 2019. Na ana 2013, 2015, 2017 en 2019 e klup ta gana e Kopa di Fransia. Tambe na 2013 ta alkansa e final di e kampeonato oropea pero ta sufri un derota di e klup danes Team Tvis. Holstebro . Na 2021 e ta pone un fin na su karera deportivo pa dedika su mes na su In de zomer van 2021 beëindigde ze haar carrière. Luciano speelde 55 interlands voor het Nederlands elftal , waarin ze 113 doelpunten maakte. Ze nam deel aan het WK 2013 in Servië . Ze nam ook deel aan de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro nl wiki:In maart 2016 tijdens het OKT in Metz (Frankrijk) is er een historisch hoogtepunt voor Luciano en het Nederlandse handbal, ze kwalificeerden zich voor het eerst voor de Olympische Spelen. Doordat de wedstrijd om het brons verloren werd van de huidige wereldkampioen Noorwegen (23-36), eindigden ze uiteindelijk op de vierde plaats. == Selekshon hulandes == Debuut Oranje 15 mei 2012 Nederland – Groot-Brittannië 40-15 in Panningen Komo internashonalista el a forma parti di e selekshon femenino di [[Hulanda]], hasiendo su debut durante e Kampeonato Mundial di Handbal 2013 na [[Serbia]]. El a partisipa den 55 wega internashonal. Na 2016 el a representa Hulanda na e Weganan olimpiko na [[Rio de Janeiro]].<ref>https://www.ad.nl/dordrecht/papendrechtse-ex-international-ailly-luciano-stopt-met-handbal-eindelijk-tijd-om-te-puberen~a0830d73/ Papendrechtse ex-international Ailly Luciano stopt met handbal: ‘Eindelijk tijd om te puberen’], AD (9 di ougustus 2020)</ref> Ze maakte deel uit van het Nederlandse damesteam dat als vierde eindigde in handbal op de Olympische Zomerspelen van 2016 in Rio de Janeiro , Brazilië . Handbalster Ailly Luciano heeft besloten haar interlandcarrière te beëindigen en gaat daarom niet mee met het Nederlands damesteam naar het Europees kampioenschap handbal in Zweden. "Ik heb op de Olympische Spelen gestaan, dat vind ik prachtig, maar voor mijn idee zit er niet meer in. Om weer vier jaar te knokken richting de Spelen zie ik niet zitten. Ik vind het goed geweest. Ik wil mijn levensdoelen oppakken." De 25-jarige speelster uit Papendrecht kwam in augustus met het Nederlands damesteam uit op de Olympische Spelen in Rio de Janeiro en eindigde als vierde. Luciano, die speelt voor het Franse Metz, speelde 56 interlands voor Oranje en scoorde daarin 115 keer.<ref>[https://www.rijnmond.nl/nieuws/148285/handbalster-luciano-beeindigt-interlandcarriere Handbalster Luciano beëindigt interlandcarrière], Rijnmond (4 november 2016)</ref> == Link eksterno == * [[http://history.eurohandball.com/ec/cl/women/2020-21/player/536101/Jurswailly+Luciano Jurswailly Luciano na European Handball Association]] {{Appendix}} In 2011 verhuisde de 1,71 meter lange rechtsbuiten naar het Franse eersteklasser Metz Handball , met wie ze in 2013 het kampioenschap en de beker won en de finale van de EHF Cup bereikte , waar ze verloren van de Deense club Team Tvis. Holstebro . Een seizoen later won ze opnieuw het kampioenschap. Ze won ook de Franse beker in 2015, 2017 en 2019 en het Franse kampioenschap in 2016, 2017, 2018 en 2019. In de zomer van 2021 beëindigde ze haar carrière. Luciano speelde 55 interlands voor het Nederlands elftal , waarin ze 113 doelpunten maakte. Ze nam deel aan het WK 2013 in Servië . Ze nam ook deel aan de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro . hunga den posishon derecho Geboren op 25 maart 1991 in Wilemstad (Curaçao, Nederland) Rechtsbuiten bij Metz Handbal sinds 2011 Nederlands international (56 caps) Voormalige club: HV Quintus (Nederland). Luciano a hasi su debut pa e selekshon hulandes durante e Kampeonato Mundial di Handbal 2013 na [[Serbia]]. [3] speelt voor Metz Handbal in de LFH Division 1 Féminine en voorheen het Nederlands dameshandbalteam . Ze nam deel aan het WK handbal dames 2013 in Servië , samen met de rest van het Nederlands elftal. [1] [2] Luciano na nase na Korsou i a lanta na Boka Sami te edat di kuater ana. dorp Sint Michiel gewoond. Ku su mayornan el a muda pa Hulanda. Aki ta tabata hunga pa e klup HV Quintus.<ref>https://www.mosellesport.fr/articles-metz-handball/lucarne-sur-curacao-avec-ailly-luciano.html Lucarne sur Curaçao avec Ailly Luciano], Moselle Sport (3 di yanuari 2018)</ref> Geboren op 25 maart 1991 in Wilemstad (Curaçao, Nederland) Rechtsbuiten bij Metz Handbal sinds 2011 Nederlands international (56 caps) Voormalige club: HV Quintus (Nederland). ------------------------ '''Robert (Joy) Hosé''' (☆ [[14 di febrüari]] [[1949]] na - [[23 di òktober]] [[2023]] na [[Willemstad]] ) tabata un hungadó di pinpòn di [[Kòrsou]] di fama legendario. E tabata kampeon di Kòrsou di 1966 te 1972 i a optené varios título na Antia i internashonalmente, entre otro na 1971 kampeon latinoamerikano na [[Paraguai|Paraguay]]. == Biografia == Joy Hosé a nase na Kòrsou den e famia Hosé-Pimentel. E tin un ruman muhé i dos ruman hòmber. Su ruman mayó [[Humphrey Hosé|Humphrey]] tabata aktivo komo tenista profeshonal i su omo [[Iyo Pimentel]] tambe tabata tenista internashonal. --------------- * Tim e Reino === Kampeonato Oropeo === {| class="wikitable" style=text-align:center ! Edishon | 1954 || 1955 || 1956 || 1957 || 1958 || 1960 || 1962 || 1964 || 1965 || 1967 || 1969 || 1971 || 1973 || 1975 || 1977 || 1979 || 1981 |1983 |- ! Resultado | * || * || {{oro}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || * || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{zilver}} || {{zilver}} || {{zilver}} ||{{goud}} |{{zilver}} |- | |- ! Edishon | 1985 || 1987 || 1989 || 1991 || 1993 || 1995 || 1997 || 1999 || 2001 || 2003 ||[[EK Honkbal 2005|2005]]||[[EK Honkbal 2007|2007]]||[[EK Honkbal 2010|2010]]||[[Europees kampioenschap honkbal 2012|2012]]||[[Europees kampioenschap honkbal 2014|2014]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2016]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2019]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2021]] |- ! Prestatie |{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}} |- | |- ! Editie | [[Europees kampioenschap honkbal 2023|2023]] |- ! Prestatie | {{brons}} |} : * <small>In 1954, 1955 en 1967 geen deelname.</small> === Kopa Interkontinental === {| class="wikitable" ! Editie | 1983 || 1999 || 2002 || 2006 || [[Intercontinental Cup honkbal 2010|2010]] |- ! Prestatie | 4e || 8e || 8e || {{zilver}} || {{zilver}} |} ---------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pabao Little League''' ta un ekipo di beisbol hubenil (10-12 ana) di Korsou ku a titula kampeon di karibe na .. okashon i tabata kampeon mundial na 2004. E ta forma parti di e Pabou Little League association is a baseball organization for kids from 4 to 16 years old. Winning the Caribbean Region Championship and making its 11th trip to Williamsport for the 2023 Little League Baseball® World Series (LLBWS), Presented by T-Mobile, is Pabao Little League (Willemstad, Curaçao) thanks to a 6-0 victory over the Dominican Republic in the championship game. With its victory, Pabao LL will be returning to the LLBWS with the country’s 15th overall appearance in hopes to defend its International Championship title earned in 2022. Since the country’s first tournament appearance in 1980, Curaçao has maintained a winning record, 46-25, with a World Series championship in 2004 and three runner-up finishes in 2005, 2019, and 2022. Pabao LL finished the Caribbean Region tournament with an unblemished 6-0 record, outscoring its opponents, 47-4, with four shutout performances. With the first-round matchups of the 2023 LLBWS announced on June 6, Pabao LL will play Australia, represented by Hills Little League, in Game 5 on Thursday, Aug. 17 at 1 p.m. ET at Volunteer Stadium. The 2023 Little League Baseball World Series, Presented by T-Mobile, is set to take place August 16-27. More information about the 2023 Little League World Series tournaments, including full schedules and downloadable brackets, can be found at LittleLeague.org/WorldSeries. WILLEMSTAD- Djaweps , 10 di ougùstùs 2023 den oranan di mèrdia, e selekshon di Little League Liga Pabou kampion di Karibe a biaha pa Williamsport (USA), pa partisipá den e Kampionato Mundial di Beisbòl Little League. E kampionato Mundial di hóbennan di 11 i 12 aña lo start dia 16 i lo terminá dia 27 di ougùstùs 2023. RBC Royal Bank, representá pa Sharier Dorand manera ta e kaso ku tur selekshon, tabata presente pa duna e selekshon sostén i deseá e delegashon éksito. E sigiente hungadónan ta forma parti di e selekshon. {{Appendix}} --------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Dudley Guniberto Josefa''' (☆ [[1958]]) ta un [[karate]]ka di [[Kòrsou]]. Deportista – Dirigente Tékniko. a nasé na aña 1958. Dudley na aña 1967 kuminsá práktika deporte di yudo ku su 9 aña serka .. == Bida i karera == .. a lanta na Kòrsou. == Medaya == * 1987: [[Image:Med 2.png|Plata]] - Kampeonato hulandes {{Appendix}} {{Commonscat|Didi Gregorius}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64548365|titulo=Didi Gregorius}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://web.archive.org/web/20111005161849/http://www.honkbalsite.com/nederlandsteam/marieksongregorius.html Profil riba Honkbalsite] * [https://www.baseball-reference.com/minors/player.cgi?id=gregor003mar Statistik Didi Gregorius] }} {{DEFAULTSORT:Gregorius, Didi}} [[Category:Hende]] [[Category:Beisbolista]] [[Category:Hulanda]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sherry Sophia Veronica Howell''' (☆ [[]] na [[Kòrsou]]) tabata un atleta kurasoleño. Sherry Howell - Eckerd College, Softball and Volleyball Howell played four years of softball and volleyball for Eckerd College from 1990 to 1993. She graduated in 1993 with a double major of Business Management and Psychology. The native of Curacao, Neth. Antilles, was a pitcher, a shortstop and centerfielder. She was a four-time All-America in softball, was named to the South Region team four times and the All-SSC team four times. Howell won or shared player-of-the-year honors twice in the conference and concluded her athletic career by being selected the SSC female athlete-of-the-year for the 1992-93 season. Howell holds the NCAA, Division II career batting average in softball at .524, is third in career slugging average at .921, 13th in home runs with 29 and second in single season highest batting average at 629. She led the nation in hitting as a senior and also doubles percentage. Howell led the conference in batting average four different years. In 1999, she represented her country in the World Games in Japan. Howell, who is fluent in six languages, was named All-Conference in volleyball two of the four years she played. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Howell, Sherry}} [[Category:Hende]] --------------- {{Commonscat|Josh Palacios}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1131860420|titulo=Josh Palacios}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Palacios, Josh}} [[Category:Hende]] [[Category:Beisbolista]] ------------------------------- '''Selekshon antiano di futbòl''' tabata e tim nashonal di [[futbòl]] ku tabata representa [[Antias Hulandes]] di 1958 te 2010 na wega y torneonan internacional. E tabata kai bou di [[Nederlands Antilliaanse Voetbal Unie|NAVU]], ku tabata konsisti di [[Kòrsou]] i [[Boneiru]] despues ku [[Aruba]] a separa na 1986. en.wiki:The Netherlands Antilles national football team (Dutch, "Nederlands-Antilliaans voetbalelftal"; Papiamentu, "Selekshon Antiano di futbòl") was the national team of the former Netherlands Antilles from 1958 to 2010. It was controlled by the Nederlands Antilliaanse Voetbal Unie. The NAVU consisted of Curaçao and Bonaire. Aruba split in 1986 and has its own team. The Netherlands Antilles team never qualified for the FIFA World Cup. The country managed to come third in the CONCACAF championships of 1963 and 1969; during the 1963 tournament they were unofficial football world champions for four days after beating Mexico and before losing to Costa Rica.[1] == Reforma di Antias Hulandes == Tras e [[Disolucion di Antia Hulandes|reformanan konstitushonal]] denter di [[Reino Hulandes]] di [[10 di òktober]] [[2010]] i e final di e torneo di kualifikashon pa [[Kopa Karibe]] 2010 e [[selekshon antiano di futbòl]] a pasa over den e [[selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]]. Un par di aña despues [[Boneiru]] a bira miembro interino di CFU i [[2012]] miembro asosiá di [[CONCACAF]]. == Mira tambe == * [[Seleccion nacional di futbol di Aruba|Selekshon nashonal di futbòl di Aruba]] * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Selekshon boneriano di futbòl]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Futbòl]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------- The '''Curaçao national football team''' ({{lang-nl|Curaçaos voetbalelftal}}; [[Papiamento language|Papiamentu]]: ''Selekshon di Futbòl Kòrsou'') represents [[Curaçao]] in [[FIFA|International]] [[association football|football]] and is controlled by the [[Curaçao Football Federation]] (Federashon Futbòl Kòrsou; FFK).<ref>{{cite web| url = http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta/| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20170714164913/http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta| archive-date = 2017-07-14| title = Curazao pierde a su capitán para el juego ante la Selecta {{!}} elsalvador.com}}</ref> Following a constitutional change that allowed its predecessor, the [[Curaçao and Dependencies|Colony of Curaçao and Dependencies]] to become a unified [[constituent state|constituent country]] consisting of several island territories as the [[Netherlands Antilles]] and its dissolution in 2010, Curaçao has played under a new constitutional status as a separate constituent country since 2011.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gg1hDgAAQBAJ&pg=PA121 |title=Football and the Boundaries of History: Critical Studies in Soccer |editor=Elsey, Brenda |editor2=Pugliese, Stanislao G. |year=2017 |page=121 |isbn=9781349950065 |publisher= Springer |access-date=25 June 2019}}</ref> Both FIFA and CONCACAF recognize the Curaçao national team to be the direct and sole successor of the dependant [[Territory of Curaçao national football team|Curaçao (1921–1958)]] and the [[Netherlands Antilles national football team|Netherlands Antilles national football]] teams.<ref>[https://web.archive.org/web/20190626032129/https://www.fifa.com/associations/association/cuw/about Curaçao] at [[FIFA]] official website</ref><ref>[https://www.concacaf.com/en/member-association/curacao Curaçao] at [[CONCACAF]] official website</ref><ref>[https://www.rsssf.org/tablesc/curacaochamp.html] at [[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]</ref> ==History== {{Further|Territory of Curaçao national football team|Netherlands Antilles national football team}} The first national football team to bear the name Curaçao was the [[Territory of Curaçao national football team]], which made its debut in 1924 in an away match against neighboring [[Aruba national football team|Aruba]], a match which the Territory of Curaçao won four to nil. ---------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Seleccion nacional di futbol di Aruba''' ta e ekipo di [[futbol]] cu ta representa [[Aruba]] na wega y torneonan internacional, manera na e weganan di cualificacion pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] y den Copa Caribe. Tur tramite pa e seleccion ta bou encargo di [[Arubaanse Voetbalbond|AVB]], funda na 1932 y afilia na [[Union Futbol di Caribe|CFU]], [[CONCACAF]] y [[FIFA]] desde 1988. The '''Aruba national football team''' ([[Dutch language|Dutch]]: Arubaans voetbalelftal; [[Papiamento language|Papiamento]]: Seleccion Arubano di futbol) is the national team of [[Aruba]], it was founded in 1932 and is affiliated with the Caribbean Football Union (CFU), CONCACAF and [[FIFA]] (since 1988) and is controlled by the [[Aruba Football Federation|Arubaanse Voetbal Bond]]. ==History== Between 1924 and 1933, Aruba only played against [[Curaçao national football team|Curaçao]], although these matches are not considered official.<ref>{{cite web |last1=Courtney |first1=Barrie |title=Aruba - List of International Matches |url=https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |website=RSSSF}}</ref> Aruba participated in its first tournament at the [[1955 CCCF Championship]], where they finished in 5th place. In 1958, Aruba became part of the [[Netherlands Antilles national football team|Netherlands Antilles]] until their secession in 1986. Following its split from the Netherlands Antilles, the [[Aruba Football Federation]] was affiliated in 1988 with [[CONCACAF]] and [[FIFA]]. Aruba entered qualifying for the [[1989 Caribbean Cup]], and in its first group match it suffered the worst defeat in its history, at the hands of [[Trinidad and Tobago national football team|Trinidad and Tobago]], which crushed them 11–0. They played their first World Cup qualifying match against the [[Dominican Republic national football team|Dominican Republic]] as part of the [[1998 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|1998 World Cup qualifying]]. Aruba has participated in all the qualifying tournaments for the World Cup since, without being able to get past the first qualifying round. Aruba has also yet to qualify for the [[Caribbean Cup]]. However, they showed some progress in the preliminary round of the [[2014 Caribbean Cup]] by getting two wins against [[Turks and Caicos national football team|Turks and Caicos]] (1–0) and [[British Virgin Islands national football team|British Virgin Islands]] (7–0), the latter being the biggest victory in its history. These results allowed them to reach 120th place in the FIFA World Ranking for the month of June 2014, their best ranking to date. Following these victories, Aruba lost 2–0 against [[French Guiana national football team|French Guiana]] and were eliminated. Aruba began their [[2018 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|2018 World Cup qualification]] in the second round against [[Barbados national football team|Barbados]], losing 2–0 at home and 1–0 away, however FIFA ruled that Barbados had fielded an ineligible player, giving Aruba a 3–0 second leg victory and advancing them to the third round. Despite that, in the next round they were defeated again, this time by [[Saint Vincent and the Grenadines national football team|Saint Vincent and the Grenadines]] who won 3–2 on aggregate. Aruba failed to progress in the [[2022 FIFA World Cup qualification – CONCACAF First Round|2022 World Cup qualifiers]], finishing 4th in the first round. [[:Category:Futbòl]] [[:Category:Aruba]] E selekshon di Boneiru a kuminsa komo tim nashonal despues ku e tim antiano a keda disolbé na òktober 2010. E ta partisipa tur aña den e Torneo ABCS, kual na 2011 e ta gana sorpresivamente derotando Aruba 4-3 durante e tanda di penalty despues di un empate di 2:2 den final.[4] ------------------------------------- '''Selekshon nashonal di futbòl di Sürnam''' ta e tim di [[futbol|futbòlista]] ku ta representa [[Sürnam]]. E ta kai bou di .........., ku ta miembro di [[Caribbean Football Union|CFU]] i miembro asosiá di [[CONCACAF]]. == Historia == E selekshon di Sürnam a kuminsa komo tim nashonal ==== Torneo ABCS ==== {| class="wikitable collapsible" width=50% style="text-align: center;font-size:90%;" !colspan=8|Boneiru den torneo ABCS |- !width=45%|Aña !width=25%|Lugá !width=8%|W !width=8%|G !width=8%|E !width=8%|P !width=8%|GF !width=8%|GC |- bgcolor=#9acdff |{{CUW}} 2010||di kuater ||2||0||1||1||5||7 |- bgcolor=gold |{{SUR}} 2011||'''kampeón'''||2||1||1||0||5||3 |- bgcolor=#9acdff |{{ABW}} 2012||di kuater ||2||0||0||2||2||17 |- bgcolor=#cc9966 |{{CUW}} 2013||di tres ||2||1||0||1||2||3 |- bgcolor=#9acdff |{{SUR}} 2015||di kuater ||2||0||0||2||1||7 |- bgcolor=silver |{{CUW}} 2021||supkampeón||2||1||0||1||4||4 |- bgcolor=#9acdff |{{CUW}} 2022||di kuater ||2|| ?|| 0 || ? || 1 || 5 |- !'''Total'''||'''6/6'''||14||3||2||7||20||46 |} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =148545934|titulo=Selección de fútbol de Bonaire}} {{References}} }} [[:Category:Futbòl]] [[:Category:Surnam]] Na de staatkundige hervormingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden van 10 oktober 2010 en na afronding van het kwalificatietoernooi van de Caribbean Cup 2010 ging het Nederlands-Antilliaans voetbalelftal over in het Curaçaos voetbalelftal. Bonaire werd een paar jaar later voorlopig lid van de Caraïbische Voetbalunie CFU en op 19 april 2012 geassocieerd lid van de CONCACAF, en kan daarom in de toekomst inschrijven voor de Caribbean Cup. Het Bonairiaans voetbalelftal is een team van voetballers dat Bonaire vertegenwoordigt. Bonaire is niet aangesloten bij de FIFA en kan daarom niet deelnemen aan het wereldkampioenschap. Bonaire doet jaarlijks mee aan het ABCS-toernooi, dat het in 2011 verrassend won. The '''Bonaire national football team''' ({{lang-nl|Bonairiaans voetbalelftal}}; {{lang-pap|Selekshon Bonerianu di futbòl}}) is the national football team of the [[Caribbean]] island of [[Bonaire]], a [[Public body (Netherlands)|public body]] of the [[Netherlands]]. It is under the control of the [[Bonaire Football Federation]]. It became a member of the [[Caribbean Football Union|CFU]] and an associate member of CONCACAF on 19 April 2013.<ref name="CFU Facebook">{{cite web|title=CFU Facebook|url=https://www.facebook.com/CaribbeanFootballUnion/posts/294315830704569|publisher=Caribbean Football Union|access-date=13 June 2014|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207213742/https://www.facebook.com/CaribbeanFootballUnion/posts/294315830704569|url-status=live}}</ref><ref name="Congress takes key step in transparency">{{cite web|title=Congress takes key step in transparency|url=http://www.concacaf.com/page/ConfederationDetail/0,,12813~3150654,00.html|publisher=CONCAF|access-date=20 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423234254/http://www.concacaf.com/page/ConfederationDetail/0%2C%2C12813~3150654%2C00.html|archive-date=23 April 2013}}</ref><ref name="Member Associations: Bonaire">{{cite web|title=Member Associations: Bonaire|url=http://cfufootball.org/index.php/member-associations/our-members/9180-bonaire|publisher=Caribbean Football Union|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193820/http://cfufootball.org/index.php/member-associations/our-members/9180-bonaire|archive-date=29 October 2013|url-status=dead}}</ref> after which it became a full CONCACAF member on 10 June 2014<ref name="Ordinary Congress finalized">{{cite web|title=Ordinary Congress finalized|url=http://www.concacaf.com/article/ordinary-congress-finalized|publisher=CONCACAF.com|access-date=10 June 2014|date=10 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612210312/http://www.concacaf.com/article/ordinary-congress-finalized|archive-date=2014-06-12|url-status=dead}}</ref> The team can participate in the [[CONCACAF Gold Cup]] and [[Caribbean Cup]] because of their membership in the confederation and sub-confederation.<ref name="Bonaire join CONCACAF as remaining non-FIFA sides gain full membership">{{cite web|title=Bonaire join CONCACAF as remaining non-FIFA sides gain full membership|date=20 April 2013|url=http://nonfifafootball.blogspot.com/2013/04/bonaire-join-concacaf-as-remaining-non.html|publisher=Non-FIFA football|access-date=22 April 2013|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029203911/http://nonfifafootball.blogspot.com/2013/04/bonaire-join-concacaf-as-remaining-non.html|url-status=live}}</ref> However, Bonaire is not a member of [[FIFA]] and therefore can not compete in the [[FIFA World Cup]] or other FIFA events.<ref name="Sport en spel">{{cite web|title=Sport en spel|url=http://www.beautiful-bonaire.nl/over_bonaire/cultuur_sport_spel.html|publisher=beautiful-bonaire.nl|access-date=22 October 2014|language=nl|archive-date=22 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022212953/http://www.beautiful-bonaire.nl/over_bonaire/cultuur_sport_spel.html|url-status=live}}</ref><ref name="What is CONCACAF?">{{cite web|title=What is CONCACAF?|url=http://www.concacaf.com/page/History|publisher=CONCACAF|access-date=21 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406031852/http://www.concacaf.com/page/History|archive-date=2013-04-06|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =61824225|titulo=Miguel Pourier}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Pourier, Miguel}} [[:Category:Antias Hulandes]] [[:Category:Hende]] ----------------- '''Selekshon antiano di futbòl''' tabata e tim nashonal di [[futbòl]] ku tabata representa [[Antias Hulandes]] na wega y torneonan internacional, manera na ....... == Reforma Antias Hulandes == Tras e [[Disolucion di Antia Hulandes|reformanan konstitushonal]] denter di [[Reino Hulandes]] di [[10 di òktober]] [[2010]] i e final di e torneo di kualifikashon pa [[Kopa Karibe]] 2010 e [[selekshon antiano di futbòl ]] a pasa over den e [[selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]]. Un par di aña despues Boneiru a bira miembro interino di CFU i desde 19 di aprel [[2012]] miembro asosiá di [[CONCACAF]], i den futuro por inskribí pa [[Kopa di Oro]]. {{Appendix}} [[:Category:Beisbol]] [[:Category:Kòrsou]] ta kambio na selekshon nashonal di KorsouOorspronkelijk heette het "Honkbal Nederlandse Antillen Nationaal Team", maar op 10 oktober 2010 werd de Nederlandse Antillen als regering ontmanteld (details zijn " Nederlandse Antillen "), de naam van het nationale team werd ook gewijzigd in "Curaçao Nationaal Team ". en.wiki" The '''Netherlands Antilles national baseball team''' was a national team of the [[Netherlands Antilles]] and was controlled by the Netherlands Antillean Baseball Federation. It represented the former nation in senior-level men's international competition. The Netherlands Antilles team was distinct from the [[Netherlands national baseball team]]. The Netherlands Antilles were represented in twelve [[Baseball World Cup]]s. Their highest finish was 7th place.<ref name="bjarkman worldcup">[[#refBjarkman|Bjarkman 2005]], pp.416–39</ref> -------- '''Seleccion nacional di baseball di Aruba''' ta e team di [[Beisbòl|baseball]] cu ta representa Aruba na wega y torneonan internacional, manera na [[Weganan Panamericano]]. {{America baseball teams}} {{National sports teams of Aruba}} ----------- {{Variante|c}} {{Databox}} == Historisch overzicht == {| class="wikitable sortable" ! WK-jaar ! Gastland(en) ! Aantal deelnemers ! Wereldkampioen ! Uitslag van de finale ! 2e plaats ! 3e plaats ! 4e plaats |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1930|1930]]''' | {{UY}} | style="text-align: center;" | 13 | {{URU}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1930|4 – 2]] | {{ARG}} | {{USA}} | {{YUG}} |- | '''1934''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1934 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ITA}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ITA-1861f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1934|2 – 1 <small>n.v.</small>]] | {{TCHf}} | {{GER-1935f}} | {{AUTf}} |- |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1938|1938]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1938 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{FRA}} | style="text-align: center;" | 15 | {{ITA-1861f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1938|4 – 2]] | {{HUN}} | {{BRA}} | {{SWE}} |- | '''1942''' | colspan="7" | ''Kansela pa motibu di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]'' |-style="background: #D0E6FF;" |- | '''1946''' | colspan="7" | ''Afgelast vanwege de Tweede Wereldoorlog'' |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1950|1950]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1950 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{BR-1889}} | style="text-align: center;" | 13 | {{URUf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1950|2 - 1]] | {{BRA}} | {{SWE}} | {{ESP}} |- | '''1954''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1954 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CH}} | style="text-align: center;" | 16 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1954|3 – 2]] | {{HUN-1949f}} | {{AUTf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1958|1958]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1958 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{SE}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRA-1889f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1958|5 – 2]] | {{SWEf}} | {{FRAf}} | {{FRGf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1962|1962]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1962 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CL}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1962|3 – 1]] | {{TCHf}} | {{CHIf}} | {{YUGf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1966|1966]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1966 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{EN}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ENGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1966|4 – 2 <small>n.v. </small>]] | {{FRGf}} | {{PORf}} | {{URS-1955f}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1970|1970]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1970 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{MX}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRA-1968f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1970|4 – 1]] | {{ITAf}} | {{FRGf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1974|1974]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1974 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{DE-1949-WD}} | style="text-align: center;" | 16 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1974|2 – 1]] | {{NEDf}} | {{POLf}} | {{BRA-1968f}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1978|1978]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1978 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{AR}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ARGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1978|3 – 1 <small>n.v. </small>]] | {{NEDf}} | {{BRA-1968f}} | {{ITAf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1982|1982]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1982 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ES}} | style="text-align: center;" | 24 | {{ITAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1982|3 – 1]] | {{FRGf}} | {{POLf}} | {{FRAf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1986|1986]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1986 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{MX}} | style="text-align: center;" | 24 | {{ARGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1986|3 – 2]] | {{FRGf}} | {{FRAf}} | {{BELf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1990|1990]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1990 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{IT}} | style="text-align: center;" | 24 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1990|1 – 0]] | {{ARGf}} | {{ITAf}} | {{ENGf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1994|1994]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1994 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{US}} | style="text-align: center;" | 24 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1994|0 – 0 <small>n.v. (P: 3-2)</small>]] | {{ITAf}} | {{SWEf}} | {{BULf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1998|1998]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1998 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{FR}} | style="text-align: center;" | 32 | {{FRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1998|3 – 0]] | {{BRAf}} | {{CROf}} | {{NEDf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2002|2002]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2002 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{KR}}<br />{{JP}} | style="text-align: center;" | 32 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2002|2 – 0]] | {{GERf}} | {{TURf}} | {{KORf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2006|2006]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2006 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{DE}} | style="text-align: center;" | 32 | {{ITAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2006|1 – 1 <small>n.v. (P: 5-3)</small>]] | {{FRAf}} | {{GERf}} | {{PORf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2010|2010]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2010 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ZA}} | style="text-align: center;" | 32 | {{ESPf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2010|1 – 0 <small>n.v.</small>]] | {{NEDf}} | {{GERf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2014|2014]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2014 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{BR}} | style="text-align: center;" | 32 | {{GERf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2014|1 – 0 <small>n.v. </small>]] | {{ARGf}} | {{NEDf}} | {{BRAf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2018|2018]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2018 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{RU}} | style="text-align: center;" | 32 | {{FRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2018|4 – 2]] | {{CROf}} | {{BELf}} | {{ENGf}} |- |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2022|2022]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2022 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{QA}} | style="text-align: center;" | 32 | | | | | |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2026|2026]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2026 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CA}}<br />{{MX}}<br />{{VS}} | style="text-align: center;" | 48 | | | | | |} ---------------- 7nappt2txcml1f7lp46ncpogtr2i7uh 198265 198239 2026-07-25T17:59:33Z Caribiana 8320 198265 wikitext text/x-wiki "__NOINDEX__" Pending: [[Bobbi-Lynn de Jong]] - [[Jeremi Profar]] - [[Hillard Cijntje]] - [[Liemarvin Bonefacia]] - [[Pariba Little League]] - [[Federashon di Atletismo di Kòrsou]] --------- {{infobox deportista | variante = c | nomber = Bobbi-Lynn de Jong | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = [[2010]]? | pais = {{NLD}} - Boneiru | deporte = [[windsurf]] }} '''Bobbi-Lynn de Jong''' (☆ 2010 na [[Hulanda]]) ta un deportista di Boneiru den e ramo di windsurf. Desde 2023 e ta competi den e campeonato di 'Professional Windsurfers Association' (PWA) y a titula campeon .... == Bida i karera == Den 2020 Bobbi-Lynn de Jong a muda cu su famia di Hulanda pa Boneiru.<ref>[https://www.neilpryde.com/blogs/international-team/bobbi-lynn-de-jong Bobbi Lynn de Jong]</ref> E tin dos ruman muhe mas yong: Kit i Lone ku ta mbe ta aktivo den windsurf.<ref>https://www.windsurf.co.uk/next-generation-de-jong-sisters/ </ref> Eynan el a cuminsa praktika windsurf na edat di 10 ana. op 14 jaar al op wereldniveau vrouwen in de surfwereld.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/bonaire/30455-bobbi-lynn-surft-mee-in-de-wereldtop Bobbi-Lynn surft mee in wereldtop], [[Antilliaans Dagblad]] (10 di desember 2024)</ref> Op slechts 14-jarige leeftijd veroverde de Bonairiaanse vier wereldtitel in de disciplines fin en foil, en dat in de categorie tot en met 17 en 21 jaar. <ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/interview/30418/bobbi-lynn-de-jong-bonairiaans-talent-in-de-surfsport-klaar-voor-nederlandse-trainingen-op-de-iq-foil Bobbi-Lynn de Jong: Bonairiaans talent in de surfsport, klaar voor Nederlandse trainingen op de IQ-Foil], bonaire.nu (26 di desember 2024)</ref> Tycho Smits and Bobbi-Lynn de Jong win the PWA Youth Slalom World Cup in Bonaire<ref>https://www.surf-magazin.de/en/windsurfing/scene-and-events/junior-world-cup-tycho-smits-and-bobbi-lynn-de-jong-win-the-pwa-youth-slalom-world-cup-in-bonaire/</ref> Bobbi-Lynn De Jong 🇧🇶 was only 13 years old when she made her Tour debut in Fuerteventura last summer!2023<ref>[https://www.bes-reporter.com/news/bonaire/65647/thirteen-year-old-windsurfer-from-bonaire-finishes-ninth-at-pwa-slalom-competition Thirteen-year-old windsurfer from Bonaire finishes ninth at PWA slalom competition], bes reporter (10 di ougustus 2023)</ref> Bij de vrouwen blijft Bobbi-Lynn de Jong dé Bonairiaanse uitblinker. De jeugdwindsurfster, die dit seizoen voor het eerst tussen de senioren uitkomt, zette haar sterke vorm voort met opnieuw meerdere topklasseringen. Na acht gevaren eliminaties staat zij op een knappe derde plaats in het tussenklassement en mengt zij zich volop in de strijd om de podiumplaatsen.<ref>Hans Hofstra, https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/92845/bobbi-lynn-de-jong-op-podium-taty-frans-blijft-meedoen-om-topklassering Bobbi-Lynn de Jong op podium, Taty Frans blijft meedoen om topklassering], </ref> 2025:Drievoudig goud voor Bobbi-Lynn de Jong bij jeugd windsurfen in Denemarken<ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/79826/drievoudig-goud-voor-bobbi-lynn-de-jong-bij-jeugd-windsurfen-in-denemarken</ref> 2026: Bobbi-Lynn de Jong de sterkste was bij de fin-jeugd tot 17 jaar.<ref>https://www.bonaire.nu/nieuws/sport/89929/amado-vrieswijk-en-bobbi-lynn-de-jong-pakken-goud-op-defi-wind</ref> === Copa mundial di Windsurf === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:560px;" |- class="hintergrundfarbe5" ! rowspan="2" width="100" | Temporada ! colspan="2" | Foil ! colspan="2" | Slalom ! colspan="2" | Freestyle |- class="hintergrundfarbe5" ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> ! width="75" | <small>Posicion</small> ! width="75" | <small>Puntonan</small> |- | align="center" | 2023 || - || - || - || - || - || - |- | align="center" | 2024 || 4. || ? || 9 || ? || - || - |- | align="center" | 2025 || 6. || ? || 5. || ? || - || - |- |} == Link eksterno == * https://www.pwaworldtour.com/athletes/de-jong-bobbi-lynn-nb-46/ {{Appendix}} Bobbi-Lynn de Jong (☆ 2010 na Hulanda) ta un deportista di Boneiru den e ramo di windsurf. Desde 2023 e ta kompetí den e campeonato di Professional Windsurfers Association (PWA), unda e ta konsiderá komo un di e talento hóbèn mas promesedor den e deporte. Bida i karera Bobbi-Lynn de Jong a nase na Hulanda i na 2020 e a muda huntu ku su famia pa Boneiru.[1] E tin dos ruman muhé mas yong, Kit i Lone, ku tambe ta aktivo den windsurf.[2] Na Boneiru, e a kuminsá praktika e deporte na e edad di 10 aña. Ya na un edad hopi hóbèn, de Jong a mustra su talento na nivel internacional. Na 2023, na solamente 13 aña, e a hasi su debut den PWA World Tour na Fuerteventura.[6] Un aña despues, na 14 aña di edad, e tabata ya kompetiendo na nivel mundial den kategoría femenino.[3] Den e mesun periodo, de Jong a logra gana kuater título mundial den e disciplinanan fin i foil, den kategoríanan te ku 17 aña i te ku 21 aña.[4] E resultado aki a pone su firmemente entre e mihó windsurfernan hóbèn na mundu. Na Boneiru, de Jong a gana e PWA Youth Slalom World Cup, huntu ku Tycho Smits, konfirmando su posishon komo talento sobresaliente den e deporte.[5] Durante su promé temporada entre seniornan, e a sigui impresioná ku varios klasifikashon haltu. Despues di ochu eliminashon, e a yega na un meritorio di tres lugá den e klasifikashon provisonal, i asina e a bira un kontendiente serio pa podio.[7] Na 2025, de Jong a logra tres medaya di oro den kompetensianan di windsurf pa hubentut na Dinamarka.[8] Na 2026, e a sigui su exito, bira e mihó den e kategoría fin pa hubentut te ku 17 aña.[9] Estilo i influensia Bobbi-Lynn de Jong ta rekonosí pa su versatilidat den diferente disciplina di windsurf, spesialmente fin i foil. Su rapido desaroyo i resultadonan na un edad tan hóbèn a hasi ku e ta konsiderá komo un di e gran promesanan pa futuro di windsurf internacional. ----------------- {{infobox deportista | variante = c | nomber = Jeremi Profar | imagen = Juremi Profar Nashville 2019.jpeg | descripcion = Jeremi Profar na [[Nashville]] (2019). | fecha nacemento = [[30 di yanüari]] [[1996]] | pais = {{CUW}} | deporte = [[beisbòl]] }} '''Juremi Gregorius Profar''' (☆ [[30 di yanüari]] [[1996]]) ta un pelotero profeshonal di [[Kòrsou]]. E ta hunga komo infielder di beisbòl profeshonal di Karachi Monarchs di Baseball United. El a hunga den Liga Menor di Beisbòl di 2013 pa 2019. El a yega di hunga pa Hulanda den kompetensia internashonal. == Bida i karera == Profar a representá Willemstad, Curaçao i Pabao Little League na Little League World Series 2007 i 2008. Su rumannan, [[Jurickson Profar|Jurickson]] i Jurdrick, tambe a representá e mesun Little League den e finalnan, Jurickson hasiendo esaki na 2004 i 2005, sigui despues pa Jurdrick na 2019. == Link eksterno == * [https://www.mlb.com/player/juremi-profar-642282?stats=career-r-hitting-minors&year=2026 Profil Jeremi Profar], mlb.com --------- Juremi a hunga semper pa e [[Santa Maria Pirates|Piratanan di Santa Maria]], pero aparentemente algu no a bai manera mester ta i e hóben pelotero aki a disidí ku e ta bandoná e barku Pirata i djòin e ekipo Skòrpion kaminda tambe segun nos fuente mesora Profar a bira e mihó hungadó di posishon pagá den beisbòl lokal. Profar tin dos aña ku e no a hunga den e kampionato lokal i konsekuentemente el a bira liber te ku el a firma kaba ku Scorpions. Deporte Vigilante a komprondé ku tin mas pelotero na kaminda pa Scorpions, pero nos lo mester haña e konfirmashon ainda.<ref>[https://vigilantekorsou.news/juremi-profar-pa-royal-scorpions/ Juremi Profar pa Royal Scorpions], [[Vigilante]] (22 di yüli 2026)</ref> ------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{infobox deportista | variante = c | nomber = Hillard Cijntje | fecha nacemento = [[22 di yüni]] [[1992]] | pais = {{CUW}} | deporte = siklismo }} '''Hillard Cijntje''' (☆ [[22 di yüni]] [[1992]] na [[Willemstad]]) ta un siklista di [[Kòrsou]]. ==Biografia== fr.wiki"Hillard Cijntje a nase dia 22 di yüni 1992, na [[ Kòrá]], un bario den e stat di Willemstad. E ta un di e mihó siklistanan riba e isla di Kòrsou.[1] El a hasi su marka na 2010 dor di bira un dòbel kampion di Karibe den e kategoria di yòn, ganando tantu e kareda di kaminda komo e prueba di tempu.[2] Na mei 2011, el a biaha pa Medellín pa partisipá den e Kampionato Panamerikano.[3] El a terminá di 28 den e prueba di tempu, kasi ocho minüt tras di e ganadó, Leandro Messineo, i despues a bandoná e kareda di kaminda.[4] Na 2012, el a gana un medaya di bròns na e Kampionato di Time Trial di Karibe. E mesun aña ei, el a kompetí den e Kampionato Mundial representando Antia Hulandes, ounke e pais a stòp di eksistí na fin di 2010. Den e kategoria bou di 23 aña, el a terminá na di 61 lugá den e prueba di tempu i a bandoná e kareda di kaminda, ku a wòrdu gana pa Alexey Lutsenko.[5] Na 2013, el a terminá di kuater i tabata e mihó koredó hulandes den e Amstel Curaçao Race, un kriterio internashonal.[6] Durante e periodo aki, el a core tambe na Hulanda[1] pa e club di WV Noord-Holland. Na 2014, el a bira e kampion di time trial di Kòrsou na su stat natal Willemstad. El a regresá na siklismo na 2016, despues di un pausa temporal for di kompetensia, i a bira un dos biaha subkampion nashonal. Na 2017, el a distingui su mes ganando numeroso careda teni riba e isla di Curaçao. El a gana tambe e John T. Memorial, ku a tuma lugá na Anguilla.[1] Na e Kampionato di Karibe, el a terminá di sinku den e prueba di tempu[7] i di ocho den e kareda di kaminda.[8] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=fr|oldid = |titulo=Hillard Cijntje}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Hillard}} [[Kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Hende]] -------------------- [[Futbol|Futbòl]] i [[beisbòl]] ta e [[deporte]]nan mas popular na Kòrsou. E [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl]] a gana [[Kopa Karibe]] 2017 tras di derotá Jamaica, i asina a klasifiká pa e [[Kopa Oro di CONCACAF]]. Na 2019, nan a gana e Kopa di Rei na [[Tailandia]], despues di derotá [[Vietnam]] den e final. E logro mas grandi a yega na 2025, ora Kòrsou a klasifiká pa e [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial di FIFA]] 2026, birando e pais di mas chikí den historia pa logra esaki. Beisbòl tin un tradishon fuerte tambe. Na 2004, e tim di Little League di [[Willemstad]] a bira kampeon mundial. E isla a produsí varios húngadó di nivel mundial manera [[Andruw Jones]], [[Ozzie Albies]] i [[Kenley Jansen]], tur ku aparishonnan den [[Major League Baseball|MLB]] All-Star Game. Otro deportenan ta floresé danki na e klima i naturalesa di e isla. Deporte akuatiko, spesialmente [[windsurf]] ta popular pa motibu di [[Passaat|bientu konstante]], miéntras e awa klá i kayente ta ideal pa buseo i snorkel, ku visibilidat te ku 30 meter.<ref>Motion Magazine, yüni 2005</ref><ref>{{cite web|work=The New York Times |title=Frommers Guide to Curaçao water sports |url=https://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html |date=2006-11-20|archive-date=2013-02-23 |access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130223094251/http://www.nytimes.com/frommers/travel/guides/caribbean-and-bermuda/curacao/frm_curacao_0178020606.html }}</ref> Tin tres kancha di gòlf riba e isla. Den atletismo, Kòrsou tambe a logra resultadonan notabel, manera medayanan na Weganan CARIFTA.<ref>{{cite web |title=42nd Carifta Bahamas in 2013 – 3/30/2013 to 4/1/2013 – T. A. ROBINSON NATIONAL TRACK & FIELD STADIUM&nbsp;– Nassau, Bahamas&nbsp;– Results |url=http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm |publisher=CFPI Timing & Data |access-date=13 November 2013 |archive-date=2023-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114013134/http://www.cfpitiming.com/2013_Outdoor_Season/Carifta_Games_2013/Carifta_Games_female_results_2013.htm}}</ref> {{Appendix}} ---------------- Futbòl i beisbòl ta e deportenan mas popular di e isla. E selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou a gana e Kopa di Karibe 2017 derotando Jamaica den e final, klasifikando pa e Kopa di Oro di CONCACAF 2017.[148] Nan a biaha pa Thailand i a partisipá den e Kopa di Rei 2019 pa promé bia, eventualmente ganando e torneo dor di gana Vietnam den e final.[149] Na 2025, Kòrsou a klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA 2026 dor di gana nan grupo den e buèlta final di e Klasifikashonnan di CONCACAF, birando e nashon di mas chikitu den historia pa klasifiká pa un Kopa Mundial.[150] Na 2004, e ekipo di Little League Baseball di Willemstad, Curaçao, a gana e titulo mundial den un wega contra e campeon di Merca di Thousand Oaks, California. E liña di Willemstad a inkluí Jurickson Profar, e prospekto di shortstop destaká ku, te ku 2026, ta aktualmente riba e lista di Atlanta Braves di Major League Baseball (MLB); i Jonathan Schoop.[151] Hungadónan di Kòrsou Andruw Jones[152] (indusí den e Salon di Fama na 2026)[153], Ozzie Albies, i Kenley Jansen a hasi vários aparishon den MLB All-Star Game.[154] E pelíkula dokumental di 2010 Boys of Summer[155] ta detayá e All-Stars di Pabao Little League di Curaçao ganando e di ocho kampionato konsekutivo di nan pais na e Little League World Series di 2008, despues sigui pa derotá otro timnan, inkluyendo Puerto Rico i Repúblika Dominikana, i ganando un lugá na Williamsport[156]. Otro deportenan E bientunan komersial prevalesente i awa kayente ta hasi Korsou un lugá pa windsurf.[157] Tin awa kayente i kla rònt di e isla. Buseadonan i snorkelnan por tin visibilidat te ku 30 meter (98 pia) na e Parke Marino Bou di Curaçao, ku ta ekstendé a lo largu di 20 kilometer (12 miya) di e liña di kosta sùit di Kòrsou.[158] Curaçao a participa na Weganan CARIFTA 2013. Kevin Philbert a sali na di tres lugá den e salto largu maskulino bou di 20 aña ku un distansia di 7.36 meter (24.15 pia). Vanessa Philbert a keda na di dos lugá den e 1.500 meter (4.900 pia) femenino bou di 17 aña ku un tempu di 4:47.97.[159][160][161][162] ------------- {| class="wikitable" width="90%" style="font-size:90%; text-align:center;" | colspan="9" |'''Grupo E - [[Kopa Mundial di Futbòl]] 2026''' ! rowspan="31" width="1%" | |- ! width="2%" |Posishon ! width="2%" |Tim ! width="2%" |{{Tooltip|Pld|Matches played}} ! width="2%" |{{Tooltip|W|Matches won}} ! width="2%" |{{Tooltip|D|Matches drawn}}* ! width="2%" |{{Tooltip|L|Matches lost}} ! width="2%" |{{Tooltip|GF|Goals for}} ! width="2%" |{{Tooltip|GA|Goals against}} ! width="2%" |{{Tooltip|GD|Goals difference}} ! width="2%" |{{Tooltip|Pts|:Points}} |- | 1 ||[[File:Flag of Germany.svg|20px|border]] [[Alemania]] || 1||1||0||0||7||1 ||+6 ||3 |- | 2 ||[[File:Flag of Ecuador.svg|20px|border]] [[Ecuador]] || 0|| || || || || || || |- | 3 ||[[File:Flag of Ivory Coast.svg|20px|border]] [[Ecuador]] || 0 || || || || || || || |- | 4 ||[[File:Flag of Curacao.svg|20px|border]] [[Kòrsou]] || 1|| 0 ||0||1|| 1||7||-6||0 |} Pos Teamvte Pld W D L GF GA GD Pts Qualification 1 Germany 1 1 0 0 7 1 +6 3 Advance to knockout stage 2 Ecuador 0 0 0 0 0 0 0 0[a] 3 Ivory Coast 0 0 0 0 0 0 0 0[a] Possible knockout stage based on ranking 4 Curaçao 1 0 0 1 1 7 −6 0 ----------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Blue Wave''' òf '''The Blue Wave''' ta un beinam ofisial di e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]], ku ta representá e pais den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK).<ref name=:"1"/> E término a bira popular durante e kampaña eliminatorio pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 di [[FIFA]], kaminda Kòrsou pa promé bes den su historia a logra kualifiká pa e torneo.<ref name=:"0">[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], [[Antilliaans Dagblad]] (10 juni 2024)</ref> Mas ku un simpel nòmber di kariño, "Blue Wave” ta referí tambe na un fenómeno sosial i kultural ku a surgi rondó di e selekshon. E ta simbolisá un ola kolektivo di sosten, orguyo i identidat nashonal, tantu riba e isla komo den diáspora, durante e preparashon pa i [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl|partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial]] 2026, organisá pa [[FIFA]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], [[Canada]] i [[México]].<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> ==Nòmber== Na 2024, e nòmber "Blue Wave" a wòrdu menshoná den korant [[Antilliaans Dagblad]] komo un proyekto di FFK pa Kopa Mundial 2026.<ref name=:"0"/> E ekspresion probablemente a surgi di manera spontáneo den e fanatikada komo un nòmber di kariño pa e selekshon.<ref>Peppie Sulvaran, [https://vigilantekorsou.news/e-motibu-dikon-ta-uza-panetar-negra-pa-selekshon-di-korsou/ E motibu dikon ta uza Pantera Negra pa selekshon di Kòrsou], [[Vigilante]] (26 di yanüari 2026)</ref> "Blue Wave" ta referí na e laman ku ta rondoná Kòrsou, i tambe na e koló blou tradishonal di e tim.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Histórikamente, e selekshon tabata konosí tambe komo ''Los Azules'' i ''De Blauwen''. Ademas di su referensia literal, e término tin un nifikashon metafóriko: un ''ola'' ku ta representá un kresemento kontinuo di entusiasmo popular i unidat nashonal. Durante e weganan eliminatorio pa Kopa Mundial 2026, e frase a bira un lema unifikante, ampliamente usá pa fanátiko, medio di komunikashon i organisashonnan. ==Konteksto deportivo== Kòrsou, un pais outónomo den [[Reino Hulandes]] ku un poblashon relativamente chikitu (158.006 habitante, 2026)<ref>[https://nu.cw/2026/05/13/cbs-bevolking-curacao-groeit-met-bijna-1-900-inwoners/ CBS: bevolking Curacao groeit met bijna 1.900 inwoners], nu.cw (13 di mei 2026)</ref> i un superfisie limitá (444 km²), a bira miembro di FIFA na 2011. Desde e momentu ei, e selekshon nashonal a mustra progreso konstante den e arena regional i internashonal.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> Un momentu importante tabata e prestashon na [[Kopa Oro di CONCACAF]] 2019, unda Kòrsou a logra yega e kuarto final.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 di novèmber 2024)</ref> E resultado aki a pone e pais mas visibel den e region i a mustra su kapasidat kompetitivo. === Eliminatorio pa Kopa Mundial 2026 === Den e fase inisial di e eliminatorionan pa Kopa Mundial 2026, Kòrsou a logra un rekort fuerte, inkluyendo viktoria kontra paisnan manera [[Sint Lucia|St. Lucia]], [[Aruba]] i [[Barbados]].<ref name=:"2">Will Unwin, [https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-fifa-world-cup-qualification-dick-advocaat An impossibility made possible’: how tiny Curaçao made World Cup history], theguardian.com (19 di novèmber 2025)</ref> Un resultado partikularmente notabel tabata e viktoria di 5–1 kontra [[Haiti]]. Den e siguiente ronda, Kòrsou a enfrentá rivalnan mas fuerte manera [[Jamaica]] i [[Trinidad i Tobago|Trinidad & Tobago]], i tambe [[Bermuda]]. Viktorianan importante, inkluyendo un triunfo di 2–0 kontra Jamaica, a asegurá un posishon favorable den e grupo. Finalmente, dia 18 di november 2025, ku e empate 0-0 kontra Jamaica Kòrsou a terminá den top di grupo B.<ref name=:"2"/> E kampaña elimatorio tabata karakterisá pa konsistensia, organisashon defensivo i efisiensia ofensivo, permitiendo Kòrsou pa kualifiká pa e Kopa Mundial sin presedente den su historia.<ref>Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025)</ref> Un faktor importante tabata ku Canada, México i Merka no a partisipá den e eliminatorionan debí na nan kualifikashon outomátiko komo pais anfitrion di Kopa Mundial. Normalmente, e paisnan aki ta forma e obstákulo mas grandi pa timnan di [[CONCACAF]] (e asosiashon di futbòl di Karibe i Sentro i Nort Amérika).<ref>[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/hoe-de-wk-deelname-van-curacao-mensen-op-meerdere-continenten-verbindt Hoe de WK-deelname van Curaçao mensen op meerdere continenten verbindt], [[Universidat Radboud]] (11 di yüni 2026)</ref> E kualifikashon a forma e punto mas altu te ku awor di e desaroyo deportivo di e selekshon. Ademas, Kòrsou a bira e pais mas chikitu ku a logra kualifiká pa Kopa Mundial,<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> un logro ku a wòrdu rekonosé pa Guinness World Records.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World Cup], Curaçao Chronicle (10 di yüni 2026)</ref> Segun ranking di FIFA, Kòrsou su posishon ta varia entre e top 80–90 di mundu, loke ta konsiderá un logro signifikativo pa un pais di su grandura. Dia 30 di mei 2026 e selekshon tabata pará na posishon nr. 82.<ref>[[https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20260119 World Ranking Men], [[FIFA]]</ref> ===E tim === Un karakterístika importante di e selekshon di Kòrsou ta su komposishon. E ekipo ta konsistí pa gran parti di hungadónan ku a nase na Hulanda, mientras tur a haña nan formashon den e sistema hulandes i ta aktivo den liganan profeshonal na [[Oropa]], Merka i [[Asia]].<ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> E uso di e hungadónan di diáspora ta posibel pa medio di reglanan di elegibilidat di FIFA, ku ta permití representashon a base di konekshonnan familiar, manera mayor òf welo. Den kaso di Kòrsou, e vínculo ku Reino Hulandes inkluso nan nashonalidat hulandes ta hasi e proseso mas fleksibel.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> Den temporada 2025/26, un kantidat signifikativo di hungadó di e selekshon tabata aktivo den Eredivisie i Eerste Divisie, loke a kontribuí na un nivel altu di eksperensia profeshonal den e tim.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614875-teruggekeerde-advocaat-kiest-voor-vertrouwde-namen-in-wk-selectie-curacao Teruggekeerde Advocaat kiest voor vertrouwde namen in WK-selectie Curaçao], nos.nl (18 di mei 2026)</ref> E entrenadó nashonal, Dick Advocaat, kende a asumí e posishon na 2024, a hunga un papel klave den e kualifikashon. Bou di su liderazgo, e selekshon a logra kombiná talento individual ku disiplina táktiko i eksperensia internashonal. Riba vèlt, e tim ta reflehá e karakter di Kòrsou: expresivo, sigur di su mes, i ku un sentido natural di ritmo, un meskla di kreatividat karibense i struktura [[Oropa|oropeo]].<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], [[Antilliaans Dagblad]]</ref> ==Enbolbimentu di komunidat i diáspora== E fenómeno “Blue Wave” a ekstendé mas ayá di e tereno di hunga.<ref name=:"5">Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025)</ref> Durante e preparashon pa Kopa Mundial, aktividatnan komunitario a wòrdu organisá na Kòrsou i den diáspora, spesialmente na Hulanda, unda e komunidat grandi di origen di Kòrsou (± 144.814 persona) ta biba.<ref>{{Cite web |title=CBS Statline |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85384NED/table?dl=C651B |access-date=2025-09-04 |website=opendata.cbs.nl |language=nl}}</ref><ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026)</ref> E movementu a logra mobilisá sosten popular na gran eskala, inkluyendo evento di fanátiko, proyekshon públiko di weganan i aktividatnan kultural.<ref name=:"5"/> Esei a kontribuí na un sentido fuerte di unidat nashonal i konekshon entre e isla i su diáspora. Miles di fanátiko a biaha for di Kòrsou pa asistí weganan di Kòrsou durante Kopa Mundial.<ref name="Guardian"/> ===Evento, festival i kreatividat === Relashoná ku e fenómeno “Blue Wave”, diferente evento i festival a wòrdu organisá, spesialmente den [[Willemstad]].<ref>[https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend], [[Amigoe]]</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]]</ref> Áreanan manera [[Punda]] i [[Otrobanda]] a wòrdu dekorá den tema di Kopa Mundial, kombinando deporte, músika i turismo.<ref name=:"4"/> “Blue Wave” a inspirá un gama amplio di produkshon kreativo, inkluyendo músika, arte visual, kontenido digital i merkansia promoshonal. Plataformanan sosial manera Instagram i YouTube a hunga un papel importante den difushon di e movementu. Plataformanan sosial manera [[Instagram]] i [[Youtube|YouTube]] a hunga un papel importante den difushon di e movementu. Entre otro, e artista musikal [[Jeon]] a lansa e kansion ''Mama Wa'' (The Blue Wave), ku ta sirbi komo himno pa e selekshon. Su letra ta reflehá e orguyo kolektivo rònt di e logro deportivo di kualifikashon i ta menshoná vários miembro di e tim.<ref name="Guardian"/><ref>E. Evertsz, [https://www.deporteawe.com/2025/12/29/futbol/a-song-a-nickname-a-movement-curacaos-bluewave-story/ A song, a nickname, a movement: Curaçao’s Bluewave story], deporteawe.com (29 di desember 2025)</ref> Artíkulonan manera bandera, paña i material promoshonal a bira símbolonan visibel di sosten popular,<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/local/world-cup-fever-drives-surge-in-demand-for-curacao-flags World Cup Fever Drives Surge in Demand for Curaçao Flags], Curacao Chronicle (2 di yüni 2026)</ref> i institushonnan manera [[Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten]] a emití moneda konmemorativo pa marka e momentu históriko.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37254 CBCS ta lansa monedanan commemorativo pa celebracion di clasificacion di Corsou pa Mundial], NoticiaCla (7 di mei 2026)</ref> ==Nifikashon i impakto== “Blue Wave” ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel di kon un logro deportivo por generá un movementu sosial i kultural mas amplio.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026)</ref> Analistanan ta interpretá “Blue Wave” komo un símbolo di koheshon sosial i identidat nashonal. E ta mustra kon deporte por unifiká diferente grupo den sosiedat i mustra loke e pais ta para p’e,<ref name=:"1"/> kual ta fortalesé e imagen di Kòrsou riba nivel internashonal (''nation branding'').<ref name=:"4">[https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride], curacao.com</ref> Su impakto ta inkluí: * oumento di visibilidat nashonal * interes kresiente den futbòl (partikularmente bou di hubentut di Kòrsou) * refuerso di identidat kompartí entre Kòrsou i su diáspora E término lo keda komo un símbolo duradero di orguyo kolektivo relashoná ku e partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial 2026.<ref>[https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026)</ref> Pa hopi hende, e suseso históriko aki ta representá mas ku djis futbòl. E ta trata di rekonosementu, orguyo i presensia di Kòrsou riba e esenario mundial.<ref name=:"1"/> == Mira tambe == * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|Selekshon nashonal di Kòrsou]] * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Federashon Futbòl Kòrsou]] * [[Kopa Mundial di Futbòl]] * [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl]] == Link eksterno == * [https://thebluewave.team/world-cup-2026/ Wepsait ofisial di The Blue Wave] * [https://www.instagram.com/reels/DSKrc7kDOnc/ The Blue Wave], Instagram * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 Bluewave], Youtube (Kantika ''Blue Wave'' (tambe konosí komo ''Mama Wa'', kantá pa [[Jeon]]) {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} [[:Kategoria:Futbòl na Kòrsou]] * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025) * [https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend] * [https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride] * [https://www.africanews.com/2026/05/29/curacaos-blue-wave-smallest-nation-ever-on-footballs-biggest-stage/ Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage] * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], AD * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], AD * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026) * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026) * [https://nu.cw/2026/01/23/precies-honderd-jaar-geleden-eerste-wedstrijd-van-de-blue-wave/ Precies 100 jaar geleden: eerste wedstrijd van de "blue Wave"], nu.cw (23 januari 2026) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025) * https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026) * https://nu.cw/2026/06/01/overheid-organiseert-blue-nation-nature-experience/ ----------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Blue Wave''' òf '''The Blue Wave''' ta un beinam ofisial di e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] ku ta representá e pais den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa [[Federashon Futbòl Kòrsou]] (FFK).<ref name=:"1"/> E beinam aki a bira popular durante e weganan eliminatorio pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Kopa Mundial]] 2026 di [[FIFA]], ora e selekshon a logra kualifiká pa promé bes den su historia pa e torneo.<ref name=:"0">[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], [[Antilliaans Dagblad]] (10 juni 2024)</ref> Dor di su impakto “Blue Wave” ta referí no únikamente na e tim, sino tambe na un fenómeno sosial i kultural, simbolisando un ola kolektivo di sosten, orguyo i identidat nashonal rondó di e preparashon pa i partisipashon di Kòrsou den Kopa Mundial di FIFA 2026, organisá na Merka, Canada i México.<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> Pa hopi hende, e suseso históriko aki ta representá muchu mas ku djis futbòl. Ta trata di e rekonosementu, orguyo, i atenshon mundial pa loke Kòrsou a logra i loke e isla ta para p’e.<ref name=:"1"/> == Nòmber == Blue Wave por ta un nòmber ku e bini di e fanatikada komo e nòmber di kariño di nos selekshon.<ref>Peppie Sulvaran, [https://vigilantekorsou.news/e-motibu-dikon-ta-uza-panetar-negra-pa-selekshon-di-korsou/ E motibu dikon ta uza Pantera Negra pa selekshon di Kòrsou], [[Vigilante]] (26 di yanüari 2026)</ref> E ekspreshon ta un referensia na e laman ku ta rondoná e pais insular Kòrsou.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Histórikamente, e selekshon tabata konosé varios nomber alternativo manera ''Los Azules'' i ''De Blauwen'', ku ta referí na e koló blou tradishonal di e selekshon. Na mes momentu, e nòmber Blue Wave tin un nifikashon metafóriko: un “ola” ku ta representá un kresemento di entusiasmo popular i unidat nashonal. Kualifikashon pa Kopa Mundial 2026 a marka un momento históriko. Durante e proseso aki, “Blue Wave” a bira un lema unifikante ku reflehá e entusiasmo kresiente rondó di e ekipo. Den uso komun, e término ta wòrdu empleá pa fanátiko, medio di komunikashon i organisashonnan pa deskribí e movementu di sosten rondó di e selekshon nashonal di Kòrsou. Dat is de naam voor ‘The Blue Wave’, de beweging die op gang is gezet – onder meer met de aanstelling van Advocaat begin dit jaar – met als grote doel plaatsing voor het Wereldkampioenschap Voetbal 2026. Nog nooit eerder is het nationale herenteam van Curaçao aanwezig geweest op een WK. Het bereiken van de Gold Cup is een eerste belangrijke stap om het doel te halen.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> Esei ta e nòmber pa ‘The Blue Wave’, e movementu ku a wòrdu poné den moveshon – inkluyendo e nombramentu di Advocaat na kuminsamentu di e aña aki – ku e meta prinsipal di klasifiká pa e Kopa Mundial di FIFA 2026. E selekshon nashonal maskulino di Kòrsou nunka promé no a partisipá den un Kopa di Mundu. Yega na e Kopa di Oro ta un promé paso importante pa logra e meta ei.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> == Konteksto deportivo == [[File:Guinnessworldrecords.svg|thumb|right|120px|Logo Guinness World Records]] Kòrsou, un pais outónomo denter di [[Reino Hulandes]] ku un poblashon di 158.006 habitante (1 di yanüari 2026)<ref>[https://nu.cw/2026/05/13/cbs-bevolking-curacao-groeit-met-bijna-1-900-inwoners/ CBS: bevolking Curacao groeit met bijna 1.900 inwoners], nu.cw (13 di mei 2026)</ref> i un superfisie di 444 km², ta e pais mas chikí ku a logra kualifiká pa un Kopa Mundial di FIFA te ku 2026.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> Guinness Book of Records a rekonosé e hecho aki dia 14 di yüni 2026, ora di e partido Korsou kontra di Alemania na Houston.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nlCup], Curaçao Chronicle (10 di yüni 2026)</ref> Kòrsou a bira miembro di FIFA na 2011 i su selekshon nashonal a demostra progreso konstante den añanan siguiente.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> E ekipo a gana atenshon regional despues di su prestashon na CONCACAF Gold Cup 2019, unda e a yega e kuarto final. Kòrsou a gana atenshon internashonal den kompetensianan manera [[Kopa Oro di CONCACAF]], unda e a logra yega e buelta di kuarto final (2019), mustrando su kapasidat kompetitivo den region.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 di novèmber 2024)</ref> Segun ranking di FIFA, Kòrsou a yega na un posishon entre e top 80–90 di mundu (variabel segun aña), loke ta konsiderá un logro importante pa un pais di su grandura. Despues di e wega amistoso kontra Eskosia dia 30 di mei 2026 e ranking di Kòrsou ta nr. 82.<ref>[[https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=FRS_Male_Football_20260119 World Ranking Men], [[FIFA]]</ref> ===E ekipo=== Kualifikashon pa Kopa Mundial 2026 a marka un momentu históriko di eksito ku ta relashoná na algu faktor. E selekshon ta konsistí kasi kompletamente di hungadónan nasé na Hulanda ku a haña nan formashon den e akademianan hubenil di futbòl di Hulanda i tur ta biba pafor di Kòrsou bou kontrat di klupnan na Oropa, Merka i Asia. Entre e 26 hungadó solamente uno, [[Tahith Chong]], a nase na [[Willemstad]], pero a drenta e akademia di Feyenoord na Hulanda for di un edat hòben.<ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> Den temporada 2025/26, ocho hungadó selektá a hunga den Eredivisie, e liga mas altu na Hulanda, i kuater den Eerste Divisie. Dos hungadó a representá Hulanda anteriormente den se selekshon senior.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614875-teruggekeerde-advocaat-kiest-voor-vertrouwde-namen-in-wk-selectie-curacao Teruggekeerde Advocaat kiest voor vertrouwde namen in WK-selectie Curaçao], nos.nl (18 di mei 2026)</ref> Te ku 2023, sifranan di CBS Hulanda a mustra 144.814 persona di orígen di Kòrsou ta biba na Hulanda.<ref>{{Cite web |title=CBS Statline |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85384NED/table?dl=C651B |access-date=2025-09-04 |website=opendata.cbs.nl |language=nl}}</ref> E uso di hungadónan di diáspora ta posibel pa medio di reglanan di elegibilidat di FIFA i a kontribuí signifikativamente na nivel kompetitivo di e tim. Futbolistanan hulandes ku raisnan di Kòrsou ta permiti pa hunga pa Kòrsou pasobra nan tin nashonalidat hulandes.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> Di akuerdo ku e regulashon di FIFA, hungadónan por hunga pa un pais na kua nan ta konektá pa medio di nan mayor òf welonan. Komo ku Kòrsou ta un pais outónomo dentro di Reino Hulandes, e hungadónan aki mesora ta kumpli ku e eksigencia di nashonalidat pa e selekshon nashonal. Otro faktor tabata e oportunidat úniko ku a surgi ora Canada, Mexico i Merka no a partisipá den e partidonan eliminatorio debí na nan kualifikashon outomátiko komo pais anfitrion di Kopa Mundial. Normalmente, timnan di [[CONCACAF]] (e asosiashon di futbòl di Karibe i Sentro i Nort Amérika) ta pèrdè kontra e tres pais aki.<ref>[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/hoe-de-wk-deelname-van-curacao-mensen-op-meerdere-continenten-verbindt Hoe de WK-deelname van Curaçao mensen op meerdere continenten verbindt], [[Universidat Radboud]] (11 di yüni 2026)</ref> E entrenadó nashonal, [[Dick Advocaat]] (78), kende a asumí e posishon aki na 2024, a hunga un papel importante den e kualifikashon. Bou di su liderazgo Kòrsou a hasi bon uso di e reglanan di FIFA, resultando den un ekipo konsistiendo pa gran parti di futbolistanan profeshonal ku a nase i entrená na Hulanda. Debí ku residente di Karibe Hulandes tin nashonalidat hulandes, hungadónan ku raisnan di Kòrsou mesora ta bini na remarke pa un transferensia di nashonalidat deportivo. Un situashon komparábel ku kon hungadónan di Eskosia òf Gales ta hunga pa Inglatera. Ku partisipashon di Kòrsou, Advocaat a bira un di e entrenadónan mas eksperensiá den historia di Kopa Mundial komo el a yega di partisipa tantu ku Hulanda (Kopa Mundial 1994 na Merka) komo ku [[Surkorea]] (Kopa Mundial 2006 na Alemania). El a selekta un tim final pa Kopa Mundial sin kambio.?? ===Eliminatorio === Riba vèlt, Blue Wave ta un refleho di Kòrsou: expresivo, sigur di su mes, i ku un sentido natural di ritmo, un meskla di kreatividat karibense i struktura [[Oropa|oropeo]]. Den e fase di apertura di e eliminatorio pa Kopa Mundial 2026, Kòrsou tabatin un recort di 100% den su grupo, despues di a derotá [[Sint Lucia|St. Lucia]], Aruba, Barbados y mas notablemente Haiti ku 5-1. Den e di tres buelta e nashonnan mas establesé, Jamaica i Trinidad & Tobago, a para den nan kaminda den un grupo ku tambe tabata inkluí Bermuda. Kenji Gorré a skor den e viktoria krusial di 2-0 kontra Jamaica dia 10 di òktober 2025 na kas i Bermuda a wòrdu derotá 7-0 dia 13 di novèmber 2025.<ref name=:"2">Will Unwin, [https://www.theguardian.com/football/2025/nov/19/curacao-fifa-world-cup-qualification-dick-advocaat An impossibility made possible’: how tiny Curaçao made World Cup history], theguardian.com (19 di novèmber 2025)</ref> Ku forsa nan a logra pasa dia 18 di november 2025 ku Gorre remplasando Dick Advocaat komo coach, ounke tabatin nervio ora Jamaica a haña un penalti den tempu di leshon ku a wòrdu anula despues di un konsulta di video ku asistente di rèfri. Kòrsou a terminá den top di grupo B di e kampaña di kualifikashon.<ref name=:"2"/> == Enbolbimentu di komunidat == Durante e preparashon pa Kopa Mundial desde november 2025, aktividatnan komunitario a wòrdu organisá na Kòrsou i den diáspora, spesialmente na Hulanda. Esakinan a inkluí evento di fanátikonan di Blue Wave, proyekshonnan públiko di weganan i aktividatnan kultural. Diáspora i alkanse internashonal E movementu a resoná fuertemente den komunidatnan di Kòrsou den eksterior. Evento i inisiativanan di fanátikonan a wordu organisá na diferente pais, kontribuyendo na un oumento di visibilidat global. E movementu a resoná fuertemente den komunidatnan di Kòrsou den eksterior. Evento i inisiativanan di fanátikonan a wòrdu organisá na diferente pais, inkluyendo den Oropa i [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. E partisipashon den e Mundial a kontribuí na un oumento di visibilidat global di Kòrsou i a fortalesé konekshonnan entre Kòrsou i su diáspora, inkluyendo traves di turismo i atenshon mediátiko. Esakinan a pone enfasis riba e interkonekshon entre [[deporte]], [[kultura]] i [[turismo]]. E partisipashon públiko a krese visiblemente, i e evento a kontribuí na fortalesementu di un sentido di unidad nashonal. Kalkulashonnan ta sugerí ku mas ku 3.000 fanátiko for di Korsou lo ta presente na Houston pa e partido di apertura kontra Alemania. Alrededor di tres kuart di e kantidat ei ta wòrdu sperá pa e otro weganan di grupo.<ref name="Guardian"/> === Evento i festivalnan === E fenómeno “Blue Wave” a resultá den un programa di evento kultural organisá manera festival i selebrashonnan públiko den sentro históriko di [[Willemstad]]. E aktividatnan aki a kombiná deporte, músika i turismo.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di mei 2026)</ref> Aktualmente eventonan grandi di Blue Wave ta tumando lugá na Willemstad, i e sentronan di siudat di Punda i Otrobanda ta kompletamente dekorá den un ambiente di Kopa di Mundu. ===Produkshon kreativo=== E movimiento a inspirá produkshon kreativo manera músika, arte visual i kontenido digital. Plataformanan sosial a hunga un papel importante den su difushon, spesialmente bou di hóbennan. Despues ku Kòrsou a klasifiká, e artista musikal [[aruba]]no [[Jeon]] a lansa ''Mama Wa'' (The Blue Wave), un kansion dediká na e Blue Wave, e nomber di kariño di e tim. E kansion ta kapta e orguyo rondó di e logro, ku vários miembro di e tim menshoná. Tur selekshon nashonal tin un himno. Pa Korsou, e banda di zonido ei ta “Bluewave,” un kantika komo himno nashonal pa e selekshon, ku ta komposita i kanta pa e artista musikal arubano Jeon, den ritmo [[kompa]] i produsí pa Steve Andreas. El a kuminsá komo un petishon simpel. El a krese bira un gritu di reunion. Ku tempu, el a yuda kombertí “Bluewave” den un apodo ku e sostenedónan ta usa pa e selekshon nashonal mes.<ref>E. Evertsz, [https://www.deporteawe.com/2025/12/29/futbol/a-song-a-nickname-a-movement-curacaos-bluewave-story/ A song, a nickname, a movement: Curaçao’s Bluewave story], deporteawe.com (29 di desember 2025)</ref> Merkansia manera bandera i otro material promoshonal a bira símbolonan visibel di sosten popular. Centrale Bank van Curacao en Sint Maarten (CBCS) ta lansa dos moneda commemorativo special pa honra clasificacion historico di seleccion di futbol di Curacao pa Mundial di Futbol. Ta trata di un moneda di plata di cinco florin y un moneda di cincuenta cent.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37254 CBCS ta lansa monedanan commemorativo pa celebracion di clasificacion di Corsou pa Mundial], NoticiaCla (7 di mei 2026)</ref> “Blue Wave” a inspirá produkshon kreativo inkluyendo obra di arte, dekorashon, músika, lema i kontenido digital. Plataformanan sosial manera [[Instagram]] i [[YouTube]] a hunga un papel importante den difushon di e movementu, spesialmente bou di hóbennan. Despues ku Korsou a klasifiká, e artista musikal [[Jeon]] a lansa ''Mama Wa'', un kansion dediká na e Blue Wave, e apodo di e tim. E kansion ta kapta e orguyo rondó di e logro, ku vários miembro di e tim menshoná den e letra.<ref name="Guardian"/> Na televishon hulandes a pasa un dokumental ''Curaçao en het wonder van het WK'', un narativa tocanten e orguyo, identidat i futuro di e isla. <ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/90418/curacao-en-het-wk-documentaire-over-trots-identiteit-en-de-toekomst-van-het-eiland Curaçao en het WK: documentaire over trots, identiteit en de toekomst van het eiland], curacao.nu (7 di yuni 2026)</ref> Merkansia manera bandera i paña den koló nashonal a bira símbolonan visibel di sosten. Un kompania produktor a reporta un demanda fuerte pa bandera di Kòrsou ademas di produktonan promoshonal relashona cu Kopa Mundial, inKluyendo e programashon di e weganan, sticker pa bentana, banner y borchinan pa pone banda di kaminda.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/local/world-cup-fever-drives-surge-in-demand-for-curacao-flags World Cup Fever Drives Surge in Demand for Curaçao Flags], Curacao Chronicle (2 di yüni 2026)</ref> Komo identidat nobo e selekshon a haña un uniform nobo pa weganan na kas: e kamisa ta kompletamente den blou dediká na Blue Wave. E blou profundo ta simbolisá Laman Karibe, e energia di e isla, i e unidat di tur sostenedó di Kòrsou rònt mundu.<ref>https://www.voetbalshop.nl/blog/de-blue-wave-is-hier-het-nieuwe-curacao-thuistenue-nu-verkrijgbaar-bij-voetbalshop De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nl], </ref> == Nifikashon sosial i polítiko == “Blue Wave” a wòrdu interpretá komo un símbolo di koheshon sosial i identidat nashonal. E término a wòrdu asosiá ku ideanan di union i orguyo kolektivo. Analistanan a señalá ku e fenómeno ta bai mas ayá di deporte, sirbiendo komo un forma di fortalecé visibilidat internashonal i imagen di Kòrsou. Analistanan a señalá ku e fenómeno ta bai mas ayá di deporte, sirbiendo komo un medio pa reforsá identidat nashonal (''nation branding'') i visibilidat internashonal. Figuranan públiko i lídernan polítiko a deskribí “Blue Wave” komo un símbolo di koheshon sosial. E término a wòrdu asosiá ku ideanan di union, ekspresá den lema manera “un isla, un soño”. == Herensia == “Blue Wave” ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel di con un logro deportivo por generá un movimiento sosial i kultural mas amplio. Su impakto inkluí: *oumento di visibilidat nashonal *interes kresiente den futbòl *refuerso di identidat kompartí entre Kòrsou i su diáspora E término a keda komo un símbolo di e periodo di orguyo kolektivo ligá na e Mundial 2026. == Herensia == “Blue Wave” ta ser konsiderá komo un ehèmpel kon un evento deportivo internashonal por generá un movementu kultural i sosial mas amplio. Su impakto ta inkluí: *oumento di visibilidat nashonal *interes kresiente den futbòl *refuerso di identidat kompartí entre kurasoleñonan riba e isla i den diáspora E término a keda wordu usa komo un símbolo di e periodo di mobilidat i orguyo kolektivo ligá na e partisipashon di Kòrsou den e Kopa Mundial 2026. == Mira tambe == * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|Selekshon nashonal di Kòrsou]] * [[Lista di hungadó di selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Federashon Futbòl Kòrsou]] * [[Kopa Mundial di Futbòl]] == Link eksterno == * [https://thebluewave.team/world-cup-2026/ Wepsait ofisial di The Blue Wave] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} --------------- Op het veld is de Blue Wave een afspiegeling van Curaçao: expressief, zelfverzekerd en met een natuurlijk gevoel voor ritme, een mix van Caribische creativiteit en Europese structuur. Onder de hoede van de nieuwe hoofdcoach Fred Rutten (een van de meest gerespecteerde voetbalmanagers van Nederland met ervaring bij PSV Eindhoven, FC Twente, Shalke 04, Feyenoord en Anderlecht), zet het elftal de opmars voort die het de WK-kwalificatie heeft opgeleverd. De Blue Wave staat voor een gevoel van trots en saamhorigheid dat gedeeld wordt door iedereen die Curaçao hoog in het vaandel heeft en reikt tot ver buiten het eiland, waaronder tot de Curaçaose gemeenschappen in het Caribische gebied, Europa, Noord-Amerika, Latijns-Amerika en daarbuiten. ------ grokipedia Juninho Bacuna: Despite their Dutch birthplace, the family's Curaçaoan roots influenced Bacuna's decision to represent the island nation internationally, following Leandro's precedent in prioritizing heritage over birthplace eligibility for the Netherlands senior team.[49] This background underscores a pattern among Curaçaoan-Dutch families, where migration for economic opportunities in the Netherlands often preserves cultural and athletic connections to the Caribbean.[49] ------- Dick Advocaat, E pelotero di 78 aña, cu lo bira e tecnico mas bieu den historia di Mundial den su di tres torneo final despues di 1994 y 2006 (Hulanda y Sur Korea), ya pa hopi tempo a lanta un spirito atacante den su hungadornan. --------------- Curaçao: The Blue Wave The country's official nickname is "The Blue Wave," a reference to the ocean surrounding the small island nation. Curaçao, the smallest country to ever make the World Cup, also has a large sailboat as part of its crest.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> ---- [https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/curacao-to-receive-guinness-world-record-as-smallest-nation-ever-to-qualify-for-fifa-world-cup Curaçao to Receive Guinness World Record as Smallest Nation Ever to Qualify for FIFA World De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nlCup], Curacao Chronicle (10 di yüni 2026) Het nieuwe Curaçao thuistenue: blauw als identiteit Het nieuwe thuisshirt staat volledig in het teken van de iconische bijnaam The Blue Wave. Het diepe blauw symboliseert de Caribische zee, de energie van het eiland en de verbondenheid van alle Curaçao-supporters wereldwijd.<ref>https://www.voetbalshop.nl/blog/de-blue-wave-is-hier-het-nieuwe-curacao-thuistenue-nu-verkrijgbaar-bij-voetbalshop De Blue Wave is hier: het nieuwe Curaçao thuistenue nu verkrijgbaar bij Voetbalshop.nl], </ref> Waar het uitshirt eerder al wereldwijd opviel dankzij de kleurrijke inspiratie uit Willemstad, zet het thuistenue juist de klassieke Curaçao-kleur centraal: blauw. -------- == Links eksterno == * [https://www.instagram.com/reels/DSKrc7kDOnc/ The Blue Wave], Instagram * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4dwixXW_4 Bluewave], Youtube (jingle Blue Wave of Mama Wak sung by [[Jeon]]) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/10/20/curacao-in-de-ban-van-de-bluewave-we-zijn-een-eiland-een-[/ Curaçao in de ban van de BlueWave: “We zijn één eiland, één droom”], Ret Karibense (20 di oktober 2025) * [https://amigoearuba.com/?p=21360 Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad dit weekend] * [https://www.curacao.com/bluewave/ The Blue Wave: Curacao's Pride] * [https://www.africanews.com/2026/05/29/curacaos-blue-wave-smallest-nation-ever-on-footballs-biggest-stage/ Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage] * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], AD * [https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-moet-stunten Blue Wave moet stunten], AD * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90256/curacao-brengt-eigen-blue-wave-naar-europa Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa], curacao.nu (25 mei 2026) * [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/90212/pisas-the-blue-wave-gaat-over-meer-dan-voetbal-het-verenigt-curacao- Pisas: “The Blue Wave gaat over meer dan voetbal: ‘Het verenigt Curaçao’”], curacao.nu (24 mei 2026) * [https://nu.cw/2026/01/23/precies-honderd-jaar-geleden-eerste-wedstrijd-van-de-blue-wave/ Precies 100 jaar geleden: eerste wedstrijd van de "blue Wave"], nu.cw (23 januari 2026) * Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/11/19/curacao-schrijft-geschiedenis-met-wk-plaatsing-eiland-barst-los-in-blauw/ Curaçao schrijft geschiedenis met WK-plaatsing: Eiland barst los in blauw], Ret Karibense (19 november 2025) * https://www.trouw.nl/binnenland/dankzij-het-wk-heeft-curacao-zijn-identiteit-hervonden-voetbal-dat-snapt-iedereen~bf3bfd5e0/ Dankzij het WK heeft Curacao zijn identiteit hervonden], Trouw (8 mei 2026) * https://nu.cw/2026/06/01/overheid-organiseert-blue-nation-nature-experience/ ---------- * vorige versie ta un alias informal pa e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] i un término ku ta wòrdu usá pa deskribí e ola mas amplio di sosten públiko i aktividat kultural rondó di e partisipashon di e selekshon den e Kopa Mundial di FIFA 2026. The Blue Wave is de populaire bijnaam voor het nationale voetbalelftal van Curaçao. De term staat symbool voor de historische en succesvolle opmars van het team en de nationale trots en eenheid op het eiland. == Nomber == E expresion “Ola Blauw” ta referi na e color blauw tradicional di e seleccion di Curaçao y ta wordo usa comunmente pa sostenedornan, medionan di comunicacion, y organisacionnan. E término tambe ta lanta e identidat geográfiko di Kòrsou komo un isla den Karibe i ta simbolisá un ola kolektivo di sosten nashonal.[1] Konteksto di futbòl E selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou ta representá Kòrsou den kompetensianan internashonal i ta wòrdu goberná pa Federashon di Futbòl Kòrsou. E kualifikashon di e tim pa e Kopa Mundial di FIFA 2026 a marka un momentu signifikante den su historia deportivo, oumentando su visibilidat tantu regionalmente komo internashonalmente. Durante e kampaña di kualifikashon i e preparashonnan di e torneo siguiente, “The Blue Wave” a surgi komo un slogan unifikante entre sostenedónan i stakeholdernan.[1] Nifikashon kultural Enbolbimentu di komunidat Den e preparashon pa e Kopa Mundial di FIFA 2026, vários aktividat basá riba komunidat a wòrdu organisá na Kòrsou i bou di su diáspora. Esakinan a inkluí proyekshonnan públiko di partidonan, eventonan kultural, i inisiativanan di futbòl orientá na hubentut. Aktividatnan asina a kontribuí na oumento di partisipashon públiko i visibilidat di e selekshon nashonal.[1] Produkshon kreativo E Blue Wave tambe a inspirá produkshon kultural i kreativo, inkluyendo músika, presentashonnan i ekspreshonnan visual sentra riba identidat nashonal i kultura di futbòl. Merkansia manera paña i bandera den koló nashonal a bira ampliamente usá komo símbolonan di sosten.[1] Diaspora i aspektonan ekonómiko E konsepto di The Blue Wave a wòrdu asosiá ku oumento di kompromiso di e diaspora di Kòrsou. Simpatisadonan internashonal a kontribuí na e visibilidat di e ekipo i a partisipá na eventonan ligá na e Kopa di Mundu. Análisisnan a sugerí ku e torneo a funshoná komo un “multiplikadó di diaspora,” fortalesé konekshonnan ekonómiko i sosial entre Kòrsou i su komunidat mundial a traves di biahe, turismo i eksposishon internashonal.[1] Herensha E Blue Wave ta wòrdu konsiderá komo un ehèmpel notabel di kon partisipashon den un evento deportivo internashonal grandi por generá mobilisashon kultural i sosial mas amplio. Su impakto ta inkluí oumento di visibilidat nashonal, oumento di interes den futbòl, i e refuerso di identidat kompartí bou di e kurasoleñonan riba e isla i den eksterior. -------- The Blue Wave is an informal alias for the Curaçao national football team and a broader socio-cultural phenomenon associated with the island’s participation in the 2026 FIFA World Cup. The term is used to describe both the team itself and the widespread mobilization of public support, cultural expression, and diaspora engagement surrounding the tournament. Terminology The expression “Blue Wave” refers to the traditional blue color of the Curaçao national football team. It also symbolizes a collective movement, evoking both the maritime identity of the island and a surge of national unity and pride.[1][2] Football context The Curaçao national football team represents Curaçao in international competitions and is governed by the Curaçao Football Federation. Its qualification for the 2026 FIFA World Cup marked a historic milestone, with Curaçao described as one of the smallest nations ever to appear on football’s biggest stage.[3] In this context, “The Blue Wave” emerged as a widely used slogan among supporters, media, and public figures, reflecting growing national enthusiasm and international attention.[4] Cultural movement Public engagement Leading up to and during the 2026 FIFA World Cup, The Blue Wave developed into a broad cultural movement within Curaçao. Media reports describe the island as being “in the grip of the Blue Wave,” with widespread participation in football-related activities and expressions of national unity.[4] Public initiatives included fan gatherings, watch parties, and community-driven events both on the island and abroad.[5] Festivals and events The movement also gave rise to organized cultural programming. The Blue Wave Festival, held in the historic center of Willemstad, combined music, performances, and public celebrations tied to the national team’s World Cup participation.[6][7] These events contributed to increased activity in urban public spaces and highlighted the intersection of sport, culture, and tourism. Music and media The Blue Wave inspired a range of creative outputs, including music, slogans, and social media content. A notable example is the “Blue Wave” jingle, associated with performances such as Blue Wave of Mama Wak, which circulated widely online.[8][9] Digital platforms, including Instagram and YouTube, played a significant role in amplifying the movement and engaging younger audiences.[8][9] Political and social significance Political leaders and public figures have framed The Blue Wave as a symbol of national cohesion. Statements by Curaçaoan officials emphasized that the movement extends beyond football, serving to unite the population across social and geographic boundaries.[10] The concept has been described as fostering a shared identity under the idea of “one island, one dream.”[4] Diaspora and international reach The Blue Wave also resonated strongly among the Curaçaoan diaspora. Events and fan initiatives were organized internationally, including in Europe, reflecting the global distribution of Curaçaoan communities.[5] Analyses highlight that the movement contributed to increased international visibility for Curaçao and strengthened transnational connections through travel, media exposure, and economic activity linked to the World Cup.[1][3] Legacy The Blue Wave is regarded as an example of how participation in a major international sporting event can catalyze broader cultural and social mobilization. Its legacy includes heightened national visibility, increased engagement with football, and the reinforcement of a shared identity among Curaçaoans both on the island and abroad. References Curaçao’s diaspora multiplier at the 2026 World Cup The Blue Wave: Curacao's Pride Curaçao’s blue wave: Smallest nation ever on football’s biggest stage Curaçao in de ban van de BlueWave Curaçao brengt eigen Blue Wave naar Europa Blue Wave Festival transformeert historisch centrum Willemstad Blue Wave Festival losgebarsten The Blue Wave (Instagram) Bluewave jingle (YouTube) Pisas: The Blue Wave gaat over meer dan voetbal -------- == Keep list == * E término a bira popular desde 2024 durante e weganan di kualifikashon i e preparashonnan pa e torneo, kaminda el a simbolisá un ola kolektivo di sosten nashonal, orguyo i identidat.<ref name=:"1">[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> * De Blue Wave is de naam van het nationale mannenelftal van Curaçao, maar de term staat eigenlijk voor iets veel groters: de hausse in energie, steun en saamhorigheid rond dit historische moment. Voor veel mensen staat dit namelijk voor zo veel meer dan alleen voetbal. Het gaat om de erkenning, de trots en de wereldwijde aandacht voor wat Curaçao heeft gepresteerd en waar het voor staat.<ref>[https://www.curacao.com/nl/article/juni-2026-curacao-reisgids-wk-voetbal Juni 2026 op Curacao: Reisgids voor het WK voetbal], curacao.com</ref> * Kòrsou ta konsiderá un di e paisnan mas chikí den mundu ku un poblashon di aproksimadamente 158.000–160.000 habitante (segun estimashon riba 1 di yanüari 2026)<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260604.pdf Poblacion di Corsou ta crece mas cu 158.000 mientras migracion ta sigui impulsa crecemento], Bon Dia Aruba (4 di yüni 2026)</ref>. E ta un pais konstituyente di [[Reino Hulandes]]. A FIFA member since 2011, Curaçao have spent years building towards a first World Cup appearance.<ref name="Guardian">[https://www.theguardian.com/football/2026/jun/01/curacao-world-cup-2026-team-guide Curaçao World Cup 2026 team guide], The Guardian (1 di yuni 2026)</ref> Den konteksto global, esaki ta pone Kòrsou den e grupo di paisnan chikitu tantu pa poblashon komo pa superfisie (±444 km²), pero ku un nivel haltu di desaroyo humano den region Karibe. * Bou di liderazgo di entrenadó nashonal [[Dick Advocaat]], Kòrsou a hasi bon uso di e reglanan aki, resultando den un ekipo konsistiendo pa gran parti di futbolistanan profeshonal ku a nase i entrená na Hulanda. Kico ta haci e situacion aki unico? E “football passport”: Debí ku tur residente di e parti Karibense di Reino tin nashonalidat Hulandes, hungadónan ku famia Kòrsou mesora ta bini na remarke pa un transferensia di nashonalidat deportivo. Esaki ta komparábel ku kon hungadónan di Eskosia òf Wales ta hunga pa Gran Bretaña. * <ref name="Comenencia">[https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup Comenencia: Curaçao are going to surprise a lot of people], FIFA (31 di mei 2026)</ref> Tur ta bibando pafor di Kòrsou bou kontrat di klupnan di futbol na Oropa i Merka.<ref>https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/curacao-world-cup</ref> Mayoria di e hungadónan a haña nan formashon den e akademianan hubenil di futbol di Hulanda i awor pa medio di reglanan di IFA pa eligibilidat Korsou por hasi un yamado riba e talentonan di diaspora.<ref>[https://www.c-economics.com/post/cura%C3%A7ao-s-diaspora-multiplier-at-th e-2026-world-cup How colonial history became Curaçao's secret weapon at the World Cup], cornerstone economics (10 di mei 2026)</ref> E tim di 26 hòmber ta konsistí kompletamente di hungadónan nasé na Hulanda, aparte di Tahith Chong, kende a nase na Willemstad i a drenta e akademia di Feyenoord na edat di dies aña.<ref name="Comenencia"/> * i koló blou tradishonal di e selekshon nashonal.?? The country's official nickname is "The Blue Wave," a reference to the ocean surrounding the small island nation. Curaçao, the smallest country to ever make the World Cup, also has a large sailboat as part of its crest.<ref>Karl Anderson, [https://www.aol.com/sports/2026-world-cup-les-bleus-134250664.html 2026 World Cup: From 'Les Bleus' to 'The Blue Wave,' here are the nicknames for 47 teams (and one that doesn't have one)], aol.com (10 di yüni 2026)</ref> * E movementu tambe a resultá den programa di aktividatnan kultural organisá, manera e Blue Wave Festival den sentro históriko di [[Willemstad]].<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260528/blue-wave-festival-losgebarsten Blue Wave Festival losgebarsten], [[Antilliaans Dagblad]] (28 di mei 2026)</ref> E eventonan aki a kombiná músika, presentashon i selebrashonnan públiko relashoná ku e partisipashon den e Mundial. * Apesar di e kosto altu di esaki pa presensia na Kopa Mundial, kalkulashonnan ta sugerí ku mas ku 3.000 fanátiko lo biaha pa e partido di apertura kontra Alemania dia 14 di yuni 2026 na [[Houston]], ku paketenan di buelo charter ku ta wòrdu areglá for di e isla.<ref name="Guardian"/> * dokumental na TV hulandes ''Curaçao en het wonder van het WK'' : [[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/90418/curacao-en-het-wk-documentaire-over-trots-identiteit-en-de-toekomst-van-het-eiland Curaçao en het WK: documentaire over trots, identiteit en de toekomst van het eiland], curacao.nu (7 di yuni 2026) In Willemstad vinden momenteel grote Blue Wave-evenementen plaats en de binnenstad van Punda en Otrobanda is volledig in WK-sfeer aangekleed. *De eerste dure zes punten van Curaçao zijn binnen op weg naar het WK Voetbal 2026. De Stichting Blue Wave in oprichting wil die droom daadwerkelijk (helpen) realiseren, zo weet het Antilliaans Dagblad. <ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29561-blue-wave-met-wk-droom Blue Wave met WK droom], AD (10 juni 2024)</ref> * Dat is de naam voor ‘The Blue Wave’, de beweging die op gang is gezet – onder meer met de aanstelling van Advocaat begin dit jaar – met als grote doel plaatsing voor het Wereldkampioenschap Voetbal 2026. Nog nooit eerder is het nationale herenteam van Curaçao aanwezig geweest op een WK. Het bereiken van de Gold Cup is een eerste belangrijke stap om het doel te halen.<ref>Oscar van Dam, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2024/11/19/curacao-trots-op-prestatie-nationale-voetbalteam/ Curaçao trots op prestatie nationale voetbalteam], Ret Karibense (19 november 2024)</ref> {{Appendix}} ------------------ {{Infobox futbol club| variante = c | nomber club = Pariba Little League | nomber completo = | alias = | funda = | Presidente = | entrenado = | manager = {{CUW|bandera}} | liga = Kampeonato Nashonal di Beisbòl Little League di Kòrsou }} '''Pariba Little League''' of '''Little League Liga Pariba''' ta un organisashon di beisbòl di [[Kòrsou]] pa muchanan entre 4 i 16 aña. E asosiashon di deporte hubenil ta forma parti di e sistema internashonal di kompetensia di Little League Baseball i ta representá e área geográfiko di “Pariba” riba e isla. Den kompetensianan ofisial, Pariba Little League ta representá pa un ekipo selekshoná, ku ta konsistí di e mihó hungadónan di e liga, kende ta kompetí kontra otro liganan di e isla (Little League Liga Pabou) i den torneonan internashonal. == Historia i desaroyo == Pariba Little League ta un di e programanan importante di beisbòl hubenil na Kòrsou. Huntu ku Pabou Little League, e ta kontribuí na e desaroyo di talento lokal na Kòrsou, ku tin un reputashon fuerte den beisbòl internashonal. Desde 1980 Kòrsou ta partisipa regularmente den torneonan di Little League, ku resultado notabel, inkluyendo un kampeonato mundial na 2004 na Merka. == Struktura == Den sistema di Little League, un “Little League” no ta solamente un ekipo, sino un organisashon lokal ku timnan di diferente edat. Pa torneonan ofisial, kada liga ta selekshoná un ekipo representativo. E liganan aki ta kompetí pa determiná kende ta representá Kòrsou. (Curacao Region Tournament) == Kompetensia internashonal == Kòrsou ta partisipá den dos nivel di kompetensia: e torneo di region Karibe di Little League World Series (kualifikashon) i e Little League Baseball World Series (LLBWS) na Williamsport, Pennsylvania. ===Region Karibe (kualifikashon pa LLBWS) === Desde inisio di e torneo di region Karibe [[Little League World Series (Region Karibe)]] na 2001, Pariba Little League a titula kampeon di Karibe na kuater okashon: 2001, 2002, – kampion di region Karibe 2012 – kampion di region Karibe (rekòrd fuerte den fase di grupo) 2016 konta komo un di e liganan mas kompetitivo di Curaçao. E liga a logra varios título regional, kualifikando pa e torneo mundial den e siguiente añanan: 2001 – kampion di region Karibe 2002 – kampion di region Karibe 2012 – kampion di region Karibe (rekòrd fuerte den fase di grupo) 2016 – kampion di region Karibe (rekòrd perfekto den torneo) 2026 – kampion di Curaçao / klasifiká pa LLBWS E prestashonnan aki ta mustra ku Pariba ta un liga ku ta logra resultado konsistente na nivel regional, regularmente ganando derecho pa representá Curaçao den kompetensia internashonal. == Torneo Little League World Series == === Klasifikashon === Na 2026, e selekshon di Pariba Little League a logra un milestone importante ora ku el a kualifiká pa e Little League Baseball World Series (LLBWS). E klasifikashon a keda sigurá despues di ku Pariba a gana e kampionato di Curaçao kontra Pabou Little League den un seri di mihó di shete.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/pariba-wins-regional-title-qualifies-for-little-league-world-series Pariba Wins Regional Title, Qualifies for Little League World Series], Curacao Chronicle (13 di aprel 2026)</ref> Pariba a gana e seri ku 4-2, inkluyendo dos viktoria decisivo di 6-2 i 5-2. Durante e torneo, e tim a logra un rèkòrt general di 5-3. ===Partisipashon=== E aparishon di 2026 ta: e di sinku biaha ku Pariba Little League ta partisipá den LLBWS e promé aparishon desde 2016 e promé biaha ku un tim di Curaçao ta haña entrada direkto na e bracket internashonal Den total, lo ta e di 16 biaha ku un representashon di Curaçao ta partisipá den e torneo na Williamsport, Pennsylvania. == Hungadónan notabel == Diferente hungadónan yu di Korsou ku a pasa pa Pariba Little League òf su programa a yega na [[Major League Baseball]], inkluyendo: * [[Ceddanne Rafaela]] * [[Ozzie Albies]] {{Appendix}} -------------- '''Pariba Little League''' ta un ekipo hubenil di beisbol di [[Kòrsou]]. E di dos karchi pa e 2026 Little League Baseball® World Series (LLBWS), Presenta pa T-Mobile (LLBWS), a wòrdu ofisialmente konkistá ora ku Pariba Little League (Willemstad, Curaçao) a sali viktorioso den e Torneo di Region di Curaçao. E aña aki ta marka e promé biaha ku un tim di Kòrsou ta gana entrada direkto na e Bracket Internashonal di LLBWS, uniendo na Australia, Canada, Mexico, Hapon – i tambe e Kampionnan di Region di Asia-Pasífiko, Karibe, Europa i Afrika, i Latino Amérika – pa forma e tereno di 10 tim internashonal ku ta kompetí den e evento.<ref>https://www.littleleague.org/world-series/2026/llbws/news/pariba-little-league-to-represent-curacao-at-the-2026-little-league-baseball-world-series-presented-by-t-mobile/</ref> Durante henter e torneo, Pariba Little League a gana su korona ku un rèkòrt general di 5-3 pa gana su puesto na LLBWS despues di a gana e seri di kampionato di mihó di shete riba Pabao Little League pa reklamá e título di region. Esaki lo ta e di sinku biaha ku Pariba Little League ta aparesé den LLBWS, i e promé biaha den 10 aña, ku ta data for di 2016 ora el a kaba ku un rèkòrt di 1-2. Adicionalmente, lo ta e di 16 biaha cu un team di Curaçao lo realisa e biahe pa Williamsport, su prome aparicion cu ta data for di 1980. Atrabes di añanan, Curaçao a laga sinti su presencia den e torneonan di LLBWS. Ku 15 aparishon anterior ku ta data for di 1980, kuater subkampeon, i un viktoria di kampionato na 2004, nan programa ta sigui prosperá. Pariba LL tambe ta kas di un kantidat di hungadó i eks-alumnonan di MLB, mas notabelmente Ceddanne Rafaela (Boston Red Sox) i Ozzie Albies (Atlanta Braves). E skema ofisial i informashon di e wèpsait pa e LLBWS 2026 a wòrdu anunsiá, miéntras ku e enkuentronan di promé buèlta lo wòrdu kompartí meimei di yüni, ya ku e di 79 Little League Baseball World Series lo tuma lugá di 19-30 di ougùstùs 2026. Pa mas informashon tokante e LLBWS, inkluyendo rekursonan di bishitante, invitadonan spesial, i mas kòntròl largu di zomer LittleLeague.org/WorldSeries. Pa kuminsá plania bo bishita na Williamsport, bai na LittleLeague.org/Visit. ----- WILLEMSTAD – E ekipo di Little League di Pariba a keda koroná komo kampion regional i a sigurá klasifikashon pa Little League World Series, ganando e derecho di representá Kòrsou riba esenario internashonal.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/pariba-wins-regional-title-qualifies-for-little-league-world-series</ref> Pariba a gana e seri di mihó di shete ku un viktoria di 4-2 riba Pabou. E weganan desisivo a wòrdu hunga djasabra na Post 6, kaminda Pariba a entregá aktuashonnan fuerte, ganando tur dos partido 6-2 i 5-2. Cu e titulo regional, awor Pariba lo competi den e Little League World Series na Williamsport, cu ta programa pa tuma luga di 19 pa 30 di augustus. E tim ta kla pa sali dia 13 di ougùstùs i lo kuminsá ku preparashonnan djis despues di un periodo kòrtiku di sosiegu. E clasificacion ta marca otro logro pa baseball hubenil na Curaçao, cu tin un tradicion fuerte den e deporte y un historia di competi exitosamente na torneonan internacional. The Pabou Little League association is a baseball organization for kids from 4 to 16 years old.<ref>https://www.facebook.com/LigaPabouLittleLeague/about</ref> ------------ '''Salon di Fama di Deporte di Kòrsou''' ta e galeria di honor dediká na deportista prominente i otro personanan ku a hasi un kontribushon signifikante pa deporte na [[Kòrsou]]. E taw, ku ta administrá pa Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou (FDOK) — ku anteriormente tabata konosí komo Curaçao Sport Federatie (CSF) — a instala e promé miembronan den e salon di fama na 1985 pa duna rekonesimentu públiko na atletenan, entrenador, dirigente i otro figura ku a lassa un marka duradero den deporte lokal i regional. Historia E idea pa un salon di fama na Kòrsou a surgi como un manera pa honrá e sportistanan i lideres ku a kontribuí pa desaroyo di deporte den e Antias Hulandes. E CSF (Curaçao Sport Federatie), e organizashon sportivo máximo na esei tempu, a hunga un rol di lider den e fundashon di e salon di fama na 1985. Desde su inicio, e salon di fama a sigui rekonosé sportistanan ku a logra nivel notabel, inkluyendo partisipashon olímpiko, logronan internashonal, i kontribushon pa komunidad deportiva. Na desember 2020, FDOK a agrega otro 10 miembronan pa elevá e total ku 85 persona ku ta forma parti di e Salon di Fama di Kòrsou, inkluindo 10 damanan i 75 homber. Signifikashon E Salon di Fama ta: un forma pa preservá i celebra historia deportivo di Kòrsou un manera pa inspirá sportistanan hoben pa trese su talento un medio pa duna rekonesimentu formal na atletenan, entrenador, arbitro i dirigente ku a kontribuí pa desaroyo di deporte E lista di miembronan ta rekogi figura prominente di diferente deporte, inkluindo futbol, atletismo, esgrima, natashon, baseball, softball, karate, i otro disiplinanan. -------------------- '''Salon di Fama''' na Korsou ([[]]:inglesHall of Fame) ta un lista di individuo == Definishon == Un sala di fama, muraya di fama, òf kaminata di fama ta un lista di individuonan, logronan, òf otro entidatnan, normalmente skohé pa un grupo di elektor, pa marka nan ekselensia, logronan i fama den nan ramo. Den algun kaso, e salanan di fama aki ta konsistí di salanan òf museonan real ku ta konsagrá e honradonan ku eskultura, plaka, i eksposishon di memorabilia i informashon general tokante e destinatarionan indusí. Tin bia, e plachinan di e honradonan por wòrdu kologá riba un muraya (p’esei un “muraya di fama”) òf inskribí riba un acera (manera den un “kaminda di fama”, “kaminda di streanan”, òf “avenida di fama”). Den otro kasonan, e sala di fama ta mas figurativo i ta konsistí di un lista di nòmber di personanan notabel i nan logronan i kontribushonnan. E listanan ta wòrdu mantené pa un organisashon òf komunidat, i por ta nashonal, estatal, lokal òf privá. * inicia na 1985 pa Curacao Sport Federatie met overhandiging van gouden CSF-pin * 2017: Federashon Deporte i Olimpiko Korsou Toegetreden" / ingresa den Salon di fama di Korsou == Salon di fama == Deporte Korsou tin lista kompletu di tur miembro di Salon di Fama di Federashon Deporte Olimpiko Kòrsou (FDOK) ku antes tabata Curacao Sport Federatie (CSF). Na 1985 a instala e prome miembronan den Salon di Fama di Korsou. Na desember 2020 a instala 10 miembro pa yega na e gran total di 85 persona di kual 10 ta dama i 75 ta kabayero. Di e personanan aki 37 a fayesé. Di e 38 federashonnan ku ta miembro di FDOK, 22 tin un òf mas miembro den Salon di Fama.<ref>[https://www.deportekorsou.com/posts/lista-kompletu-di-miembronan-di-salon-di-fama-di-korsou-di-tur-tempu Lista kompletu di miembronan di Salon di Fama di Kòrsou di tur tempu]</ref> {| class="wikitable sortable" ! Aña ! Imagen ! Nomber ! Deporte ! Remarke |- | rowspan="10" | 1985|| || [[Antoine Maduro]]<br><small>(1909–1997)</small> || Futbol || |- | || [[Myrna Anselma]]<br><small>(1936–2008)</small> || [[esgrima]] || |- | || [[Ergilio Hato]]<br><small>(1926–2003)</small> ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Ernest Smith ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Guillermo Haseth ||[[futbol|futbòl]] || |- | || Hector Rosario<br><small>()</small> || || |- | || [[Juan Isa]]<br><small>()</small> || || |- | || Wilfred (Willie) Pieters<br><small>()</small> || || |- | || Mordy Maduro<br><small>()</small> || futbol|| presidente di NAVU i [[Federashon Futbòl Kòrsou|FFK]] |- | || Benny Leito<br><small>()</small> || landamentu|| |- | rowspan="3" | 1986|| ||[[Bèto Adriana]]<br><small>()</small> || Futbol || |- | ||[[Iyo Pimentel]]<br><small>()</small> || Tenis || |- | || Clovis Lodewijks<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1987|| || Hector Curiel || || |- | || Julio Rooi<br><small>()</small> || || |- | || Guillaume (Sam) Buntin<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1989|| || Guillermo Pardo || Futbol || |- | || Walter van Rosberg<br><small>()</small> || || |- | || Pedro Willems<br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1992|| || [[Enith Brigitha]] || landamentu || |- | || Marcel Jose Betrian<br><small>()</small> || (hisamentu di peso) || |- | || <br><small>()</small> || || |- | rowspan="3" | 1994|| || Edmundo Eustaquio (Sol) Confesor || futbòl || |- | || <br><small>()</small> || || |- | || <br><small>()</small> || || |- | rowspan="1" | 2023|| || [[Laicam How]] || [[karate]] || |- |} == Konmemorashon i evolushon == Na más reciente edishonnan di e salon di fama, FDOK a introducí un regla nobo pa permití rekonesé atletenan postumamente, inkluyendo sporthelden famós ku a falleci i ku a lòk grandi kontribushon pa deporte—un cambio ku reflehá deseo pa amplifiká acknowledge i preservashon di legado historiko. Den e selekshon di 2024 pa e ceremonia na diciembre pa postumamente honrá atletenan importante di balòn, honkbal, karate, bokso i mas. == Organisashon == E Federashon Deporte i Olímpiko di Kòrsou (FDOK) ta e organisashon ku koordiná e proceso di nominashon i selekshon. E federashon ta traha ku sportbondnan afiliá pa rekomendá kandidatonan i pa evaluá su merito pa ingresá den e salon di fama. ---------- * 1985: [[Antoine Maduro]], [[Myrna Anselma]] ([[esgrima]]) i [[Ergilio Hato]] ([[futbol|futbòl]]), Ernest Smith, Guillermo Haseth, Hector Rosario, Juan Isa, Mordy Maduro, * 1986: [[Beto Adriano]] (gewichtheffen), [[Iyo Pimentel]] (tennis), Clovis Lodewijks (Softball) en Benny Leito (zwemmen). * 1987: [[Hector Curiel]] (1936-2022) hisamentu di peso, Julio Rooi, Guillaume “Sam” Buntin * 1989: Guillermo Pardo, Walter van Rosberg, Pedro Willems * 1992: [[Enith Brigitha]] (landamentu), Marcel Jose Betrian (hisamentu di peso), Jose Maria (Jo) Mathilda (futbòl) * 1993 * 1994: Edmundo Eustaquio (Sol) Confesor (futbòl), Henry Prince (verspringen), Rafael Fernando (Raffy) Josefa (beisbol) * 1995: Edgard Ravenstein, Urnic “Randy” Wiel, [[Jan Boutmy]] ([[esgrima]]) futbol * 1997: Geoffrey Goede, Romoldo Martis, [[Wilhelm Canword]] (futbol?) * 2009: Soraida Juliana, Julius Hellburg, Ricardo Elhage, Niels Liberia, Errol Rooi * 2014: Anthony Minguel, [[Cor van Aanholt]], Esthel (Jet) Jansen, Dudley Josepa, Marguerite de Rooy-Sprock, Andres de Constancia +, Edwin Solomon, Heraclio Henriquez +, Hubert Ibi Schoop +,Victor Copra * 2015: 2015 Maximo “Max” Paula + * 2016: Alvin “Fichi” Fléming, Celsio Victor Polinet +, Franklin Wilfred Mathilda, Harold Daniel Laurens +, Johnny Hellmund, Raymond Rafael Martha, Wendell Prince, Wilhelm Keman * 2017: Antonio Pedro Keller, Antonio Jose "Papy" Martina, Efigenio Adriano Braafhart, Francisco Romualdo Gomez +, Gladwin Lumeno de Lanoi, Lupe Acasia Leito, [[Pedro Basiano Matrona]] (1927-2019), futbol, Stanley Maria Francisca, Orlando Felipe Cuales * 2019: Renato Anasagasti, Sylvanie Clarke, Henk d'Arnault, Wenfrid Jakoba, Hubert Jansen, Nazario Martijn q.e.p.d., Eric Ogenia, Eva Marie Tujeehut Suriel, Gilbert Snijders i Hubert Zimmerman. * Eva Marie “Amy” Tujeehut-Suriel, Eric Anthony Gregorio Ogenia, Gilbert Ciro Snijders, Henk “Henky” Alfons D’Arnault, Hubert Dominicus Jansen, Hubert Simon Zimmerman, Nazario Bernardus Martijn, Renato G. Anasagasti, Sylvanie Elaine Clarke, Wenfrid “Wenny” Pablo Jakoba * 2020: Despues ku meimei di aña FDOK den un seremonia virtual a instalá William ‘Junior’ Millerson den Salon di Fama, riba 28 di dezèmber a instalá e dies sigieunte baluarte nan: Raoul Alias (Dam), Michael Arvelo (Biyar), Marcel Brigitha (Beisbòl), Wilfrido Coffi (Futsal), Philip Elhage (Beisbòl), Magdalena Faneyt (Sòfbòl), Eelco Gonet (Basketbòl), Gustavo de Jongh (Sòfbòl), Erwin Martis (Atletismo) i Ivonne Leito – Senff (Karate).<ref name=:"1">https://www.sport.cw/mas-miembro-salon-di-fama/ </ref> * [[William Millerson]] , Raoul Alias (Dama), Michael Arvelo (Biyar), Marcel Brigitha (Beisbòl), Wilfrido Coffi (Futsal), Philip Elhage (Beisbòl), Magdalena Faneyt (Sòftbòl), Eelco Gonet (Basketbòl), Gustavo de Jongh (Sòftbòl), Erwin Martis (Atletiek), Ivonne Leito-Senff (Karate) * 2021: [[Jeanne Lopes]] (tiru) * 2023: [[Laicam How]] ([[karate]]) == Historia == For di aña 1985 a kuminsá ku Salon di Fama. Franklin Mathilda ku tabata presidente e tempu ei di Curaçaose Sport Federatie (CSF) a duna inisio na esaki. E promé baluartenan deportivo ku e aña ei a drenta Salon di Fama tabata: Antoine Maduro, Ergilio Hato, Ernest Smith, Guillermo Haseth, Hector Rosario, Juan Isa, Mordy Maduro, Myrna Anselma, Wilfred ‘Willie’ Pieters i Juan ‘Benny’ Leito. Tur e baluartenan aki entre tantu no ta na bida mas.<ref name=:"1"/> FDOK ta e organisashon ku a sigui CSF i ku pues ta enkargá ku e evento di Salon di Fama. E federashon ta presidí pa Jean Francisca. Sobrá miembronan di direktiva ta Efigenio Braafhart (vise presidente), Ranjit Persaud (sekretario general), Aishel Richardson (di dos sekretario general), Nelson Maria (tesorero) i Ruthsel Martina ku ta fungí komo di dos tesorero. * 2025:Durante e anochi di FDOK Honors Night, 5 persona a keda introdusí den FDOK su salon di fama. Un di e personanan aki ta Franklin Veeris. Aki bou ta sigui parti di Franklin su historia i tambe por disfrutá di un entrevista ku Franklin Veeris. Franklin I. P. Veeris, komo deportista a praktiká vários ramo di deporte, pero su éksitonan grandi a konsentrá komo dirigente di body building. Komo deportista e tabata áktivo den futbòl, tènis, karate i sailing, di kua e último aki el a kompetí riba nivel Mundial. Komo dirigente den tènis el a yuda organisá dos torneo grandi (Marlboro Professional Tennis Tournament) i mas despues den body building e.o. Metry Gala Classic. Na edat di 40 aña Frank a kuminsá train deportistanan den fitness i body building despues di a sigui kurso i seminarionan na e.o. New Jersey, Los Angeles, Miami, New York i Tampa. {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox futbol club| variante = c | nomber club = WildCats KJ74 | nomber completo = | alias = | funda = | Presidente = | entrenado = | manager = {{CUW|bandera}} Johnny Balentina | liga = [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|Dòbel A]] }} '''WildCats KJ74''', antes konosí komo '''Wild Cats''', ta un di e timnan di [[beisbòl]] mas prominente den [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|Liga Dòbel A]] na [[Kòrsou]]. Den añanan 1960 e tim tabata milita den liga klase A; durante di e siguiente dékada el a logra promove i, desde 1975, a bira un forsa dominante den e Liga Dòbel A, e nivel mas altu di kompetensia di beisbòl na e isla. WildCats a gana 17 título nashonal te ku 2024, loke ta hasié e tim mas viktorioso den historia di Liga Dòbel A. El a partisipá na 43 edishon di e [[Kampeonato Nashonal di Beisbòl Klase AA di Kòrsou|kampeonato di Liga Dòbel A]], i tambe a representá Kòrsou den kompetensianan internashonal, manera e Seri Latinomerikano i [[Seri di Karibe]].<ref>Marco Stoovelaar, [https://catcher.home.xs4all.nl/bb23-0402-wild-cats-curacao-nips-mexico-in-second-game-caribbean-baseball-series.htm WildCats Curaçao nips Mexico in second game Caribbean Series], international baseball headlines</ref><ref>David Venn, [https://www.mlb.com/news/curacao-team-brings-loaded-roster-to-2024-caribbean-series From Little League to Caribbean Series, Curaçao's roster has chemistry], mlb.com (2 di febrüari 2024)</ref> E kambio di nòmber di klup a tuma lugá pa honra [[Kenley Jansen]], un picher profeshonal di Kòrsou ku a hunga e mayor parti di su karera pa Los Angeles Dodgers, usando e kamisa ku número 74. == Lista di Honor == ===Liga Dòbel A=== '''Kampeon (17)''': * 1975, 1976, 1977, 1978, 1980, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2016, 2017, 2021, 2022 '''Supkampeon (11)''': * 1979, 1981, 1982, 1986, 1987, 2004, 2013, 2014, 2015, 2018, 2020 == (Eks)-pelotero konosí == * [[Ruderly Manuel]] * [[Diegomar Maxwell]] * [[Dudley Leonora]] == Link eksterno == * [https://www.flashscore.com/team/wildcats-kj74/YJuwLdD3/ Profil WildCats KJ74] {{Appendix}} [[:Kategoria:Deporte na Kòrsou]] Mientras ku añanan spesífiko di nan viktorianan di kampionato i finalisashonnan di subkampeon no ta lista ampliamente den e fuentenan disponibel, ta tuma nota ku e Wild Cats tabata un forsa dominante den e liga for di su inisio na 1975. Nan a representá Curaçao tambe den kompetensianan internashonal, manera e Serie Latino Amerikano 2018 i e Serie di Karibe 2020. The '''Wild Cats''' baseball team, also known as WildCats KJ74, is one of the most successful clubs in the Curaçao National Championship AA League. They have secured 17 national championships, making them the team with the most titles in the league's history through 2022. ​ YouTube +4 Flashscore +4 Wikipedia +4 Baseball Reference While specific years of their championship victories and runner-up finishes are not comprehensively listed in the available sources, it's noted that the Wild Cats have been a dominant force in the league since its inception in 1975. They have also represented Curaçao in international competitions, such as the 2018 Latin American Series and the 2023 Caribbean Series. ​ ------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Ruderly Rubino Manuel''' (☆ [[26 di ougùstùs]] [[1990]] na [[Kòrsou]]) ta un picher profeshonal di beisbòl. E tabata miembro di e selekshon nashonal di beisbòl di Hulanda pa e Klásiko Mundial di Beisbòl 2017.<ref>{{Cite web|url=http://mlb.mlb.com/wbc/2013/teams/index.jsp?team=ned&team_id=878|title = Team}}</ref> He was born on the 26th of August of 1990 in Willemstad, Curaçao. He's a local baseball star and started his career off by pitching for the Groot Kwartier Stars. He has also pitched for the Royal Scorpions in Curaçao and currently pitches for the Wildcats KJ74 Guardian Group. He has also pitched for 2 teams abroad, Sparta-Feyenoord from the Dutch Hoofdklasse in 2011 and for De Angelis North East Knights from the Italian Baseball League in 2012. He has also been part of the Kingdom of the Netherlands baseball team that played in the 2017 World Baseball Classic. Bonbini to Ruderly Manuel, who will also take part in Curaçao Baseball Week 2017!⚾️🇨🇼🔥 {{Appendix}} -------------- {{Databox}} '''Wimbleton''' ta un kompetensia internashonal di tènis, organisá pa e Federashon Internashonal di Tènis (ITF). {{Appendix}} [[Category:Deporte|Tènis]] --------------------- {{Databox}} '''Federashon di Atletismo di Kòrsou''' of '''Curaçao Atletiek Bond''' (CAB), Curaçao Athletics Federation, ta e órgano nashonal ku ta organisá atletismo na Kòrsou. E organisashon a wòrdu establesé originalmente na 1966, i e presidente di e asosiashon ta for di 2017 Willem Cordilia[1]. no.wiki:Federashon di Atletismo Kòrsou no ta miembro kompletu di CACAC, Konfederashon di Atletismo Sentroamerikano i Karibense, pero sí ta partisipá na Weganan CARIFTA. Curaçao tambe tabata e organisadó di e Weganan CARIFTA 2017.[2] == Klupnan == E Federashon di Atletismo di Kòrsou ta reuní diesdos klup di atletismo afiliá: Curacao Master Athletics, Batavus, Cheetah, Deportivo San Kristof, the Eagles, Go Fast, New Revolution, Olympic, Rising Stars, Sloke, Sparta i Trupial.[3] {{Appendix}} ------------------ {{Variante|c}} {{infobox deportista | variante = c | nacionalidad = {{NLD}} | haltura = 1,88 m | peso = 77 kg | deporte = Atletismo | disciplina = 400 meter | entrenado = | debut = | nacionalidad deportivo = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|25px|border]] [[Antias Hulandes]]<br/ >{{NLD}} | wo = {{lista horizontal| *2020}} | bista medaya = {{bista medaya}} {{bista medaya rij|Weganan Olímpiko|0|1|0}} {{bista medaya rij|Weganan Mundial Indoor Atletismo|0|0|2}} }} '''Liemarvin Bonefacia''' (☆ [[16 di aprel]] [[1990]] na [[Willemstad]]) ta un atleta di Kòrsou i un atleta olímpiko. E ta spesialisá den 400 meter i a representá [[Antias Hulandes]] te su disolushon na 2010. Representando [[Hulanda]] Bonevacia a gana e medaya di plata den 4 x 400 m na [[Weganan Olimpico|Weganan Olímpiko]] 2020 na Tokyo, huntu ku [[Terrence Agard]], Tony van Diepen y Ramsey Angela. == Link eksterno == * [https://worldathletics.org/athletes/netherlands/terrence-agard-14180980 Terrence Agard riba World Athletics] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Agard, Terrence}} [[:Category:Deporte]] [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Atleta Olimpico]] ----------------------- '''Randolph Benito (Johnny) Balentina''' (☆ [[8 di ougùstùs]] [[1971]] na [[Willemstad]]) ta un pelotero hulandes ku a kompetí na tres okashon konsekutivo den [[Weganan Olimpico di Zomer|Weganan Olímpiko]]. El a partisipa na ‘Atlanta 1996’, ‘Sydney 2000’ i ‘Atenas 2004’. Na e okashonnan ei, e catcher drechi di e klup di beisbol Neptunus a termina ku e [[tim nashonal di beisbòl hulandes|selekshon nashonal di Hulanda]], tambe konosí komo ''Tim di Reino'', na di seis (1996 i 2004) i e di sinku lugá (2000). {{Appendix|2= * [https://www.honkbalsite.com/ Nederlandse honkbalsite] * [https://web.archive.org/web/20161202214838/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ba/johnny-balentina-1.html Profil di Johnny Balentina] }} {{DEFAULTSORT:Balentina, Randolph}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Deporte na Aruba|Bela]] [[:Category:Atleta Olimpico|Bela]] -------------- == Aanvulling [[Seri di Karibe]] == === Kampeon segun wega final === Kuminsando ku e edishon di 2013 a introdusí un kampeonato kaminda e dos ekipo ku e mihó rekort di gana i pèrdè for di e promé etapa di e torneo di round-robin ta topa pa determiná e kampeon. Den edishon 2013, e promé buelta tabata konsistí di 12 wega i kada tim a enfrentá e otro timnan dos biaha, un komo home klup i e otro komo un ekipo di bishita; for di edishon 2014, ku e regreso di ekiponan di Cuba na e torneo, e promé etapa a ser kambia pa un round robin di 10 wega kaminda kada tim ta enfrentá e otro ekiponan un biaha. {|class="sortable wikitable" width="100%" !Aña!!Sede!!Kampeon!!Resultado!!Supkampeon!!Manager |- |[[2013]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Hermosillo |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Yaquis de Obregón |style="text-align:center"|4–3 (18) |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Leones del Escogido |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Eddie Díaz |- |2014 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Isla di Margarita]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Naranjeros de Hermosillo |style="text-align:center"|7–1 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] Indios de Mayagüez |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Matías Carrillo |- |2015 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] [[San Juan]] |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Vegueros de Pinar del Río |style="text-align:center"|3–2 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Tomateros de Culiacán |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Alfonso Urquiola |- |2016 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] [[Santo Domingo]] |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Venados de Mazatlán |style="text-align:center"|5–4 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Tigres de Aragua |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Juan José Pacho |- |2017 |{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Criollos de Caguas |style="text-align:center"|1–0 (10) |{{flagicon|MEX}} [[Águilas de Mexicali]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Luis Matos |- |2018 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px]] [[Guadalajara]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Criollos de Caguas |style="text-align:center"|9–4 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Águilas Cibaeñas |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Luis Matos |- |2019 |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] [[Siudad di Panama|Siudat di Panama]] |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] Toros de Herrera |style="text-align:center"|3–1 |[[File:Flag of Cuba.svg|25px|border]] Leñadores de Las Tunas |[[File:Flag of Panama.svg|25px]] Manuel Rodríguez |- |2020 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Toros del Este |style="text-align:center"|9–3 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Cardenales de Lara]] |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] Lino Rivera |- |2021 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Mazatlán |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Águilas Cibaeñas |style="text-align:center"|4–1 |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] Criollos de Caguas |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Félix Fermín |- | 2022 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] [[Santo Domingo]] |[[File:Flag of Colombia.svg|25px|border]] Caimanes de Barranquilla |style="text-align:center"|4-1 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Gigantes del Cibao |[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px|border]] José Mosquera |- |2023 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Caracas]] i [[La Guaira]] |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Tigres del Licey |style="text-align:center"|3−0 |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Leones del Caracas |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] José Offerman |- |2024 |{{flagicon|USA}} [[Miami]] |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] [[Tiburones de La Guaira]] |style="text-align:center"|3−0 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|25px|border]] Tigres del Licey |[[File:Flag of Venezuela.svg|25px|border]] Ozzie Guillén |- |2025 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Mexicali | |style="text-align:center"| | | |- |2026 |[[File:Flag of the Dominican Republic.svg|20px|border]] [[Santo Domingo]] | |style="text-align:center"| | | |- |2027 |[[File:Flag of Mexico.svg|25px|border]] Hermosillo | |style="text-align:center"| | | |} {|class="sortable wikitable" !Aña!!Sede!!Kampeon!!Resultado!!Supkampeon!!Mánager!!Rekort |- |2013 |{{MEX}} Hermosillo |{{MEX}} Yaquis de Ciudad Obregón |style="text-align:center"|4-3 (18) |{{DOM}} Leones del Escogido |{{DOM}} Eddie Díaz |style="text-align:center"|4-3 |- |2014 |{{VEN}} [[Isla Margarita]] |{{MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]] |style="text-align:center"|7-1 |{{bandera|Puerto Rico}} [[Indios de Mayagüez]] |{{MEX}} Matías Carrillo |style="text-align:center"|4-2 |- |2015 |{{bandera|Puerto Rico}} [[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]] |{{bandera|Cuba}} [[Pinar del Río (béisbol)|Vegueros de Pinar del Río]] |style="text-align:center"|3-2 |{{bandera|México}} [[Tomateros de Culiacán]] |{{bandera|Cuba}} Alfonso Urquiola |style="text-align:center"|3-3 |- |[[Serie del Caribe 2016|2016]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |{{bandera|MEX}} [[Venados de Mazatlán]] [[Archivo:Cscr-featured.png|15px|Campeón Invicto]] |style="text-align:center"|5-4 |{{bandera|VEN}} [[Tigres de Aragua]] |{{bandera|MEX}} Juan José Pacho |style="text-align:center"|6-0 |- |2017 |{{MEX}} Culiacán |{{bandera|Puerto Rico}} Criollos de Caguas |style="text-align:center"|1-0 (10) |{{bandera|MEX}} [[Águilas de Mexicali]] |{{bandera|Puerto Rico}} Luis Matos |style="text-align:center"|3-3 |- |[[Serie del Caribe 2018|2018]] |{{bandera|México}} [[Jalisco]]<ref>[https://www.jalisco.gob.mx/es/prensa/noticias/64267 Presenta Gobernador Serie del Caribe Jalisco 2018]</ref> |{{bandera|Puerto Rico}} [[Criollos de Caguas]] |style="text-align:center"|9-4 |{{bandera|República Dominicana}} [[Águilas Cibaeñas]] |{{bandera|Puerto Rico}} Luis Matos |style="text-align:center"|4-2 |- |[[Serie del Caribe 2019|2019]] |{{bandera|Panamá}} [[Panamá (ciudad)|Panamá]] |{{bandera|Panamá}} [[Toros de Herrera]] |style="text-align:center"|3-1 |{{bandera|Cuba}} [[Las Tunas (béisbol)|Leñadores de Las Tunas]] |{{bandera|Panamá}} Manuel Rodríguez |style="text-align:center"|4-1 |- |[[Serie del Caribe 2020|2020]] |{{bandera|Puerto Rico}} [[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Toros del Este]] |style="text-align:center"|9-3 |{{bandera|VEN}} [[Cardenales de Lara]] |{{bandera|Puerto Rico}} Lino Rivera |style="text-align:center"|6-1 |- |[[Serie del Caribe 2021|2021]] |{{bandera|MEX}} [[Mazatlán]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Águilas Cibaeñas]] [[Archivo:Cscr-featured.png|15px|Campeón Invicto]] |style="text-align:center"|4-1 |{{bandera|Puerto Rico}} [[Criollos de Caguas]] |{{bandera|República Dominicana}} Félix Fermín |style="text-align:center"|7-0 |- |[[Serie del Caribe 2022|2022]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |{{bandera|Colombia}} [[Caimanes de Barranquilla]] |style="text-align:center"|4-1 |{{bandera|República Dominicana}} [[Gigantes del Cibao]] |{{bandera|Colombia}} José Mosquera |style="text-align:center"|5-2 |- |[[Serie del Caribe 2023|2023]] |{{bandera|Venezuela}} [[Caracas]] y [[La Guaira]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Tigres del Licey]] |style="text-align:center"|3-0 |{{bandera|Venezuela}} [[Leones del Caracas]] |{{bandera|República Dominicana}} José Offerman |style="text-align:center"|6-3 |- |[[Serie del Caribe 2024|2024]] |{{bandera|Estados Unidos}} [[Miami]] |{{bandera|Venezuela}} [[Tiburones de La Guaira]] |style="text-align:center"|3-0 |{{bandera|República Dominicana}} [[Tigres del Licey]] |{{bandera|Venezuela}} Oswaldo Guillén |style="text-align:center"|7-1 |- | 2025 |{{MEX}} [[Mexicali]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |- |[[Serie del Caribe 2026|2026]] |{{bandera|República Dominicana}} [[Santo Domingo]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |- |[[Serie del Caribe 2027|2027]] |{{bandera|México}} [[Hermosillo]] |colspan=5 align=center|'''Por disputarse''' |} ==Partisipante== {| class="wikitable sortable" ! Pais ! Liga ! Promé edishon |- |{{CUW}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Kòrsou |style="text-align:center"|2023 |- |bgcolor="#ccddff"|{{DOM}} |Liga di Beisbòl Profeshonal Dominikano |style="text-align:center"|1970 |- |bgcolor="#ccddff"|{{MEX}} | Liga di Mexico Pasifiko |style="text-align:center"|1971 |- |{{NCR}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Nicaragua |style="text-align:center"|2024 |- |{{PAN}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Panameño |style="text-align:center"|1949 |- |bgcolor="#ccddff"|[[File:Flag of Puerto Rico.svg|25px]] [[Puerto Rico]] |Liga di Beisbòl Profeshonal Roberto Clemente |style="text-align:center"|1949 |- |bgcolor="#ccddff" |{{VEN}} | Liga di Beisbòl Profeshonal Venezuelano |style="text-align:center"|1949 |} * {{color box|#ccddff|border=silver}} miembro di Caribbean Professional Baseball Confederation === Partisipante den pasado === {| class="wikitable sortable" ! Pais ! Liga ! Prome edishon ! Ultimo edishon |- | rowspan=3 |{{CUB}} | Liga Cubano |style="text-align:center"|1949 |style="text-align:center"|1960 |- | Seri Nashonal Cubano |style="text-align:center"|2014 |style="text-align:center"|2019 |- |Liga Elite Cubano |style="text-align:center" colspan=2|2023 |- |{{CUW}} | Liga di Beisbòl Klase AA di Kòrsou |style="text-align:center" colspan=2|2023 |- |{{COL}} |Liga di Beisbòl Profeshonal di Colombia |style="text-align:center"|2020 |style="text-align:center"|2023 |} ===Nota=== *{{note label|PAN|a|a}} After the [[1960 Caribbean Series|1960 tournament]], Panama would not appear in another Caribbean Series until [[2019 Caribbean Series|2019]]. *{{note label|VEN|b|b}} Venezuela's LVBP was replaced by the [[Liga Occidental de Béisbol Profesional]] for the 1960 tournament == Edishonnan == ==Series== {|class="wikitable" |- !Ana!!Luga!!Kampeon!!Manager!!Rekort |- |[[1949 Caribbean Series|1949]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|CUB}} [[Almendares (baseball club)|Alacranes del Almendares]]||&nbsp; [[Mike Guerra|Fermin Guerra]] ||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1950 Caribbean Series|1950]]||{{flagicon|PRI|1895}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PAN}} [[Carta Vieja Yankees]]|| &nbsp; [[Wayne Blackburn]] &nbsp;|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1951 Caribbean Series|1951]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1895}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]]|| &nbsp; [[George Scales]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1952 Caribbean Series|1952]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Habana (Cuban League)|Leones del Habana]]|| &nbsp; [[Mike González (catcher)|Mike González]]|| style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1953 Caribbean Series|1953]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (2)|| &nbsp; [[Buster Clarkson]]||style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1954 Caribbean Series|1954]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]]||&nbsp; [[Mickey Owen]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1955 Caribbean Series|1955]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (3)||&nbsp; [[Herman Franks]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1956 Caribbean Series|1956]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Cienfuegos (Cuban League baseball club)|Elefantes de Cienfuegos]]||&nbsp; [[Oscar Rodríguez (baseball)|Oscar Rodríguez]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1957 Caribbean Series|1957]]||{{flagicon|CUB}} [[Havana]]||{{flagicon|CUB}} [[Marianao (Cuban League baseball club)|Tigres de Marianao]]||&nbsp; [[Nap Reyes|Napoleón Reyes]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1958 Caribbean Series|1958]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|CUB}} [[Marianao (Cuban League baseball club)|Tigres de Marianao]] (2) ||&nbsp; [[Nap Reyes|Napoleón Reyes]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1959 Caribbean Series|1959]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|CUB}} [[Almendares (baseball club)|Alacranes del Almendares]] (2)||&nbsp; [[Clemente Carreras]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1960 Caribbean Series|1960]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]]||{{flagicon|CUB}} [[Cienfuegos (Cuban League baseball club)|Elefantes de Cienfuegos]] (2)||&nbsp; [[Tony Castaño]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |1961–1969|| colspan="4" style="text-align:center;" | None held |- |[[1970 Caribbean Series|1970]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Navegantes del Magallanes]]||&nbsp; [[Carlos Pascual (baseball)|Carlos Pascual]]||style="text-align:center;"|7–1 |- |[[1971 Caribbean Series|1971]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]]||&nbsp; [[Manny Mota]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1972 Caribbean Series|1972]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Leones de Ponce (baseball)|Leones de Ponce]]||&nbsp; [[Frank Verdi]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1973 Caribbean Series|1973]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (2)||&nbsp; [[Tommy Lasorda]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1974 Caribbean Series|1974]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (2)||&nbsp; [[Bobby Wine]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1975 Caribbean Series|1975]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Vaqueros de Bayamón (baseball)|Vaqueros de Bayamón]]||&nbsp; [[José Pagán]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1976 Caribbean Series|1976]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] & [[Santiago de los Caballeros|Santiago]] &nbsp; ||{{flagicon|MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]]||&nbsp; [[Cananea Reyes]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1977 Caribbean Series|1977]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (3)||&nbsp; [[Buck Rodgers]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1978 Caribbean Series|1978]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Indios de Mayagüez]]||&nbsp; [[Rene Lachemann]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1979 Caribbean Series|1979]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Navegantes del Magallanes]] (2)||&nbsp; [[Willie Horton (baseball)|Willie Horton]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1980 Caribbean Series|1980]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (4)||&nbsp; [[Del Crandall]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1981 Caribbean Series|1981]]|| colspan="4" style="text-align:center;"|None held |- |[[1982 Caribbean Series|1982]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Leones del Caracas]]||&nbsp; [[Chico Carrasquel]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1983 Caribbean Series|1983]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Lobos de Arecibo]]||&nbsp; [[Ron Clark (baseball)|Ron Clark]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1984 Caribbean Series|1984]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Águilas del Zulia]]||&nbsp; [[Rubén Amaro, Sr.|Rubén Amaro]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1985 Caribbean Series|1985]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (5)||&nbsp; [[Terry Collins]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1986 Caribbean Series|1986]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Maracaibo]]||{{flagicon|MEX}} [[Águilas de Mexicali]]||&nbsp; [[Cananea Reyes]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1987 Caribbean Series|1987]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (3)||&nbsp; [[Ramón Avilés]]|| style="text-align:center;"|5–2 |- |[[1988 Caribbean Series|1988]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]|| {{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]]||&nbsp; [[Phil Regan (baseball)|Phil Regan]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1989 Caribbean Series|1989]]|||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Águilas del Zulia]] (2)||&nbsp; [[Pete Mackanin]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1990 Caribbean Series|1990]]||{{flagicon|USA}} [[Miami]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (2)||&nbsp; [[Felipe Alou]]||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1991 Caribbean Series|1991]]||{{flagicon|USA}} [[Miami]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (6)||&nbsp; [[John Roseboro]]|| style="text-align:center;"|5–0 |- |[[1992 Caribbean Series|1992]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|PRI|1952}} [[Indios de Mayagüez]] (2)||&nbsp; [[Pat Kelly (catcher)|Pat Kelly]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1993 Caribbean Series|1993]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]] || {{flagicon|PRI|1952}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (4)||&nbsp; [[Mako Oliveras]]||{ style="text-align:center;"|5–2 |- |[[1994 Caribbean Series|1994]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Puerto la Cruz]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (7)||&nbsp; [[Casey Parsons]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1995 Caribbean Series|1995]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|PRI}} [[Senadores de San Juan]]||&nbsp; [[Luis Meléndez (baseball)|Luis Meléndez]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1996 Caribbean Series|1996]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|MEX}} [[Tomateros de Culiacán]]||&nbsp; [[Francisco Estrada]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[1997 Caribbean Series|1997]]||{{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]]||&nbsp; [[Mike Quade]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[1998 Caribbean Series|1998]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Puerto la Cruz]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (2)||&nbsp; [[Tony Peña]]|| style="text-align:center;"|6–0 |- |[[1999 Caribbean Series|1999]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (8)||&nbsp; [[Dave Jauss]]|| style="text-align:center;"|5–2 |- |[[2000 Caribbean Series|2000]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|PRI}} [[Cangrejeros de Santurce (baseball)|Cangrejeros de Santurce]] (5)||&nbsp; [[Mako Oliveras]] (2)||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2001 Caribbean Series|2001]]||{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (3)||&nbsp; [[Félix Fermín]] || style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2002 in baseball|2002]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Caracas]]||{{flagicon|MEX}} [[Tomateros de Culiacán]] (2)||&nbsp; [[Francisco Estrada]] (2) &nbsp;|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2003 Caribbean Series|2003]]||{{flagicon|PRI}} [[Carolina, Puerto Rico|Carolina]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (4)||&nbsp; [[Félix Fermín]] (2)||style="text-align:center;"|6–1 |- |[[2004 Caribbean Series|2004]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (9)||&nbsp; [[Manny Acta]] || style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2005 Caribbean Series|2005]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]]||{{flagicon|MEX}} [[Venados de Mazatlán]]||&nbsp; [[Juan José Pacho]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2006 Caribbean Series|2006]]||{{flagicon|VEN|1930}} [[Valencia, Carabobo|Valencia]] and [[Maracay]]||{{flagicon|VEN}} [[Leones del Caracas ]] (2)||&nbsp; [[Carlos Subero ]]||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2007 Caribbean Series|2007]]||{{flagicon|PRI}} [[Carolina, Puerto Rico|Carolina]]||{{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (5)||&nbsp; [[Félix Fermín]] (3)||style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2008 Caribbean Series|2008]]||{{flagicon|DOM}} [[Santiago de los Caballeros|Santiago]]||{{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (10)||&nbsp; [[Héctor de la Cruz]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2009 Caribbean Series|2009]]||{{flagicon|MEX}} [[Mexicali]]||{{flagicon|VEN}} [[Tigres de Aragua]] ||&nbsp; [[Buddy Bailey]]|| style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2010 Caribbean Series|2010]]||{{flagicon|VEN}} [[Margarita Island]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (3)||&nbsp; [[Ken Oberkfell]] || style="text-align:center;"|5–1 |- |[[2011 Caribbean Series|2011]]||{{flagicon|PRI}} [[Mayagüez, Puerto Rico|Mayagüez]]||{{flagicon|MEX}} [[Yaquis de Obregón]]||&nbsp; [[Yaquis de Obregón#History|Eddie Díaz]]|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2012 Caribbean Series|2012]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]]||{{flagicon|DOM}} [[Leones del Escogido]] (4)||&nbsp; [[Ken Oberkfell]] (2)|| style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2013 Caribbean Series|2013]] || {{flagicon|MEX}} [[Hermosillo]] || {{flagicon|MEX}} [[Yaquis de Obregón]] (2)||&nbsp; [[Yaquis de Obregón#History|Eddy Díaz]] (2)||style="text-align:center;"|4–3 |- |[[2014 Caribbean Series|2014]] || {{flagicon|VEN}} [[Margarita Island]] || {{flagicon|MEX}} [[Naranjeros de Hermosillo]] (2)||&nbsp; [[Matías Carrillo]]||style="text-align:center;"|4–2 |- |[[2015 Caribbean Series|2015]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] || {{flagicon|CUB}} [[Pinar del Río (baseball)|Vegueros de Pinar del Río]] ||&nbsp; [[Pinar del Río (baseball)#Past and present stars|Alfonso Urquiola]] ||style="text-align:center;"|3–3 |- |[[2016 Caribbean Series|2016]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] || {{flagicon|MEX}} [[Venados de Mazatlan]] (2)||&nbsp;[[Juan José Pacho]]||style="text-align:center;"|6–0 |- |[[2017 Caribbean Series|2017]]||{{flagicon|MEX}} [[Culiacán]] || {{flagicon|PUR}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (4) ||&nbsp;[[Luis Matos (baseball, born 1978)|Luis Matos]]||style="text-align:center;"|3−3 |- |[[2018 Caribbean Series|2018]]||{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara]] ||{{flagicon|PUR}} [[Criollos de Caguas (baseball)|Criollos de Caguas]] (5) ||&nbsp;[[Luis Matos (baseball, born 1978)|Luis Matos]] (2)||style="text-align:center;"|4−2 |- |[[2019 Caribbean Series|2019]]||{{flagicon|PAN}} [[Panama City]] ||{{flagicon|PAN}} [[Toros de Herrera]]||&nbsp;Manuel Rodríguez||style="text-align:center;"|4−1 |- |[[2020 Caribbean Series|2020]]||{{flagicon|PRI}} [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] ||{{flagicon|DOM}} [[Toros del Este]] ||&nbsp;Lino Rivera ||style="text-align:center;"|6−1 |- |[[2021 Caribbean Series|2021]]||{{flagicon|MEX}} [[Mazatlán]] || {{flagicon|DOM}} [[Águilas Cibaeñas]] (6) ||&nbsp;[[Félix Fermín]] (4) ||style="text-align:center;"|7−0 |- |[[2022 Caribbean Series|2022]]||{{flagicon|DOM}} [[Santo Domingo]] || {{flagicon|COL}} [[Caimanes de Barranquilla]]||&nbsp;José Mosquera || style="text-align:center;" |5−1 |- |[[2023 Caribbean Series|2023]]||{{flagicon|VEN}} [[Caracas]] and [[La Guaira]] || {{flagicon|DOM}} [[Tigres del Licey]] (11)||&nbsp;[[Jose Offerman]] || style="text-align:center;" |6−3 |- |[[2024 Caribbean Series|2024]] |{{flagicon|USA}} [[Miami]] |{{flagicon|VEN}} [[Tiburones de La Guaira]] |&nbsp;[[Ozzie Guillén]] |style="text-align:center;" |7−1 |} * Selekshon Curacao Suns 2024 <ref>https://honkbalsoftbal.nl/2024/01/29/zeventien-internationals-koninkrijksteam-met-curacao-suns-naar-serie-del-caribe/</ref> update: Jonathan Schoop; nieuw Jeremi Profar & Roger Bernadina (en.wiki) * Selekshon Korsou 2023 <ref>https://honkbalsoftbal.nl/2023/01/31/internationals-met-curacaose-kampioen-naar-caribbean-series/</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{DEFAULTSORT:Thode, Kiri}} [[Category:Hende]] [[Category:Boneiru]] [[Category:Deporte]] * 2013:Kiri Thode is in Duitsland wereldkampioen geworden van de Professional Windsurfers Association (PWA) Freestyle Windsurfing. Het is voor het eerst dat een windsurfer uit Bonaire wereldkampioen is geworden van de Freestyle competitie. Het is ook de eerste wereldtitel voor Thode.<ref>Belkis Osepa, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2013/10/09/wereldkampioenen-bonaire-warm-onthaald/ Wereldkampioenen Bonaire warm onthaald], Caribisch netwerk, 9 di oktober 2013</ref> * 2020? video Children of the Wind ku rumanan Tonky i Taty Frans - dokumentario basa riba e bida di tres mucha homber Boneriano cu a conquista mundo cu nan teknika y trikinan innovativo riba nan plank di windsurf . E pelicula a gana premio na .... de.wiki: Kiri Thode (geboren 26 februari 1991 in Kralendijk ) is een windsurfer op Bonaire . Hij behoort tot de beste freestylesurfers van de afgelopen jaren en werd in 2013 wereldkampioen in deze discipline . ------------------------------ {{Databox}} '''Jurswailly (Ailly) Luciano''' (☆ [[25 di mart]] [[1991]] na [[Kòrsou]]) ta un eks-hungadó di "handbal" hulandes-kurasoleño i internashonalista. E tabata hunga den posicion derechista. == Bida == Ailly Luciano a nase na Korsou i te edat di kuater ana tabata biba na Boka Sami. Ku su mayornan el a muda pa [[Hulanda]]. Su promé klup di handball tabata Papendrechtse DES'72. Komo teenager e ta switch pa e klup HV Quintus, hungango den e division di honor hulandes.<ref>https://www.mosellesport.fr/articles-metz-handball/lucarne-sur-curacao-avec-ailly-luciano.html Lucarne sur Curaçao avec Ailly Luciano], Moselle Sport (3 di yanuari 2018)</ref> Desde 2011 e ta milita pa e klup franses Metz Handball den e divishon femenino franses mas haltu. E ta konosi pa su rapides. Huntu ku su klup el a titula kampeon nashonal di Fransia na 2013, 2014, 2016, 2017, 2018 i 2019. Na ana 2013, 2015, 2017 en 2019 e klup ta gana e Kopa di Fransia. Tambe na 2013 ta alkansa e final di e kampeonato oropea pero ta sufri un derota di e klup danes Team Tvis. Holstebro . Na 2021 e ta pone un fin na su karera deportivo pa dedika su mes na su In de zomer van 2021 beëindigde ze haar carrière. Luciano speelde 55 interlands voor het Nederlands elftal , waarin ze 113 doelpunten maakte. Ze nam deel aan het WK 2013 in Servië . Ze nam ook deel aan de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro nl wiki:In maart 2016 tijdens het OKT in Metz (Frankrijk) is er een historisch hoogtepunt voor Luciano en het Nederlandse handbal, ze kwalificeerden zich voor het eerst voor de Olympische Spelen. Doordat de wedstrijd om het brons verloren werd van de huidige wereldkampioen Noorwegen (23-36), eindigden ze uiteindelijk op de vierde plaats. == Selekshon hulandes == Debuut Oranje 15 mei 2012 Nederland – Groot-Brittannië 40-15 in Panningen Komo internashonalista el a forma parti di e selekshon femenino di [[Hulanda]], hasiendo su debut durante e Kampeonato Mundial di Handbal 2013 na [[Serbia]]. El a partisipa den 55 wega internashonal. Na 2016 el a representa Hulanda na e Weganan olimpiko na [[Rio de Janeiro]].<ref>https://www.ad.nl/dordrecht/papendrechtse-ex-international-ailly-luciano-stopt-met-handbal-eindelijk-tijd-om-te-puberen~a0830d73/ Papendrechtse ex-international Ailly Luciano stopt met handbal: ‘Eindelijk tijd om te puberen’], AD (9 di ougustus 2020)</ref> Ze maakte deel uit van het Nederlandse damesteam dat als vierde eindigde in handbal op de Olympische Zomerspelen van 2016 in Rio de Janeiro , Brazilië . Handbalster Ailly Luciano heeft besloten haar interlandcarrière te beëindigen en gaat daarom niet mee met het Nederlands damesteam naar het Europees kampioenschap handbal in Zweden. "Ik heb op de Olympische Spelen gestaan, dat vind ik prachtig, maar voor mijn idee zit er niet meer in. Om weer vier jaar te knokken richting de Spelen zie ik niet zitten. Ik vind het goed geweest. Ik wil mijn levensdoelen oppakken." De 25-jarige speelster uit Papendrecht kwam in augustus met het Nederlands damesteam uit op de Olympische Spelen in Rio de Janeiro en eindigde als vierde. Luciano, die speelt voor het Franse Metz, speelde 56 interlands voor Oranje en scoorde daarin 115 keer.<ref>[https://www.rijnmond.nl/nieuws/148285/handbalster-luciano-beeindigt-interlandcarriere Handbalster Luciano beëindigt interlandcarrière], Rijnmond (4 november 2016)</ref> == Link eksterno == * [[http://history.eurohandball.com/ec/cl/women/2020-21/player/536101/Jurswailly+Luciano Jurswailly Luciano na European Handball Association]] {{Appendix}} In 2011 verhuisde de 1,71 meter lange rechtsbuiten naar het Franse eersteklasser Metz Handball , met wie ze in 2013 het kampioenschap en de beker won en de finale van de EHF Cup bereikte , waar ze verloren van de Deense club Team Tvis. Holstebro . Een seizoen later won ze opnieuw het kampioenschap. Ze won ook de Franse beker in 2015, 2017 en 2019 en het Franse kampioenschap in 2016, 2017, 2018 en 2019. In de zomer van 2021 beëindigde ze haar carrière. Luciano speelde 55 interlands voor het Nederlands elftal , waarin ze 113 doelpunten maakte. Ze nam deel aan het WK 2013 in Servië . Ze nam ook deel aan de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro . hunga den posishon derecho Geboren op 25 maart 1991 in Wilemstad (Curaçao, Nederland) Rechtsbuiten bij Metz Handbal sinds 2011 Nederlands international (56 caps) Voormalige club: HV Quintus (Nederland). Luciano a hasi su debut pa e selekshon hulandes durante e Kampeonato Mundial di Handbal 2013 na [[Serbia]]. [3] speelt voor Metz Handbal in de LFH Division 1 Féminine en voorheen het Nederlands dameshandbalteam . Ze nam deel aan het WK handbal dames 2013 in Servië , samen met de rest van het Nederlands elftal. [1] [2] Luciano na nase na Korsou i a lanta na Boka Sami te edat di kuater ana. dorp Sint Michiel gewoond. Ku su mayornan el a muda pa Hulanda. Aki ta tabata hunga pa e klup HV Quintus.<ref>https://www.mosellesport.fr/articles-metz-handball/lucarne-sur-curacao-avec-ailly-luciano.html Lucarne sur Curaçao avec Ailly Luciano], Moselle Sport (3 di yanuari 2018)</ref> Geboren op 25 maart 1991 in Wilemstad (Curaçao, Nederland) Rechtsbuiten bij Metz Handbal sinds 2011 Nederlands international (56 caps) Voormalige club: HV Quintus (Nederland). ------------------------ '''Robert (Joy) Hosé''' (☆ [[14 di febrüari]] [[1949]] na - [[23 di òktober]] [[2023]] na [[Willemstad]] ) tabata un hungadó di pinpòn di [[Kòrsou]] di fama legendario. E tabata kampeon di Kòrsou di 1966 te 1972 i a optené varios título na Antia i internashonalmente, entre otro na 1971 kampeon latinoamerikano na [[Paraguai|Paraguay]]. == Biografia == Joy Hosé a nase na Kòrsou den e famia Hosé-Pimentel. E tin un ruman muhé i dos ruman hòmber. Su ruman mayó [[Humphrey Hosé|Humphrey]] tabata aktivo komo tenista profeshonal i su omo [[Iyo Pimentel]] tambe tabata tenista internashonal. --------------- * Tim e Reino === Kampeonato Oropeo === {| class="wikitable" style=text-align:center ! Edishon | 1954 || 1955 || 1956 || 1957 || 1958 || 1960 || 1962 || 1964 || 1965 || 1967 || 1969 || 1971 || 1973 || 1975 || 1977 || 1979 || 1981 |1983 |- ! Resultado | * || * || {{oro}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || * || {{goud}} || {{goud}} || {{goud}} || {{zilver}} || {{zilver}} || {{zilver}} ||{{goud}} |{{zilver}} |- | |- ! Edishon | 1985 || 1987 || 1989 || 1991 || 1993 || 1995 || 1997 || 1999 || 2001 || 2003 ||[[EK Honkbal 2005|2005]]||[[EK Honkbal 2007|2007]]||[[EK Honkbal 2010|2010]]||[[Europees kampioenschap honkbal 2012|2012]]||[[Europees kampioenschap honkbal 2014|2014]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2016]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2019]]||[[Europees kampioenschap honkbal|2021]] |- ! Prestatie |{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{zilver}}||{{zilver}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}}||{{goud}} |- | |- ! Editie | [[Europees kampioenschap honkbal 2023|2023]] |- ! Prestatie | {{brons}} |} : * <small>In 1954, 1955 en 1967 geen deelname.</small> === Kopa Interkontinental === {| class="wikitable" ! Editie | 1983 || 1999 || 2002 || 2006 || [[Intercontinental Cup honkbal 2010|2010]] |- ! Prestatie | 4e || 8e || 8e || {{zilver}} || {{zilver}} |} ---------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Pabao Little League''' ta un ekipo di beisbol hubenil (10-12 ana) di Korsou ku a titula kampeon di karibe na .. okashon i tabata kampeon mundial na 2004. E ta forma parti di e Pabou Little League association is a baseball organization for kids from 4 to 16 years old. Winning the Caribbean Region Championship and making its 11th trip to Williamsport for the 2023 Little League Baseball® World Series (LLBWS), Presented by T-Mobile, is Pabao Little League (Willemstad, Curaçao) thanks to a 6-0 victory over the Dominican Republic in the championship game. With its victory, Pabao LL will be returning to the LLBWS with the country’s 15th overall appearance in hopes to defend its International Championship title earned in 2022. Since the country’s first tournament appearance in 1980, Curaçao has maintained a winning record, 46-25, with a World Series championship in 2004 and three runner-up finishes in 2005, 2019, and 2022. Pabao LL finished the Caribbean Region tournament with an unblemished 6-0 record, outscoring its opponents, 47-4, with four shutout performances. With the first-round matchups of the 2023 LLBWS announced on June 6, Pabao LL will play Australia, represented by Hills Little League, in Game 5 on Thursday, Aug. 17 at 1 p.m. ET at Volunteer Stadium. The 2023 Little League Baseball World Series, Presented by T-Mobile, is set to take place August 16-27. More information about the 2023 Little League World Series tournaments, including full schedules and downloadable brackets, can be found at LittleLeague.org/WorldSeries. WILLEMSTAD- Djaweps , 10 di ougùstùs 2023 den oranan di mèrdia, e selekshon di Little League Liga Pabou kampion di Karibe a biaha pa Williamsport (USA), pa partisipá den e Kampionato Mundial di Beisbòl Little League. E kampionato Mundial di hóbennan di 11 i 12 aña lo start dia 16 i lo terminá dia 27 di ougùstùs 2023. RBC Royal Bank, representá pa Sharier Dorand manera ta e kaso ku tur selekshon, tabata presente pa duna e selekshon sostén i deseá e delegashon éksito. E sigiente hungadónan ta forma parti di e selekshon. {{Appendix}} --------------------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Dudley Guniberto Josefa''' (☆ [[1958]]) ta un [[karate]]ka di [[Kòrsou]]. Deportista – Dirigente Tékniko. a nasé na aña 1958. Dudley na aña 1967 kuminsá práktika deporte di yudo ku su 9 aña serka .. == Bida i karera == .. a lanta na Kòrsou. == Medaya == * 1987: [[Image:Med 2.png|Plata]] - Kampeonato hulandes {{Appendix}} {{Commonscat|Didi Gregorius}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64548365|titulo=Didi Gregorius}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://web.archive.org/web/20111005161849/http://www.honkbalsite.com/nederlandsteam/marieksongregorius.html Profil riba Honkbalsite] * [https://www.baseball-reference.com/minors/player.cgi?id=gregor003mar Statistik Didi Gregorius] }} {{DEFAULTSORT:Gregorius, Didi}} [[Category:Hende]] [[Category:Beisbolista]] [[Category:Hulanda]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Sherry Sophia Veronica Howell''' (☆ [[]] na [[Kòrsou]]) tabata un atleta kurasoleño. Sherry Howell - Eckerd College, Softball and Volleyball Howell played four years of softball and volleyball for Eckerd College from 1990 to 1993. She graduated in 1993 with a double major of Business Management and Psychology. The native of Curacao, Neth. Antilles, was a pitcher, a shortstop and centerfielder. She was a four-time All-America in softball, was named to the South Region team four times and the All-SSC team four times. Howell won or shared player-of-the-year honors twice in the conference and concluded her athletic career by being selected the SSC female athlete-of-the-year for the 1992-93 season. Howell holds the NCAA, Division II career batting average in softball at .524, is third in career slugging average at .921, 13th in home runs with 29 and second in single season highest batting average at 629. She led the nation in hitting as a senior and also doubles percentage. Howell led the conference in batting average four different years. In 1999, she represented her country in the World Games in Japan. Howell, who is fluent in six languages, was named All-Conference in volleyball two of the four years she played. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Howell, Sherry}} [[Category:Hende]] --------------- {{Commonscat|Josh Palacios}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1131860420|titulo=Josh Palacios}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Palacios, Josh}} [[Category:Hende]] [[Category:Beisbolista]] ------------------------------- '''Selekshon antiano di futbòl''' tabata e tim nashonal di [[futbòl]] ku tabata representa [[Antias Hulandes]] di 1958 te 2010 na wega y torneonan internacional. E tabata kai bou di [[Nederlands Antilliaanse Voetbal Unie|NAVU]], ku tabata konsisti di [[Kòrsou]] i [[Boneiru]] despues ku [[Aruba]] a separa na 1986. en.wiki:The Netherlands Antilles national football team (Dutch, "Nederlands-Antilliaans voetbalelftal"; Papiamentu, "Selekshon Antiano di futbòl") was the national team of the former Netherlands Antilles from 1958 to 2010. It was controlled by the Nederlands Antilliaanse Voetbal Unie. The NAVU consisted of Curaçao and Bonaire. Aruba split in 1986 and has its own team. The Netherlands Antilles team never qualified for the FIFA World Cup. The country managed to come third in the CONCACAF championships of 1963 and 1969; during the 1963 tournament they were unofficial football world champions for four days after beating Mexico and before losing to Costa Rica.[1] == Reforma di Antias Hulandes == Tras e [[Disolucion di Antia Hulandes|reformanan konstitushonal]] denter di [[Reino Hulandes]] di [[10 di òktober]] [[2010]] i e final di e torneo di kualifikashon pa [[Kopa Karibe]] 2010 e [[selekshon antiano di futbòl]] a pasa over den e [[selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]]. Un par di aña despues [[Boneiru]] a bira miembro interino di CFU i [[2012]] miembro asosiá di [[CONCACAF]]. == Mira tambe == * [[Seleccion nacional di futbol di Aruba|Selekshon nashonal di futbòl di Aruba]] * [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] * [[Selekshon boneriano di futbòl]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =|titulo=}} {{References}} }} [[Category:Futbòl]] [[Category:Antias Hulandes]] ------------- The '''Curaçao national football team''' ({{lang-nl|Curaçaos voetbalelftal}}; [[Papiamento language|Papiamentu]]: ''Selekshon di Futbòl Kòrsou'') represents [[Curaçao]] in [[FIFA|International]] [[association football|football]] and is controlled by the [[Curaçao Football Federation]] (Federashon Futbòl Kòrsou; FFK).<ref>{{cite web| url = http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta/| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20170714164913/http://www.elsalvador.com/deportes/futbol/372358/curazao-pierde-a-su-capitan-para-el-juego-ante-la-selecta| archive-date = 2017-07-14| title = Curazao pierde a su capitán para el juego ante la Selecta {{!}} elsalvador.com}}</ref> Following a constitutional change that allowed its predecessor, the [[Curaçao and Dependencies|Colony of Curaçao and Dependencies]] to become a unified [[constituent state|constituent country]] consisting of several island territories as the [[Netherlands Antilles]] and its dissolution in 2010, Curaçao has played under a new constitutional status as a separate constituent country since 2011.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gg1hDgAAQBAJ&pg=PA121 |title=Football and the Boundaries of History: Critical Studies in Soccer |editor=Elsey, Brenda |editor2=Pugliese, Stanislao G. |year=2017 |page=121 |isbn=9781349950065 |publisher= Springer |access-date=25 June 2019}}</ref> Both FIFA and CONCACAF recognize the Curaçao national team to be the direct and sole successor of the dependant [[Territory of Curaçao national football team|Curaçao (1921–1958)]] and the [[Netherlands Antilles national football team|Netherlands Antilles national football]] teams.<ref>[https://web.archive.org/web/20190626032129/https://www.fifa.com/associations/association/cuw/about Curaçao] at [[FIFA]] official website</ref><ref>[https://www.concacaf.com/en/member-association/curacao Curaçao] at [[CONCACAF]] official website</ref><ref>[https://www.rsssf.org/tablesc/curacaochamp.html] at [[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|RSSSF]]</ref> ==History== {{Further|Territory of Curaçao national football team|Netherlands Antilles national football team}} The first national football team to bear the name Curaçao was the [[Territory of Curaçao national football team]], which made its debut in 1924 in an away match against neighboring [[Aruba national football team|Aruba]], a match which the Territory of Curaçao won four to nil. ---------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Seleccion nacional di futbol di Aruba''' ta e ekipo di [[futbol]] cu ta representa [[Aruba]] na wega y torneonan internacional, manera na e weganan di cualificacion pa [[Kopa Mundial di Futbòl|Copa Mundial]] y den Copa Caribe. Tur tramite pa e seleccion ta bou encargo di [[Arubaanse Voetbalbond|AVB]], funda na 1932 y afilia na [[Union Futbol di Caribe|CFU]], [[CONCACAF]] y [[FIFA]] desde 1988. The '''Aruba national football team''' ([[Dutch language|Dutch]]: Arubaans voetbalelftal; [[Papiamento language|Papiamento]]: Seleccion Arubano di futbol) is the national team of [[Aruba]], it was founded in 1932 and is affiliated with the Caribbean Football Union (CFU), CONCACAF and [[FIFA]] (since 1988) and is controlled by the [[Aruba Football Federation|Arubaanse Voetbal Bond]]. ==History== Between 1924 and 1933, Aruba only played against [[Curaçao national football team|Curaçao]], although these matches are not considered official.<ref>{{cite web |last1=Courtney |first1=Barrie |title=Aruba - List of International Matches |url=https://www.rsssf.org/tablesa/aruba-intres.html |website=RSSSF}}</ref> Aruba participated in its first tournament at the [[1955 CCCF Championship]], where they finished in 5th place. In 1958, Aruba became part of the [[Netherlands Antilles national football team|Netherlands Antilles]] until their secession in 1986. Following its split from the Netherlands Antilles, the [[Aruba Football Federation]] was affiliated in 1988 with [[CONCACAF]] and [[FIFA]]. Aruba entered qualifying for the [[1989 Caribbean Cup]], and in its first group match it suffered the worst defeat in its history, at the hands of [[Trinidad and Tobago national football team|Trinidad and Tobago]], which crushed them 11–0. They played their first World Cup qualifying match against the [[Dominican Republic national football team|Dominican Republic]] as part of the [[1998 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|1998 World Cup qualifying]]. Aruba has participated in all the qualifying tournaments for the World Cup since, without being able to get past the first qualifying round. Aruba has also yet to qualify for the [[Caribbean Cup]]. However, they showed some progress in the preliminary round of the [[2014 Caribbean Cup]] by getting two wins against [[Turks and Caicos national football team|Turks and Caicos]] (1–0) and [[British Virgin Islands national football team|British Virgin Islands]] (7–0), the latter being the biggest victory in its history. These results allowed them to reach 120th place in the FIFA World Ranking for the month of June 2014, their best ranking to date. Following these victories, Aruba lost 2–0 against [[French Guiana national football team|French Guiana]] and were eliminated. Aruba began their [[2018 FIFA World Cup qualification (CONCACAF)|2018 World Cup qualification]] in the second round against [[Barbados national football team|Barbados]], losing 2–0 at home and 1–0 away, however FIFA ruled that Barbados had fielded an ineligible player, giving Aruba a 3–0 second leg victory and advancing them to the third round. Despite that, in the next round they were defeated again, this time by [[Saint Vincent and the Grenadines national football team|Saint Vincent and the Grenadines]] who won 3–2 on aggregate. Aruba failed to progress in the [[2022 FIFA World Cup qualification – CONCACAF First Round|2022 World Cup qualifiers]], finishing 4th in the first round. [[:Category:Futbòl]] [[:Category:Aruba]] E selekshon di Boneiru a kuminsa komo tim nashonal despues ku e tim antiano a keda disolbé na òktober 2010. E ta partisipa tur aña den e Torneo ABCS, kual na 2011 e ta gana sorpresivamente derotando Aruba 4-3 durante e tanda di penalty despues di un empate di 2:2 den final.[4] ------------------------------------- '''Selekshon nashonal di futbòl di Sürnam''' ta e tim di [[futbol|futbòlista]] ku ta representa [[Sürnam]]. E ta kai bou di .........., ku ta miembro di [[Caribbean Football Union|CFU]] i miembro asosiá di [[CONCACAF]]. == Historia == E selekshon di Sürnam a kuminsa komo tim nashonal ==== Torneo ABCS ==== {| class="wikitable collapsible" width=50% style="text-align: center;font-size:90%;" !colspan=8|Boneiru den torneo ABCS |- !width=45%|Aña !width=25%|Lugá !width=8%|W !width=8%|G !width=8%|E !width=8%|P !width=8%|GF !width=8%|GC |- bgcolor=#9acdff |{{CUW}} 2010||di kuater ||2||0||1||1||5||7 |- bgcolor=gold |{{SUR}} 2011||'''kampeón'''||2||1||1||0||5||3 |- bgcolor=#9acdff |{{ABW}} 2012||di kuater ||2||0||0||2||2||17 |- bgcolor=#cc9966 |{{CUW}} 2013||di tres ||2||1||0||1||2||3 |- bgcolor=#9acdff |{{SUR}} 2015||di kuater ||2||0||0||2||1||7 |- bgcolor=silver |{{CUW}} 2021||supkampeón||2||1||0||1||4||4 |- bgcolor=#9acdff |{{CUW}} 2022||di kuater ||2|| ?|| 0 || ? || 1 || 5 |- !'''Total'''||'''6/6'''||14||3||2||7||20||46 |} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =148545934|titulo=Selección de fútbol de Bonaire}} {{References}} }} [[:Category:Futbòl]] [[:Category:Surnam]] Na de staatkundige hervormingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden van 10 oktober 2010 en na afronding van het kwalificatietoernooi van de Caribbean Cup 2010 ging het Nederlands-Antilliaans voetbalelftal over in het Curaçaos voetbalelftal. Bonaire werd een paar jaar later voorlopig lid van de Caraïbische Voetbalunie CFU en op 19 april 2012 geassocieerd lid van de CONCACAF, en kan daarom in de toekomst inschrijven voor de Caribbean Cup. Het Bonairiaans voetbalelftal is een team van voetballers dat Bonaire vertegenwoordigt. Bonaire is niet aangesloten bij de FIFA en kan daarom niet deelnemen aan het wereldkampioenschap. Bonaire doet jaarlijks mee aan het ABCS-toernooi, dat het in 2011 verrassend won. The '''Bonaire national football team''' ({{lang-nl|Bonairiaans voetbalelftal}}; {{lang-pap|Selekshon Bonerianu di futbòl}}) is the national football team of the [[Caribbean]] island of [[Bonaire]], a [[Public body (Netherlands)|public body]] of the [[Netherlands]]. It is under the control of the [[Bonaire Football Federation]]. It became a member of the [[Caribbean Football Union|CFU]] and an associate member of CONCACAF on 19 April 2013.<ref name="CFU Facebook">{{cite web|title=CFU Facebook|url=https://www.facebook.com/CaribbeanFootballUnion/posts/294315830704569|publisher=Caribbean Football Union|access-date=13 June 2014|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207213742/https://www.facebook.com/CaribbeanFootballUnion/posts/294315830704569|url-status=live}}</ref><ref name="Congress takes key step in transparency">{{cite web|title=Congress takes key step in transparency|url=http://www.concacaf.com/page/ConfederationDetail/0,,12813~3150654,00.html|publisher=CONCAF|access-date=20 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423234254/http://www.concacaf.com/page/ConfederationDetail/0%2C%2C12813~3150654%2C00.html|archive-date=23 April 2013}}</ref><ref name="Member Associations: Bonaire">{{cite web|title=Member Associations: Bonaire|url=http://cfufootball.org/index.php/member-associations/our-members/9180-bonaire|publisher=Caribbean Football Union|access-date=22 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193820/http://cfufootball.org/index.php/member-associations/our-members/9180-bonaire|archive-date=29 October 2013|url-status=dead}}</ref> after which it became a full CONCACAF member on 10 June 2014<ref name="Ordinary Congress finalized">{{cite web|title=Ordinary Congress finalized|url=http://www.concacaf.com/article/ordinary-congress-finalized|publisher=CONCACAF.com|access-date=10 June 2014|date=10 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612210312/http://www.concacaf.com/article/ordinary-congress-finalized|archive-date=2014-06-12|url-status=dead}}</ref> The team can participate in the [[CONCACAF Gold Cup]] and [[Caribbean Cup]] because of their membership in the confederation and sub-confederation.<ref name="Bonaire join CONCACAF as remaining non-FIFA sides gain full membership">{{cite web|title=Bonaire join CONCACAF as remaining non-FIFA sides gain full membership|date=20 April 2013|url=http://nonfifafootball.blogspot.com/2013/04/bonaire-join-concacaf-as-remaining-non.html|publisher=Non-FIFA football|access-date=22 April 2013|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029203911/http://nonfifafootball.blogspot.com/2013/04/bonaire-join-concacaf-as-remaining-non.html|url-status=live}}</ref> However, Bonaire is not a member of [[FIFA]] and therefore can not compete in the [[FIFA World Cup]] or other FIFA events.<ref name="Sport en spel">{{cite web|title=Sport en spel|url=http://www.beautiful-bonaire.nl/over_bonaire/cultuur_sport_spel.html|publisher=beautiful-bonaire.nl|access-date=22 October 2014|language=nl|archive-date=22 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022212953/http://www.beautiful-bonaire.nl/over_bonaire/cultuur_sport_spel.html|url-status=live}}</ref><ref name="What is CONCACAF?">{{cite web|title=What is CONCACAF?|url=http://www.concacaf.com/page/History|publisher=CONCACAF|access-date=21 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406031852/http://www.concacaf.com/page/History|archive-date=2013-04-06|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =61824225|titulo=Miguel Pourier}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Pourier, Miguel}} [[:Category:Antias Hulandes]] [[:Category:Hende]] ----------------- '''Selekshon antiano di futbòl''' tabata e tim nashonal di [[futbòl]] ku tabata representa [[Antias Hulandes]] na wega y torneonan internacional, manera na ....... == Reforma Antias Hulandes == Tras e [[Disolucion di Antia Hulandes|reformanan konstitushonal]] denter di [[Reino Hulandes]] di [[10 di òktober]] [[2010]] i e final di e torneo di kualifikashon pa [[Kopa Karibe]] 2010 e [[selekshon antiano di futbòl ]] a pasa over den e [[selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]]. Un par di aña despues Boneiru a bira miembro interino di CFU i desde 19 di aprel [[2012]] miembro asosiá di [[CONCACAF]], i den futuro por inskribí pa [[Kopa di Oro]]. {{Appendix}} [[:Category:Beisbol]] [[:Category:Kòrsou]] ta kambio na selekshon nashonal di KorsouOorspronkelijk heette het "Honkbal Nederlandse Antillen Nationaal Team", maar op 10 oktober 2010 werd de Nederlandse Antillen als regering ontmanteld (details zijn " Nederlandse Antillen "), de naam van het nationale team werd ook gewijzigd in "Curaçao Nationaal Team ". en.wiki" The '''Netherlands Antilles national baseball team''' was a national team of the [[Netherlands Antilles]] and was controlled by the Netherlands Antillean Baseball Federation. It represented the former nation in senior-level men's international competition. The Netherlands Antilles team was distinct from the [[Netherlands national baseball team]]. The Netherlands Antilles were represented in twelve [[Baseball World Cup]]s. Their highest finish was 7th place.<ref name="bjarkman worldcup">[[#refBjarkman|Bjarkman 2005]], pp.416–39</ref> -------- '''Seleccion nacional di baseball di Aruba''' ta e team di [[Beisbòl|baseball]] cu ta representa Aruba na wega y torneonan internacional, manera na [[Weganan Panamericano]]. {{America baseball teams}} {{National sports teams of Aruba}} ----------- {{Variante|c}} {{Databox}} == Historisch overzicht == {| class="wikitable sortable" ! WK-jaar ! Gastland(en) ! Aantal deelnemers ! Wereldkampioen ! Uitslag van de finale ! 2e plaats ! 3e plaats ! 4e plaats |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1930|1930]]''' | {{UY}} | style="text-align: center;" | 13 | {{URU}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1930|4 – 2]] | {{ARG}} | {{USA}} | {{YUG}} |- | '''1934''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1934 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ITA}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ITA-1861f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1934|2 – 1 <small>n.v.</small>]] | {{TCHf}} | {{GER-1935f}} | {{AUTf}} |- |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1938|1938]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1938 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{FRA}} | style="text-align: center;" | 15 | {{ITA-1861f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1938|4 – 2]] | {{HUN}} | {{BRA}} | {{SWE}} |- | '''1942''' | colspan="7" | ''Kansela pa motibu di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]'' |-style="background: #D0E6FF;" |- | '''1946''' | colspan="7" | ''Afgelast vanwege de Tweede Wereldoorlog'' |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1950|1950]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1950 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{BR-1889}} | style="text-align: center;" | 13 | {{URUf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1950|2 - 1]] | {{BRA}} | {{SWE}} | {{ESP}} |- | '''1954''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1954 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CH}} | style="text-align: center;" | 16 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1954|3 – 2]] | {{HUN-1949f}} | {{AUTf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1958|1958]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1958 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{SE}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRA-1889f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1958|5 – 2]] | {{SWEf}} | {{FRAf}} | {{FRGf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1962|1962]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1962 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CL}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1962|3 – 1]] | {{TCHf}} | {{CHIf}} | {{YUGf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1966|1966]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1966 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{EN}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ENGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1966|4 – 2 <small>n.v. </small>]] | {{FRGf}} | {{PORf}} | {{URS-1955f}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1970|1970]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1970 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{MX}} | style="text-align: center;" | 16 | {{BRA-1968f}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1970|4 – 1]] | {{ITAf}} | {{FRGf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1974|1974]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1974 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{DE-1949-WD}} | style="text-align: center;" | 16 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1974|2 – 1]] | {{NEDf}} | {{POLf}} | {{BRA-1968f}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1978|1978]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1978 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{AR}} | style="text-align: center;" | 16 | {{ARGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1978|3 – 1 <small>n.v. </small>]] | {{NEDf}} | {{BRA-1968f}} | {{ITAf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1982|1982]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1982 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ES}} | style="text-align: center;" | 24 | {{ITAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1982|3 – 1]] | {{FRGf}} | {{POLf}} | {{FRAf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1986|1986]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1986 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{MX}} | style="text-align: center;" | 24 | {{ARGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1986|3 – 2]] | {{FRGf}} | {{FRAf}} | {{BELf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1990|1990]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1990 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{IT}} | style="text-align: center;" | 24 | {{FRGf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1990|1 – 0]] | {{ARGf}} | {{ITAf}} | {{ENGf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1994|1994]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1994 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{US}} | style="text-align: center;" | 24 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1994|0 – 0 <small>n.v. (P: 3-2)</small>]] | {{ITAf}} | {{SWEf}} | {{BULf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 1998|1998]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 1998 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{FR}} | style="text-align: center;" | 32 | {{FRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 1998|3 – 0]] | {{BRAf}} | {{CROf}} | {{NEDf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2002|2002]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2002 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{KR}}<br />{{JP}} | style="text-align: center;" | 32 | {{BRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2002|2 – 0]] | {{GERf}} | {{TURf}} | {{KORf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2006|2006]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2006 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{DE}} | style="text-align: center;" | 32 | {{ITAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2006|1 – 1 <small>n.v. (P: 5-3)</small>]] | {{FRAf}} | {{GERf}} | {{PORf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2010|2010]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2010 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{ZA}} | style="text-align: center;" | 32 | {{ESPf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2010|1 – 0 <small>n.v.</small>]] | {{NEDf}} | {{GERf}} | {{URUf}} |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2014|2014]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2014 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{BR}} | style="text-align: center;" | 32 | {{GERf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2014|1 – 0 <small>n.v. </small>]] | {{ARGf}} | {{NEDf}} | {{BRAf}} |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2018|2018]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2018 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{RU}} | style="text-align: center;" | 32 | {{FRAf}} | [[Finale wereldkampioenschap voetbal 2018|4 – 2]] | {{CROf}} | {{BELf}} | {{ENGf}} |- |-style="background: #D0E6FF;" | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2022|2022]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2022 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{QA}} | style="text-align: center;" | 32 | | | | | |- | '''[[Wereldkampioenschap voetbal 2026|2026]]''' <small>([[Wereldkampioenschap voetbal 2026 (kwalificatie)|kwalificaties]])</small> | {{CA}}<br />{{MX}}<br />{{VS}} | style="text-align: center;" | 48 | | | | | |} ---------------- lrvm5g2z7l5qq1jnow9qg2t9wb51m7u 2 11116 198303 196943 2026-07-25T21:19:26Z Caribiana 8320 198303 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Arashi | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Malmok]] | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na Bandabou, Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. Hòfi Mango Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Malmok]] | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. Playa Jeremi ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:KCategoria:Luga na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 9x2i45skyfx5rh07wfrhqzpix7qorkn 198304 198303 2026-07-25T21:23:13Z Caribiana 8320 198304 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Luga na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Luga na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- fp4a79vpq923swzlambh2prnveyqxhh 198305 198304 2026-07-25T21:25:59Z Caribiana 8320 198305 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Luga na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Luga na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- frwflyurzmfqyqs5c9bz7cn73ke5gv8 198306 198305 2026-07-25T21:26:27Z Caribiana 8320 198306 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Luga na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- jbzx5j5tgere0xbfoi71yhxzlbdre8l 198307 198306 2026-07-25T21:27:28Z Caribiana 8320 198307 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- ecdgudwozs74pozdm6p6y3bkx6o7ij3 198308 198307 2026-07-25T21:32:07Z Caribiana 8320 198308 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- jwhbtkt7wapz3nbc44ddtvk7wc1dtc2 198310 198308 2026-07-25T21:35:15Z Caribiana 8320 198310 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- '''Playa Fòrti''', tambe konosi komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di Westpunt na nortost di e isla. E beach ta consisti di santo cu piedra chikito. Tin un bar di snèk i un restorant. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa. E liña “Na Playa Forti nos ta bai bula” ta aparesé den e kantika Chillen op de Antillen di e grupo Diverse Sauzen.[1] ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 14ij10eu7nu6nemzp0h4hc90sahf0tb 198332 198310 2026-07-26T10:29:13Z Caribiana 8320 198332 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen1 = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = Arashi Beach 2025.jpg | region = [[Bandabou]] | descripcion1 = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosi komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di Westpunt na nortost di e isla. E beach ta consisti di santo cu piedra chikito. Tin un bar di snèk i un restorant. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa. E liña “Na Playa Forti nos ta bai bula” ta aparesé den e kantika Chillen op de Antillen di e grupo Diverse Sauzen.<ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- hbzw2m033369mpc3ei8lz4jir89ozfi 198336 198332 2026-07-26T10:32:26Z Caribiana 8320 198336 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosi komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di Westpunt na nortost di e isla. E beach ta consisti di santo cu piedra chikito. Tin un bar di snèk i un restorant. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa. E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- n440ef61tkk9w7lb7694qfm1bm4q25a 198338 198336 2026-07-26T10:37:25Z Caribiana 8320 198338 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosi komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di Westpunt na nortost di e isla. E beach ta consisti di santo cu piedra chikito. Tin un bar di snèk i un restorant. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa. E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 8zn0nvk251pkh7r38htrst2hmvl20je 198339 198338 2026-07-26T10:40:20Z Caribiana 8320 198339 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosi komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di Westpunt na punta nortwèst di e isla. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. Fasilidatnan na e sitio ta inklui un snèkbar i un restorant. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa. E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- hqsm68of1l7jz6edx8wq4j94vaei8tx 198340 198339 2026-07-26T10:41:38Z Caribiana 8320 198340 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosi komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di Westpunt na punta nortwèst di e isla. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. Fasilidatnan na e sitio ta inklui un snèkbar i un restorant. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 4pinysmsowt4hdl1g41wu3s59062est 198341 198340 2026-07-26T10:42:59Z Caribiana 8320 198341 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosi komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di Westpunt na punta nortwèst di e isla. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. Fasilidatnan na e sitio ta inklui un snèkbar i un restorant. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- by7dolucdxbbabhdvr9zhte3656b6og 198342 198341 2026-07-26T10:43:22Z Caribiana 8320 198342 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosí komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di Westpunt na punta nortwèst di e isla. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. Fasilidatnan na e sitio ta inkluí un snèkbar i un restorant. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- lwb20ifeslt86zlr9rjnlmhstid06gs 198343 198342 2026-07-26T10:50:17Z Caribiana 8320 198343 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosí komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di Westpunt na punta nortwèst di e isla. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. Fasilidatnan na e sitio ta inkluí un snèkbar i un restorant. Tin un trapi ku ta hiba na playa. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 1rrxms7jqcb4phgm8ysiaf9tlec0qqs 198344 198343 2026-07-26T11:01:13Z Caribiana 8320 198344 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosí komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na punta nortwèst di e isla serka di [[Westpunt]] i por yega for di Willemstad den mas o ménos 45 minüt. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. E tin akseso grátis i amplio parker den serkania. Tin un trapi pa yega na e playa.<ref>[https://www.naarcuracao.com/springen-playa-forti-klifspringen-curacao/ Springen bij Playa Forti: mooi om te zien, niet zonder risico], naar curacao.com</ref> Riba e baranka, bo ta haña vários restorant kaminda bo por kome òf bebe algu ku bista riba awa. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- px7q1p2bamwz7c3l2395n8tnbgzn9p9 198346 198344 2026-07-26T11:02:29Z Caribiana 8320 198346 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosí komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na punta nortwèst di e isla serka di [[Westpunt]] i na mas o ménos 45 minüt den outo for di [[Willemstad]]. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. E tin akseso grátis i amplio parker den serkania. Tin un trapi pa yega na e playa.<ref>[https://www.naarcuracao.com/springen-playa-forti-klifspringen-curacao/ Springen bij Playa Forti: mooi om te zien, niet zonder risico], naar curacao.com</ref> Riba e baranka, bo ta haña vários restorant kaminda bo por kome òf bebe algu ku bista riba awa. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 3snk2p42on950a2okzlzuq1y3wkzi2g 198355 198346 2026-07-26T11:33:33Z Caribiana 8320 198355 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosí komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na punta nortwèst di e isla serka di [[Westpunt]] i na mas o ménos 45 minüt den outo for di [[Willemstad]]. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. E tin akseso grátis i amplio parker den serkania. Tin un trapi pa yega na e playa.<ref>[https://www.naarcuracao.com/springen-playa-forti-klifspringen-curacao/ Springen bij Playa Forti: mooi om te zien, niet zonder risico], naar curacao.com</ref> Riba e baranka, bo ta haña vários restorant kaminda bo por kome òf bebe algu ku bista riba awa. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}{{Dode link}}</ref> Tambe tin vários bòrchi di atvertensia pa alertá bishitante di e peliger i riesgonan di bulamentu for di baranka.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31802-springen-playa-forti-gevaarlijk Springen Playa Fòrti gevaarlijk], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di òktober 2025)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 7bfjgywxihdb0qhmj89qzz505mcmy4c 198356 198355 2026-07-26T11:34:47Z Caribiana 8320 198356 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosí komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na punta nortwèst di e isla serka di [[Westpunt]] i na mas o ménos 45 minüt den outo for di [[Willemstad]]. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. E tin akseso grátis i amplio parker den serkania. Tin un trapi pa yega na e playa.<ref>[https://www.naarcuracao.com/springen-playa-forti-klifspringen-curacao/ Springen bij Playa Forti: mooi om te zien, niet zonder risico], naar curacao.com</ref> Riba e baranka, bo ta haña vários restorant kaminda bo por kome òf bebe algu ku bista riba awa. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}</ref> Tambe tin vários bòrchi di atvertensia pa alertá bishitante di e peliger i riesgonan di bulamentu for di baranka.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31802-springen-playa-forti-gevaarlijk Springen Playa Fòrti gevaarlijk], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di òktober 2025)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 503w1zn7qcvhs9w19c3umovbje5ym2v 198357 198356 2026-07-26T11:35:27Z Caribiana 8320 198357 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosí komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na punta nortwèst di e isla serka di [[Westpunt]] i na mas o ménos 45 minüt den outo for di [[Willemstad]]. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. E tin akseso grátis i amplio parker den serkania. Tin un trapi pa yega na e playa.<ref>[https://www.naarcuracao.com/springen-playa-forti-klifspringen-curacao/ Springen bij Playa Forti: mooi om te zien, niet zonder risico], naar curacao.com</ref> Riba e baranka, bo ta haña vários restorant kaminda por kome òf bebe algu ku bista riba awa. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}</ref> Tambe tin vários bòrchi di atvertensia pa alertá bishitante di e peliger i riesgonan di bulamentu for di baranka.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31802-springen-playa-forti-gevaarlijk Springen Playa Fòrti gevaarlijk], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di òktober 2025)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 7xikf9ogj4theu4h2al3a9t96ssxcl7 198358 198357 2026-07-26T11:35:43Z Caribiana 8320 198358 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosí komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na punta nortwèst di e isla serka di [[Westpunt]] i na mas o ménos 45 minüt den outo for di [[Willemstad]]. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. E tin akseso grátis i amplio parker den serkania. Tin un trapi pa yega na e playa.<ref>[https://www.naarcuracao.com/springen-playa-forti-klifspringen-curacao/ Springen bij Playa Forti: mooi om te zien, niet zonder risico], naar curacao.com</ref> Riba e baranka, bo ta haña vários restorant kaminda por kome òf bebe algu ku bista riba laman. Banda di e restorant tin un punto kaminda bo por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}</ref> Tambe tin vários bòrchi di atvertensia pa alertá bishitante di e peliger i riesgonan di bulamentu for di baranka.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31802-springen-playa-forti-gevaarlijk Springen Playa Fòrti gevaarlijk], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di òktober 2025)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- dlhq2ybwv2w7h1aqr74oh3km4sq83q8 198359 198358 2026-07-26T11:44:55Z Caribiana 8320 198359 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosí komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na punta nortwèst di e isla serka di [[Westpunt]] i na mas o ménos 45 minüt den outo for di [[Willemstad]]. E playa ta konsistí di santu ku piedra chikitu. E tin akseso grátis i amplio parker den serkania. Tin un trapi pa yega na e playa.<ref>[https://www.naarcuracao.com/springen-playa-forti-klifspringen-curacao/ Springen bij Playa Forti: mooi om te zien, niet zonder risico], naar curacao.com</ref> Riba baranka, tin vários snèkbar i un restorant kaminda por kome òf bebe algu ku bista riba laman. Banda di e restorant tin un punto kaminda por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}</ref> Tambe tin vários bòrchi di atvertensia pa alertá bishitante di e peliger i riesgonan di bulamentu for di baranka.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31802-springen-playa-forti-gevaarlijk Springen Playa Fòrti gevaarlijk], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di òktober 2025)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- g4ax6csdj7qvx5nvibch5ptexd3af1b 198360 198359 2026-07-26T11:47:04Z Caribiana 8320 198360 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Fòrti | imagen = Playa Forti jump (30393478833).jpg | imagen2 = | zona = [[Bandabou]] | descripcion = [[Sambuyamentu]] na Playa Forti | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Fòrti''', tambe konosí komo '''Playa Westpunt''', ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na punta nortwèst di e isla serka di [[Westpunt]] i na un distansia di mas o ménos 30 kilometer di [[Willemstad]]. E playa ta un playa públiko ku ta konsistí di santu ku piedra chikitu. E tin akseso grátis i amplio parker den serkania. Tin un trapi pa yega na e playa.<ref>[https://www.naarcuracao.com/springen-playa-forti-klifspringen-curacao/ Springen bij Playa Forti: mooi om te zien, niet zonder risico], naar curacao.com</ref> Riba baranka, tin vários snèkbar i un restorant kaminda por kome òf bebe algu ku bista riba laman. Banda di e restorant tin un punto kaminda por hasi un salto di 12 meter den awa.<ref>Cliff diving op Playa Forti. "Amigoe". Curaçao, 03-12-1991, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 26-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644373:mpeg21:p002</ref> E letra "Bij Playa Forti gaan we springen" (Na Playa Forti nos ta bai bula) ta aparesé den e kantika ''Chillen op de Antillen'' di e grupo Diverse Sauzen.<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/diverse-sauzen-chillen-op-de-antillen/ Diverse Sauzen – Chillen op de Antillen], Caraïbisch Uitzicht (24 di febrüari 2022)</ref><ref>{{Citeer web|url=http://plaatstaaldeband.nl/sample-page/bio-arjen-zang/|titel=Arjen - Zang|bezochtdatum=2019-07-25|werk=Plaatstaal - Neder rock-pop coverband|taal=en}}</ref> Tambe tin vários bòrchi di atvertensia pa alertá bishitante di e peliger i riesgonan di bulamentu for di baranka.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/31802-springen-playa-forti-gevaarlijk Springen Playa Fòrti gevaarlijk], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di òktober 2025)</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Playa Forti}} {{References}} ;Lista di fuente * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Guepi''' òf '''Playa Gipy''' ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá na e punto mas nort di e isla, serka di [[Westpunt]]. E ta un playa chikitu i yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa turtuganan di laman loggerhead. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Playa | nomber = Playa Santa Cruz | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Bandabou]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Santa Cruz''' ta un playa na [[Bandabou]], Curaçao, situa pazuid di e pueblo di Lagun. E ta un playa hanchu di santu. Kasnan di playa ta disponibel. Tin un snèk ku ta habrí iregularmente den wikènt. [[Hòfi Mango]] Park ta situá den besindario di Playa Santa Cruz. ---------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Bandariba }} '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- i0va7pp9imsoujbkpae0ueqq47sw625 0 11907 198290 196474 2026-07-25T19:55:29Z Caribiana 8320 ampliashon 198290 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Lista di politico condena den Caribe Hulandes''' ta un resumen di sentencianan pa hechonan castigabel comete pa politiconan den funcion na [[Aruba]], [[Kòrsou|Corsou]] y [[Sint Maarten]] desde cu esakinan a haya e status di pais autonomo den [[Reino Hulandes]]. Te cu 2024 Aruba tin record den politiconan condena den Caribe Hulandes y den Reino.<ref>[https://www.bondia.com/aruba-su-estado-di-derecho-ta-debilitando-pa-via-di-corupcion-gubernamental/ Aruba su estado di derecho ta debilitando pa via di corupcion gobernamental], Bon Dia Aruba (15 di juli 2024)</ref> E condenanan ta relaciona cu cargonan di, entre otro, labamento di placa, participacion den un organisacion criminal, acepta y pidi soborno, falsificacion, corupcion y abuso di funcion.<ref>[https://www.bondia.com/ministerio-publico-tin-obligacion-pa-aplica-ley-penal-na-momento-cu-ta-comete-un-hecho-castigable/ Ministerio Publico tin obligacion pa aplica ley penal na momento cu ta comete un hecho castigable], Bon Dia Aruba (20 di juli 2024) </ref> Tin un caso di asesinato. E castigo den mayoria di e casonan ta incluí un prohibicion di eherce funcionnan publico pa un periodo di mas of menos cinco aña. {{Sticky header}} {| class="wikitable" ! colspan=8|{{ABW}} (1986–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[Paul Croes]]|| Ibis || minister di Hubentud, Asuntonan Social y Labor || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 3 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Tico Croes]]|| Fondo di Desaroyo San Nicolas || minister di Finansa || Henny Eman III || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 10 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Alan Howell]]|| Diamante || vicepresidente di [[Parlamento di Aruba]] || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 23 luna || den apelacion |- ! style="text-align:center"| 4 | Jacqueline van Putten || Diamante || tesorero di fraccion POR || Wever-Croes I || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 5 |[[Benny Sevinger]]|| Avestruz || minister di Infrastructura, Integracion y Medio Ambiente || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 4 aña || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/04/16/veroordeling-oud-minister-benny-sevinger-definitief-hoge-raad-verwerpt-cassatie-in-avestruz-zaak/ Veroordeling oud-minister Benny Sevinger definitief: Hoge Raad verwerpt cassatie in Avestruz-zaak], Red Caribense (16 di april 2026)</ref> |- ! style="text-align:center"| 6 |[[Otmar Oduber]]|| Flamingo<ref>[https://www.noticiacla.com/news/31018 Otmar Oduber: Testigo principal pa defensa den caso Flamingo no por declara dilanti Huez Comisario], NoticiaCla (23 di april 2024)</ref> || minister di Desaroyo Teritorial, Infrastructura y Medio Ambiente || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 12 luna y 240 ora di servicio comunitario<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/01/29/rechter-herstelt-vonnis-in-flamingozaak-parlementarier-otmar-oduber-behoudt-kiesrecht/ Rechter herstelt vonnis in Flamingozaak: parlementariër Otmar Oduber behoudt kiesrecht], NTR Caribe (29 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 7 |[[Glenbert Croes]]|| Portulaca || minister di Labor, Integracion y Energia || [[Gabinete Wever-Croes II|Wever-Croes II]] || [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]]|| || retiro como minister na 2024 |- ! style="text-align:center"| 8 |[[Guillfred Besaril]]|| Tulipan || [[Lista di minister plenipotenciario di Aruba|Minister plenipotenciario di Aruba]] na Den Haag || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]]<br>& [[Gabinete Wever-Croes II|II]] || [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]]|| 20 luna || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/07/21/hoge-raad-maakt-veroordeling-oud-gevolmachtigde-minister-besaril-definitief/ Hoge Raad maakt veroordeling oud-gevolmachtigde minister Besaril definitief], caribisch netwerk (21 di juli 2026)</ref> |- |} {|class="wikitable" !colspan=8|{{CUW}} (2010–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[George Jamaloodin]]|| Maximus <br/> Germanium <br/ > Passaat || [[Lista di minister di Finansa di Kòrsou|minister di Finansa]] || Schotte || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 30 aña pa asesinato di [[Helmin Wiels]] || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Jacinta Constancia|Jacinta Schoop-Constancia]]|| Dubnium || [[Lista di minister di Salubridat, Medio Ambiente i Naturalesa di Kòrsou|minister di Salubridad, Medio Ambiente y Naturalesa]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 21 luna ||irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Gerrit Schotte]]|| Babel || [[Lista di prome ministro di Kòrsou|prome minister]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 3 aña ||irevocabel |- |} {|class="wikitable" ! colspan=8|{{SXM}} (2010–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 | [[Theo Heyliger]] || Catfish <br/> Larimar || minister di Vivienda, Planificacion Espacial, Medio Ambiente y Infrastructura, tambe vicepremier || Wescot-Williams I || [[United People's Party|UP]] || 5 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 | Frans Richardson || Emerald || miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Marlin-Romeo II ||[[United St. Maarten Party|USP]] || 20 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 | Akeem Arrindell || Aconitum || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Mercelina I || [[United People's Party|UP]] || 18 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/former-mp-arrindell-sentenced-to-18-months-for-buying-votes Former MP Arrindell sentences to 18 months for buying votes], Daily Herald (8 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | Rolando Brison || Lisbon<ref>[https://nltimes.nl/2023/03/19/sint-maarten-mp-brison-suspected-corruption-released-remains-suspect Sint Maarten MP Brison suspected of corruption was released, remains suspect], NL Times (23 di maart 2023)</ref> || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || || [[United People's Party|UP]] || 6 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/court-hands-former-mp-brison-six-months-for-passive-bribery Court hands former MP Brison six months for passive bribery], Daily Herald (29 di april 2025)</ref> || |- |} Bao investigacion door di Ministerionan Publico na Aruba, Corsou y Sint Maarten ta e siguiente casonan: {{ABW}} * [[Chris Romero]] ([[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]])- Caso Kwihi * [[Glenbert Croes]] (MEP) - Caso Portulaca {{CUW}} * [[Rennox Calmes]] ([[Trabou pa Kòrsou|TPK]]) - falsificacion di documento<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29641-statenlid-rennox-calmes-aangehouden Statenlid Rennox Calmes aangehouden], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di yüni 2024)</ref> * [[Michelangelo Martines]] ([[Kòrsou Esun Mihó|KEM]]) - Caso Bledu {{SXM}} * [[Kevin Maingrette]] ([[Nation Opportunity Wealth|NOW]]) - Caso Metz<ref>[https://curacao.nu/parlementslid-kevin-maingrette-verdacht-van-omkoping-bij-val-kabinet-sint-maarten/ Parlementslid Kevin Maingrette verdacht van omkoping bij val kabinet Sint-Maarten], Curacao.nu (13 di juli 2024)</ref> * [[Christophe Emmanuel]] ([[National Alliance|NA]]) - Caso Jasmine<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/christophe-emmanuel-indicted-on-bribery-corruption-charges Christophe Emmanuel indicted on bribery, corruption charges], Daily Herald (26 di februari 2025)</ref> {{Appendix}} [[Category:Polítika]] [[Category:Karibe Hulandes]] 0v8b10y393aqp5o64lm4518vsvyrbwt 198291 198290 2026-07-25T19:59:34Z Caribiana 8320 198291 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Lista di politico condena den Caribe Hulandes''' ta un resumen di sentencianan pa hechonan castigabel comete pa politiconan den funcion na [[Aruba]], [[Kòrsou|Corsou]] y [[Sint Maarten]] desde cu esakinan a haya e status di pais autonomo den [[Reino Hulandes]]. Te cu 2024 Aruba tin record den politiconan condena den Caribe Hulandes y den Reino.<ref>[https://www.bondia.com/aruba-su-estado-di-derecho-ta-debilitando-pa-via-di-corupcion-gubernamental/ Aruba su estado di derecho ta debilitando pa via di corupcion gobernamental], Bon Dia Aruba (15 di juli 2024)</ref> E condenanan ta relaciona cu cargonan di, entre otro, labamento di placa, participacion den un organisacion criminal, acepta y pidi soborno, falsificacion, corupcion y abuso di funcion.<ref>[https://www.bondia.com/ministerio-publico-tin-obligacion-pa-aplica-ley-penal-na-momento-cu-ta-comete-un-hecho-castigable/ Ministerio Publico tin obligacion pa aplica ley penal na momento cu ta comete un hecho castigable], Bon Dia Aruba (20 di juli 2024) </ref> Tin un caso di asesinato. E castigo den mayoria di e casonan ta incluí un prohibicion di eherce funcionnan publico pa un periodo di mas of menos cinco aña. {{Sticky header}} {| class="wikitable" ! colspan=8|{{ABW}} (1986–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[Paul Croes]]|| Ibis || minister di Hubentud, Asuntonan Social y Labor || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 3 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Tico Croes]]|| Fondo di Desaroyo San Nicolas || minister di Finansa || Henny Eman III || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 10 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Alan Howell]]|| Diamante || vicepresidente di [[Parlamento di Aruba]] || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 23 luna || den apelacion |- ! style="text-align:center"| 4 | Jacqueline van Putten || Diamante || tesorero di fraccion POR || Wever-Croes I || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 5 |[[Benny Sevinger]]|| Avestruz || minister di Infrastructura, Integracion y Medio Ambiente || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 4 aña || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/04/16/veroordeling-oud-minister-benny-sevinger-definitief-hoge-raad-verwerpt-cassatie-in-avestruz-zaak/ Veroordeling oud-minister Benny Sevinger definitief: Hoge Raad verwerpt cassatie in Avestruz-zaak], Red Caribense (16 di april 2026)</ref> |- ! style="text-align:center"| 6 |[[Otmar Oduber]]|| Flamingo<ref>[https://www.noticiacla.com/news/31018 Otmar Oduber: Testigo principal pa defensa den caso Flamingo no por declara dilanti Huez Comisario], NoticiaCla (23 di april 2024)</ref> || minister di Desaroyo Teritorial, Infrastructura y Medio Ambiente || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 12 luna y 240 ora di servicio comunitario<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/01/29/rechter-herstelt-vonnis-in-flamingozaak-parlementarier-otmar-oduber-behoudt-kiesrecht/ Rechter herstelt vonnis in Flamingozaak: parlementariër Otmar Oduber behoudt kiesrecht], NTR Caribe (29 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 7 |[[Guillfred Besaril]]|| Tulipan || [[Lista di minister plenipotenciario di Aruba|Minister plenipotenciario di Aruba]] na Den Haag || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]]<br>& [[Gabinete Wever-Croes II|II]] || [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]]|| 20 luna || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/07/21/hoge-raad-maakt-veroordeling-oud-gevolmachtigde-minister-besaril-definitief/ Hoge Raad maakt veroordeling oud-gevolmachtigde minister Besaril definitief], caribisch netwerk (21 di juli 2026)</ref> |- |} {|class="wikitable" !colspan=8|{{CUW}} (2010–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[George Jamaloodin]]|| Maximus <br/> Germanium <br/ > Passaat || [[Lista di minister di Finansa di Kòrsou|minister di Finansa]] || Schotte || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 30 aña pa asesinato di [[Helmin Wiels]] || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Jacinta Constancia|Jacinta Schoop-Constancia]]|| Dubnium || [[Lista di minister di Salubridat, Medio Ambiente i Naturalesa di Kòrsou|minister di Salubridad, Medio Ambiente y Naturalesa]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 21 luna ||irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Gerrit Schotte]]|| Babel || [[Lista di prome ministro di Kòrsou|prome minister]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 3 aña ||irevocabel |- |} {|class="wikitable" ! colspan=8|{{SXM}} (2010–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 | [[Theo Heyliger]] || Catfish <br/> Larimar || minister di Vivienda, Planificacion Espacial, Medio Ambiente y Infrastructura, tambe vicepremier || Wescot-Williams I || [[United People's Party|UP]] || 5 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 | Frans Richardson || Emerald || miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Marlin-Romeo II ||[[United St. Maarten Party|USP]] || 20 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 | Akeem Arrindell || Aconitum || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Mercelina I || [[United People's Party|UP]] || 18 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/former-mp-arrindell-sentenced-to-18-months-for-buying-votes Former MP Arrindell sentences to 18 months for buying votes], Daily Herald (8 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | Rolando Brison || Lisbon<ref>[https://nltimes.nl/2023/03/19/sint-maarten-mp-brison-suspected-corruption-released-remains-suspect Sint Maarten MP Brison suspected of corruption was released, remains suspect], NL Times (23 di maart 2023)</ref> || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || || [[United People's Party|UP]] || 6 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/court-hands-former-mp-brison-six-months-for-passive-bribery Court hands former MP Brison six months for passive bribery], Daily Herald (29 di april 2025)</ref> || |- |} Bao investigacion door di Ministerionan Publico na Aruba, Corsou y Sint Maarten ta e siguiente casonan: {{ABW}} * [[Chris Romero]] ([[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]])- Caso Kwihi * [[Glenbert Croes]] (MEP) - Caso Portulaca (retira como minister na 2024) {{CUW}} * [[Rennox Calmes]] ([[Trabou pa Kòrsou|TPK]]) - falsificacion di documento<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29641-statenlid-rennox-calmes-aangehouden Statenlid Rennox Calmes aangehouden], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di yüni 2024)</ref> * [[Michelangelo Martines]] ([[Kòrsou Esun Mihó|KEM]]) - Caso Bledu {{SXM}} * [[Kevin Maingrette]] ([[Nation Opportunity Wealth|NOW]]) - Caso Metz<ref>[https://curacao.nu/parlementslid-kevin-maingrette-verdacht-van-omkoping-bij-val-kabinet-sint-maarten/ Parlementslid Kevin Maingrette verdacht van omkoping bij val kabinet Sint-Maarten], Curacao.nu (13 di juli 2024)</ref> * [[Christophe Emmanuel]] ([[National Alliance|NA]]) - Caso Jasmine<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/christophe-emmanuel-indicted-on-bribery-corruption-charges Christophe Emmanuel indicted on bribery, corruption charges], Daily Herald (26 di februari 2025)</ref> {{Appendix}} [[Category:Polítika]] [[Category:Karibe Hulandes]] l3okmdvamgwc53eau8ucxt5jxla1p4p 198292 198291 2026-07-25T20:11:28Z Caribiana 8320 198292 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Lista di politico condena den Caribe Hulandes''' ta un resumen di sentencianan pa hechonan castigabel comete pa politiconan den funcion na [[Aruba]], [[Kòrsou|Corsou]] y [[Sint Maarten]] desde cu esakinan a haya e status di pais autonomo den [[Reino Hulandes]]. Te cu 2024 Aruba tin record den politiconan condena den Caribe Hulandes y den Reino.<ref>[https://www.bondia.com/aruba-su-estado-di-derecho-ta-debilitando-pa-via-di-corupcion-gubernamental/ Aruba su estado di derecho ta debilitando pa via di corupcion gobernamental], Bon Dia Aruba (15 di juli 2024)</ref> E condenanan ta relaciona cu cargonan di, entre otro, labamento di placa, participacion den un organisacion criminal, acepta y pidi soborno, falsificacion, corupcion y abuso di funcion.<ref>[https://www.bondia.com/ministerio-publico-tin-obligacion-pa-aplica-ley-penal-na-momento-cu-ta-comete-un-hecho-castigable/ Ministerio Publico tin obligacion pa aplica ley penal na momento cu ta comete un hecho castigable], Bon Dia Aruba (20 di juli 2024) </ref> Tin un caso di asesinato. E castigo den mayoria di e casonan ta incluí un prohibicion di eherce funcionnan publico pa un periodo di mas of menos cinco aña. {{Sticky header}} {| class="wikitable" width="99%" ! colspan=8|{{ABW}} (1986–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[Paul Croes]]|| Ibis || minister di Hubentud, Asuntonan Social y Labor || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 3 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Tico Croes]]|| Fondo di Desaroyo San Nicolas || minister di Finansa || Henny Eman III || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 10 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Alan Howell]]|| Diamante || vicepresidente di [[Parlamento di Aruba]] || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 23 luna || den apelacion |- ! style="text-align:center"| 4 | Jacqueline van Putten || Diamante || tesorero di fraccion POR || Wever-Croes I || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 5 |[[Benny Sevinger]]|| Avestruz || minister di Infrastructura, Integracion y Medio Ambiente || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 4 aña || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/04/16/veroordeling-oud-minister-benny-sevinger-definitief-hoge-raad-verwerpt-cassatie-in-avestruz-zaak/ Veroordeling oud-minister Benny Sevinger definitief: Hoge Raad verwerpt cassatie in Avestruz-zaak], Red Caribense (16 di april 2026)</ref> |- ! style="text-align:center"| 6 |[[Otmar Oduber]]|| Flamingo<ref>[https://www.noticiacla.com/news/31018 Otmar Oduber: Testigo principal pa defensa den caso Flamingo no por declara dilanti Huez Comisario], NoticiaCla (23 di april 2024)</ref> || minister di Desaroyo Teritorial, Infrastructura y Medio Ambiente || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 12 luna y 240 ora di servicio comunitario<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/01/29/rechter-herstelt-vonnis-in-flamingozaak-parlementarier-otmar-oduber-behoudt-kiesrecht/ Rechter herstelt vonnis in Flamingozaak: parlementariër Otmar Oduber behoudt kiesrecht], NTR Caribe (29 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 7 |[[Guillfred Besaril]]|| Tulipan || [[Lista di minister plenipotenciario di Aruba|Minister plenipotenciario di Aruba]] na Den Haag || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]]<br>& [[Gabinete Wever-Croes II|II]] || [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]]|| 20 luna || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/07/21/hoge-raad-maakt-veroordeling-oud-gevolmachtigde-minister-besaril-definitief/ Hoge Raad maakt veroordeling oud-gevolmachtigde minister Besaril definitief], caribisch netwerk (21 di juli 2026)</ref> |- |} {|class="wikitable" width="99%" !colspan=8|{{CUW}} (2010–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[George Jamaloodin]]|| Maximus <br/> Germanium <br/ > Passaat || [[Lista di minister di Finansa di Kòrsou|minister di Finansa]] || Schotte || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 30 aña pa asesinato di [[Helmin Wiels]] || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Jacinta Constancia|Jacinta Schoop-Constancia]]|| Dubnium || [[Lista di minister di Salubridat, Medio Ambiente i Naturalesa di Kòrsou|minister di Salubridad, Medio Ambiente y Naturalesa]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 21 luna ||irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Gerrit Schotte]]|| Babel || [[Lista di prome ministro di Kòrsou|prome minister]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 3 aña ||irevocabel |- |} {|class="wikitable" width="99%" ! colspan=8|{{SXM}} (2010–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 | [[Theo Heyliger]] || Catfish <br/> Larimar || minister di Vivienda, Planificacion Espacial, Medio Ambiente y Infrastructura, tambe vicepremier || Wescot-Williams I || [[United People's Party|UP]] || 5 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 | Frans Richardson || Emerald || miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Marlin-Romeo II ||[[United St. Maarten Party|USP]] || 20 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 | Akeem Arrindell || Aconitum || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Mercelina I || [[United People's Party|UP]] || 18 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/former-mp-arrindell-sentenced-to-18-months-for-buying-votes Former MP Arrindell sentences to 18 months for buying votes], Daily Herald (8 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | Rolando Brison || Lisbon<ref>[https://nltimes.nl/2023/03/19/sint-maarten-mp-brison-suspected-corruption-released-remains-suspect Sint Maarten MP Brison suspected of corruption was released, remains suspect], NL Times (23 di maart 2023)</ref> || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || || [[United People's Party|UP]] || 6 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/court-hands-former-mp-brison-six-months-for-passive-bribery Court hands former MP Brison six months for passive bribery], Daily Herald (29 di april 2025)</ref> || |- |} Bao investigacion door di Ministerionan Publico na Aruba, Corsou y Sint Maarten ta e siguiente casonan: {{ABW}} * [[Chris Romero]] ([[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]])- Caso Kwihi * [[Glenbert Croes]] (MEP) - Caso Portulaca (retira como minister na 2024) {{CUW}} * [[Rennox Calmes]] ([[Trabou pa Kòrsou|TPK]]) - falsificacion di documento<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29641-statenlid-rennox-calmes-aangehouden Statenlid Rennox Calmes aangehouden], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di yüni 2024)</ref> * [[Michelangelo Martines]] ([[Kòrsou Esun Mihó|KEM]]) - Caso Bledu {{SXM}} * [[Kevin Maingrette]] ([[Nation Opportunity Wealth|NOW]]) - Caso Metz<ref>[https://curacao.nu/parlementslid-kevin-maingrette-verdacht-van-omkoping-bij-val-kabinet-sint-maarten/ Parlementslid Kevin Maingrette verdacht van omkoping bij val kabinet Sint-Maarten], Curacao.nu (13 di juli 2024)</ref> * [[Christophe Emmanuel]] ([[National Alliance|NA]]) - Caso Jasmine<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/christophe-emmanuel-indicted-on-bribery-corruption-charges Christophe Emmanuel indicted on bribery, corruption charges], Daily Herald (26 di februari 2025)</ref> {{Appendix}} [[Category:Polítika]] [[Category:Karibe Hulandes]] gyapvtz4agthvtaxmax6s8eps0oeh6g 198323 198292 2026-07-26T09:26:41Z Kallmemel 14000 cambionan menor: typo, singular 198323 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Lista di politico condena den Caribe Hulandes''' ta un resumen di sentencia pa hechonan castigabel comete pa politiconan den funcion na [[Aruba]], [[Kòrsou|Corsou]] y [[Sint Maarten]] desde cu esakinan a haya e status di pais autonomo den [[Reino Hulandes]]. Te cu 2024, Aruba tin record den politiconan condena den Caribe Hulandes y den Reino.<ref>[https://www.bondia.com/aruba-su-estado-di-derecho-ta-debilitando-pa-via-di-corupcion-gubernamental/ Aruba su estado di derecho ta debilitando pa via di corupcion gobernamental], Bon Dia Aruba (15 di juli 2024)</ref> E condenanan ta relaciona cu cargonan di, entre otro, labamento di placa, participacion den un organisacion criminal, acepta y pidi soborno, falsificacion, corupcion y abuso di funcion.<ref>[https://www.bondia.com/ministerio-publico-tin-obligacion-pa-aplica-ley-penal-na-momento-cu-ta-comete-un-hecho-castigable/ Ministerio Publico tin obligacion pa aplica ley penal na momento cu ta comete un hecho castigable], Bon Dia Aruba (20 di juli 2024) </ref> Tin un caso di asesinato. E castigo den mayoria di e casonan ta inclui un prohibicion di eherce funcionnan publico pa un periodo di mas of menos cinco aña. {{Sticky header}} {| class="wikitable" width="99%" ! colspan=8|{{ABW}} (1986–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[Paul Croes]]|| Ibis || minister di Hubentud, Asuntonan Social y Labor || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 3 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Tico Croes]]|| Fondo di Desaroyo San Nicolas || minister di Finansa || Henny Eman III || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 10 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Alan Howell]]|| Diamante || vicepresidente di [[Parlamento di Aruba]] || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 23 luna || den apelacion |- ! style="text-align:center"| 4 | Jacqueline van Putten || Diamante || tesorero di fraccion POR || Wever-Croes I || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 5 |[[Benny Sevinger]]|| Avestruz || minister di Infrastructura, Integracion y Medio Ambiente || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 4 aña || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/04/16/veroordeling-oud-minister-benny-sevinger-definitief-hoge-raad-verwerpt-cassatie-in-avestruz-zaak/ Veroordeling oud-minister Benny Sevinger definitief: Hoge Raad verwerpt cassatie in Avestruz-zaak], Red Caribense (16 di april 2026)</ref> |- ! style="text-align:center"| 6 |[[Otmar Oduber]]|| Flamingo<ref>[https://www.noticiacla.com/news/31018 Otmar Oduber: Testigo principal pa defensa den caso Flamingo no por declara dilanti Huez Comisario], NoticiaCla (23 di april 2024)</ref> || minister di Desaroyo Teritorial, Infrastructura y Medio Ambiente || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 12 luna y 240 ora di servicio comunitario<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/01/29/rechter-herstelt-vonnis-in-flamingozaak-parlementarier-otmar-oduber-behoudt-kiesrecht/ Rechter herstelt vonnis in Flamingozaak: parlementariër Otmar Oduber behoudt kiesrecht], NTR Caribe (29 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 7 |[[Guillfred Besaril]]|| Tulipan || [[Lista di minister plenipotenciario di Aruba|Minister plenipotenciario di Aruba]] na Den Haag || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]]<br>& [[Gabinete Wever-Croes II|II]] || [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]]|| 20 luna || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/07/21/hoge-raad-maakt-veroordeling-oud-gevolmachtigde-minister-besaril-definitief/ Hoge Raad maakt veroordeling oud-gevolmachtigde minister Besaril definitief], caribisch netwerk (21 di juli 2026)</ref> |- |} {|class="wikitable" width="99%" !colspan=8|{{CUW}} (2010–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[George Jamaloodin]]|| Maximus <br/> Germanium <br/ > Passaat || [[Lista di minister di Finansa di Kòrsou|minister di Finansa]] || Schotte || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 30 aña pa asesinato di [[Helmin Wiels]] || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Jacinta Constancia|Jacinta Schoop-Constancia]]|| Dubnium || [[Lista di minister di Salubridat, Medio Ambiente i Naturalesa di Kòrsou|minister di Salubridad, Medio Ambiente y Naturalesa]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 21 luna ||irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Gerrit Schotte]]|| Babel || [[Lista di prome ministro di Kòrsou|prome minister]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 3 aña ||irevocabel |- |} {|class="wikitable" width="99%" ! colspan=8|{{SXM}} (2010–presente) |- !N.º !! Nòmber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 | [[Theo Heyliger]] || Catfish <br/> Larimar || minister di Vivienda, Planificacion Espacial, Medio Ambiente y Infrastructura, tambe vicepremier || Wescot-Williams I || [[United People's Party|UP]] || 5 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 | Frans Richardson || Emerald || miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Marlin-Romeo II ||[[United St. Maarten Party|USP]] || 20 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 | Akeem Arrindell || Aconitum || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Mercelina I || [[United People's Party|UP]] || 18 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/former-mp-arrindell-sentenced-to-18-months-for-buying-votes Former MP Arrindell sentences to 18 months for buying votes], Daily Herald (8 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | Rolando Brison || Lisbon<ref>[https://nltimes.nl/2023/03/19/sint-maarten-mp-brison-suspected-corruption-released-remains-suspect Sint Maarten MP Brison suspected of corruption was released, remains suspect], NL Times (23 di maart 2023)</ref> || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || || [[United People's Party|UP]] || 6 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/court-hands-former-mp-brison-six-months-for-passive-bribery Court hands former MP Brison six months for passive bribery], Daily Herald (29 di april 2025)</ref> || |- |} Bao investigacion door di Ministerionan Publico na Aruba, Corsou y Sint Maarten ta e siguiente casonan: {{ABW}} * [[Chris Romero]] ([[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]])- Caso Kwihi * [[Glenbert Croes]] (MEP) - Caso Portulaca (retira como minister na 2024) {{CUW}} * [[Rennox Calmes]] ([[Trabou pa Kòrsou|TPK]]) - falsificacion di documento<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29641-statenlid-rennox-calmes-aangehouden Statenlid Rennox Calmes aangehouden], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di yüni 2024)</ref> * [[Michelangelo Martines]] ([[Kòrsou Esun Mihó|KEM]]) - Caso Bledu {{SXM}} * [[Kevin Maingrette]] ([[Nation Opportunity Wealth|NOW]]) - Caso Metz<ref>[https://curacao.nu/parlementslid-kevin-maingrette-verdacht-van-omkoping-bij-val-kabinet-sint-maarten/ Parlementslid Kevin Maingrette verdacht van omkoping bij val kabinet Sint-Maarten], Curacao.nu (13 di juli 2024)</ref> * [[Christophe Emmanuel]] ([[National Alliance|NA]]) - Caso Jasmine<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/christophe-emmanuel-indicted-on-bribery-corruption-charges Christophe Emmanuel indicted on bribery, corruption charges], Daily Herald (26 di februari 2025)</ref> {{Appendix}} [[Category:Polítika]] [[Category:Karibe Hulandes]] bn3reybiz8lpdhph9klk9148jrny280 198324 198323 2026-07-26T09:33:16Z Kallmemel 14000 ortografia 198324 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Lista di politico condena den Caribe Hulandes''' ta un resumen di sentencia pa hechonan castigabel comete pa politiconan den funcion na [[Aruba]], [[Kòrsou|Corsou]] y [[Sint Maarten]] desde cu esakinan a haya e status di pais autonomo den [[Reino Hulandes]]. Te cu 2024, Aruba tin record den politiconan condena den Caribe Hulandes y den Reino.<ref>[https://www.bondia.com/aruba-su-estado-di-derecho-ta-debilitando-pa-via-di-corupcion-gubernamental/ Aruba su estado di derecho ta debilitando pa via di corupcion gobernamental], Bon Dia Aruba (15 di juli 2024)</ref> E condenanan ta relaciona cu cargonan di, entre otro, labamento di placa, participacion den un organisacion criminal, acepta y pidi soborno, falsificacion, corupcion y abuso di funcion.<ref>[https://www.bondia.com/ministerio-publico-tin-obligacion-pa-aplica-ley-penal-na-momento-cu-ta-comete-un-hecho-castigable/ Ministerio Publico tin obligacion pa aplica ley penal na momento cu ta comete un hecho castigable], Bon Dia Aruba (20 di juli 2024) </ref> Tin un caso di asesinato. E castigo den mayoria di e casonan ta inclui un prohibicion di eherce funcionnan publico pa un periodo di mas of menos cinco aña. {{Sticky header}} {| class="wikitable" width="99%" ! colspan=8|{{ABW}} (1986–presente) |- !N.º !! Nomber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[Paul Croes]]|| Ibis || minister di Hubentud, Asuntonan Social y Labor || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 3 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Tico Croes]]|| Fondo di Desaroyo San Nicolas || minister di Finansa || Henny Eman III || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 10 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Alan Howell]]|| Diamante || vicepresidente di [[Parlamento di Aruba]] || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 23 luna || den apelacion |- ! style="text-align:center"| 4 | Jacqueline van Putten || Diamante || tesorero di fraccion POR || Wever-Croes I || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 5 |[[Benny Sevinger]]|| Avestruz || minister di Infrastructura, Integracion y Medio Ambiente || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 4 aña || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/04/16/veroordeling-oud-minister-benny-sevinger-definitief-hoge-raad-verwerpt-cassatie-in-avestruz-zaak/ Veroordeling oud-minister Benny Sevinger definitief: Hoge Raad verwerpt cassatie in Avestruz-zaak], Red Caribense (16 di april 2026)</ref> |- ! style="text-align:center"| 6 |[[Otmar Oduber]]|| Flamingo<ref>[https://www.noticiacla.com/news/31018 Otmar Oduber: Testigo principal pa defensa den caso Flamingo no por declara dilanti Huez Comisario], NoticiaCla (23 di april 2024)</ref> || minister di Desaroyo Teritorial, Infrastructura y Medio Ambiente || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 12 luna y 240 ora di servicio comunitario<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/01/29/rechter-herstelt-vonnis-in-flamingozaak-parlementarier-otmar-oduber-behoudt-kiesrecht/ Rechter herstelt vonnis in Flamingozaak: parlementariër Otmar Oduber behoudt kiesrecht], NTR Caribe (29 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 7 |[[Guillfred Besaril]]|| Tulipan || [[Lista di minister plenipotenciario di Aruba|Minister plenipotenciario di Aruba]] na Den Haag || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]]<br>& [[Gabinete Wever-Croes II|II]] || [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]]|| 20 luna || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/07/21/hoge-raad-maakt-veroordeling-oud-gevolmachtigde-minister-besaril-definitief/ Hoge Raad maakt veroordeling oud-gevolmachtigde minister Besaril definitief], caribisch netwerk (21 di juli 2026)</ref> |- |} {|class="wikitable" width="99%" !colspan=8|{{CUW}} (2010–presente) |- !N.º !! Nomber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[George Jamaloodin]]|| Maximus <br/> Germanium <br/ > Passaat || [[Lista di minister di Finansa di Kòrsou|minister di Finansa]] || Schotte || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 30 aña pa asesinato di [[Helmin Wiels]] || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Jacinta Constancia|Jacinta Schoop-Constancia]]|| Dubnium || [[Lista di minister di Salubridat, Medio Ambiente i Naturalesa di Kòrsou|minister di Salubridad, Medio Ambiente y Naturalesa]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 21 luna ||irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Gerrit Schotte]]|| Babel || [[Lista di prome ministro di Kòrsou|prome minister]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 3 aña ||irevocabel |- |} {|class="wikitable" width="99%" ! colspan=8|{{SXM}} (2010–presente) |- !N.º !! Nomber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 | [[Theo Heyliger]] || Catfish <br/> Larimar || minister di Vivienda, Planificacion Espacial, Medio Ambiente y Infrastructura, tambe vicepremier || Wescot-Williams I || [[United People's Party|UP]] || 5 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 | Frans Richardson || Emerald || miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Marlin-Romeo II ||[[United St. Maarten Party|USP]] || 20 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 | Akeem Arrindell || Aconitum || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Mercelina I || [[United People's Party|UP]] || 18 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/former-mp-arrindell-sentenced-to-18-months-for-buying-votes Former MP Arrindell sentences to 18 months for buying votes], Daily Herald (8 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | Rolando Brison || Lisbon<ref>[https://nltimes.nl/2023/03/19/sint-maarten-mp-brison-suspected-corruption-released-remains-suspect Sint Maarten MP Brison suspected of corruption was released, remains suspect], NL Times (23 di maart 2023)</ref> || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || || [[United People's Party|UP]] || 6 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/court-hands-former-mp-brison-six-months-for-passive-bribery Court hands former MP Brison six months for passive bribery], Daily Herald (29 di april 2025)</ref> || |- |} Bao investigacion door di Ministerionan Publico na Aruba, Corsou y Sint Maarten ta e siguiente casonan: {{ABW}} * [[Chris Romero]] ([[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]])- Caso Kwihi * [[Glenbert Croes]] (MEP) - Caso Portulaca (retira como minister na 2024) {{CUW}} * [[Rennox Calmes]] ([[Trabou pa Kòrsou|TPK]]) - falsificacion di documento<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29641-statenlid-rennox-calmes-aangehouden Statenlid Rennox Calmes aangehouden], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di yüni 2024)</ref> * [[Michelangelo Martines]] ([[Kòrsou Esun Mihó|KEM]]) - Caso Bledu {{SXM}} * [[Kevin Maingrette]] ([[Nation Opportunity Wealth|NOW]]) - Caso Metz<ref>[https://curacao.nu/parlementslid-kevin-maingrette-verdacht-van-omkoping-bij-val-kabinet-sint-maarten/ Parlementslid Kevin Maingrette verdacht van omkoping bij val kabinet Sint-Maarten], Curacao.nu (13 di juli 2024)</ref> * [[Christophe Emmanuel]] ([[National Alliance|NA]]) - Caso Jasmine<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/christophe-emmanuel-indicted-on-bribery-corruption-charges Christophe Emmanuel indicted on bribery, corruption charges], Daily Herald (26 di februari 2025)</ref> {{Appendix}} [[Category:Polítika]] [[Category:Karibe Hulandes]] f9hsy4nmc0gxu9zr8ooxwxmsdy4pyu5 198325 198324 2026-07-26T09:37:48Z Kallmemel 14000 reformulacion 198325 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Lista di politico condena den Caribe Hulandes''' ta un resumen di sentencia pa hechonan castigabel comete pa politiconan den funcion na [[Aruba]], [[Kòrsou|Corsou]] y [[Sint Maarten]] desde cu esakinan a haya e status di pais autonomo den [[Reino Hulandes]]. Te cu 2024, Aruba tin record den politiconan condena den Caribe Hulandes y den Reino.<ref>[https://www.bondia.com/aruba-su-estado-di-derecho-ta-debilitando-pa-via-di-corupcion-gubernamental/ Aruba su estado di derecho ta debilitando pa via di corupcion gobernamental], Bon Dia Aruba (15 di juli 2024)</ref> E condenanan ta relaciona cu cargonan di, entre otro, labamento di placa, participacion den un organisacion criminal, acepta y pidi soborno, falsificacion, corupcion y abuso di funcion.<ref>[https://www.bondia.com/ministerio-publico-tin-obligacion-pa-aplica-ley-penal-na-momento-cu-ta-comete-un-hecho-castigable/ Ministerio Publico tin obligacion pa aplica ley penal na momento cu ta comete un hecho castigable], Bon Dia Aruba (20 di juli 2024) </ref> Tin un caso di asesinato. E castigo den mayoria di e casonan ta inclui un prohibicion di eherce funcionnan publico pa un periodo di mas of menos cinco aña. {{Sticky header}} {| class="wikitable" width="99%" ! colspan=8|{{ABW}} (1986–presente) |- !N.º !! Nomber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[Paul Croes]]|| Ibis || minister di Hubentud, Asuntonan Social y Labor || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 3 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Tico Croes]]|| Fondo di Desaroyo San Nicolas || minister di Finansa || Henny Eman III || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 10 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Alan Howell]]|| Diamante || vicepresidente di [[Parlamento di Aruba]] || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 23 luna || den apelacion |- ! style="text-align:center"| 4 | Jacqueline van Putten || Diamante || tesorero di fraccion POR || Wever-Croes I || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 5 |[[Benny Sevinger]]|| Avestruz || minister di Infrastructura, Integracion y Medio Ambiente || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 4 aña || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/04/16/veroordeling-oud-minister-benny-sevinger-definitief-hoge-raad-verwerpt-cassatie-in-avestruz-zaak/ Veroordeling oud-minister Benny Sevinger definitief: Hoge Raad verwerpt cassatie in Avestruz-zaak], Red Caribense (16 di april 2026)</ref> |- ! style="text-align:center"| 6 |[[Otmar Oduber]]|| Flamingo<ref>[https://www.noticiacla.com/news/31018 Otmar Oduber: Testigo principal pa defensa den caso Flamingo no por declara dilanti Huez Comisario], NoticiaCla (23 di april 2024)</ref> || minister di Desaroyo Teritorial, Infrastructura y Medio Ambiente || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 12 luna y 240 ora di servicio comunitario<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/01/29/rechter-herstelt-vonnis-in-flamingozaak-parlementarier-otmar-oduber-behoudt-kiesrecht/ Rechter herstelt vonnis in Flamingozaak: parlementariër Otmar Oduber behoudt kiesrecht], NTR Caribe (29 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 7 |[[Guillfred Besaril]]|| Tulipan || [[Lista di minister plenipotenciario di Aruba|Minister plenipotenciario di Aruba]] na Den Haag || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]]<br>& [[Gabinete Wever-Croes II|II]] || [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]]|| 20 luna || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/07/21/hoge-raad-maakt-veroordeling-oud-gevolmachtigde-minister-besaril-definitief/ Hoge Raad maakt veroordeling oud-gevolmachtigde minister Besaril definitief], caribisch netwerk (21 di juli 2026)</ref> |- |} {|class="wikitable" width="99%" !colspan=8|{{CUW}} (2010–presente) |- !N.º !! Nomber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[George Jamaloodin]]|| Maximus <br/> Germanium <br/ > Passaat || [[Lista di minister di Finansa di Kòrsou|minister di Finansa]] || Schotte || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 30 aña pa asesinato di [[Helmin Wiels]] || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Jacinta Constancia|Jacinta Schoop-Constancia]]|| Dubnium || [[Lista di minister di Salubridat, Medio Ambiente i Naturalesa di Kòrsou|minister di Salubridad, Medio Ambiente y Naturalesa]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 21 luna ||irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Gerrit Schotte]]|| Babel || [[Lista di prome ministro di Kòrsou|prome minister]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 3 aña ||irevocabel |- |} {|class="wikitable" width="99%" ! colspan=8|{{SXM}} (2010–presente) |- !N.º !! Nomber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 | [[Theo Heyliger]] || Catfish <br/> Larimar || minister di Vivienda, Planificacion Espacial, Medio Ambiente y Infrastructura, tambe vicepremier || Wescot-Williams I || [[United People's Party|UP]] || 5 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 | Frans Richardson || Emerald || miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Marlin-Romeo II ||[[United St. Maarten Party|USP]] || 20 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 | Akeem Arrindell || Aconitum || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Mercelina I || [[United People's Party|UP]] || 18 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/former-mp-arrindell-sentenced-to-18-months-for-buying-votes Former MP Arrindell sentences to 18 months for buying votes], Daily Herald (8 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | Rolando Brison || Lisbon<ref>[https://nltimes.nl/2023/03/19/sint-maarten-mp-brison-suspected-corruption-released-remains-suspect Sint Maarten MP Brison suspected of corruption was released, remains suspect], NL Times (23 di maart 2023)</ref> || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || || [[United People's Party|UP]] || 6 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/court-hands-former-mp-brison-six-months-for-passive-bribery Court hands former MP Brison six months for passive bribery], Daily Herald (29 di april 2025)</ref> || |- |} Caso bao invetsigacion door di Ministerionan Publico na Aruba, Corsou y Sint Maarten ta lo siguiente: {{ABW}} * [[Chris Romero]] ([[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]])- Caso Kwihi * [[Glenbert Croes]] (MEP) - Caso Portulaca (retira como minister na 2024) {{CUW}} * [[Rennox Calmes]] ([[Trabou pa Kòrsou|TPK]]) - falsificacion di documento<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29641-statenlid-rennox-calmes-aangehouden Statenlid Rennox Calmes aangehouden], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di yüni 2024)</ref> * [[Michelangelo Martines]] ([[Kòrsou Esun Mihó|KEM]]) - Caso Bledu {{SXM}} * [[Kevin Maingrette]] ([[Nation Opportunity Wealth|NOW]]) - Caso Metz<ref>[https://curacao.nu/parlementslid-kevin-maingrette-verdacht-van-omkoping-bij-val-kabinet-sint-maarten/ Parlementslid Kevin Maingrette verdacht van omkoping bij val kabinet Sint-Maarten], Curacao.nu (13 di juli 2024)</ref> * [[Christophe Emmanuel]] ([[National Alliance|NA]]) - Caso Jasmine<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/christophe-emmanuel-indicted-on-bribery-corruption-charges Christophe Emmanuel indicted on bribery, corruption charges], Daily Herald (26 di februari 2025)</ref> {{Appendix}} [[Category:Polítika]] [[Category:Karibe Hulandes]] khk7306higc2jwbnyjk40zyp4miuedn 198326 198325 2026-07-26T09:38:50Z Kallmemel 14000 -databox 198326 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} '''Lista di politico condena den Caribe Hulandes''' ta un resumen di sentencia pa hechonan castigabel comete pa politiconan den funcion na [[Aruba]], [[Kòrsou|Corsou]] y [[Sint Maarten]] desde cu esakinan a haya e status di pais autonomo den [[Reino Hulandes]]. Te cu 2024, Aruba tin record den politiconan condena den Caribe Hulandes y den Reino.<ref>[https://www.bondia.com/aruba-su-estado-di-derecho-ta-debilitando-pa-via-di-corupcion-gubernamental/ Aruba su estado di derecho ta debilitando pa via di corupcion gobernamental], Bon Dia Aruba (15 di juli 2024)</ref> E condenanan ta relaciona cu cargonan di, entre otro, labamento di placa, participacion den un organisacion criminal, acepta y pidi soborno, falsificacion, corupcion y abuso di funcion.<ref>[https://www.bondia.com/ministerio-publico-tin-obligacion-pa-aplica-ley-penal-na-momento-cu-ta-comete-un-hecho-castigable/ Ministerio Publico tin obligacion pa aplica ley penal na momento cu ta comete un hecho castigable], Bon Dia Aruba (20 di juli 2024) </ref> Tin un caso di asesinato. E castigo den mayoria di e casonan ta inclui un prohibicion di eherce funcionnan publico pa un periodo di mas of menos cinco aña. {{Sticky header}} {| class="wikitable" width="99%" ! colspan=8|{{ABW}} (1986–presente) |- !N.º !! Nomber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[Paul Croes]]|| Ibis || minister di Hubentud, Asuntonan Social y Labor || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 3 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Tico Croes]]|| Fondo di Desaroyo San Nicolas || minister di Finansa || Henny Eman III || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 10 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Alan Howell]]|| Diamante || vicepresidente di [[Parlamento di Aruba]] || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 23 luna || den apelacion |- ! style="text-align:center"| 4 | Jacqueline van Putten || Diamante || tesorero di fraccion POR || Wever-Croes I || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 5 |[[Benny Sevinger]]|| Avestruz || minister di Infrastructura, Integracion y Medio Ambiente || Mike Eman II || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 4 aña || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/04/16/veroordeling-oud-minister-benny-sevinger-definitief-hoge-raad-verwerpt-cassatie-in-avestruz-zaak/ Veroordeling oud-minister Benny Sevinger definitief: Hoge Raad verwerpt cassatie in Avestruz-zaak], Red Caribense (16 di april 2026)</ref> |- ! style="text-align:center"| 6 |[[Otmar Oduber]]|| Flamingo<ref>[https://www.noticiacla.com/news/31018 Otmar Oduber: Testigo principal pa defensa den caso Flamingo no por declara dilanti Huez Comisario], NoticiaCla (23 di april 2024)</ref> || minister di Desaroyo Teritorial, Infrastructura y Medio Ambiente || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]] || [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]]|| 12 luna y 240 ora di servicio comunitario<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/01/29/rechter-herstelt-vonnis-in-flamingozaak-parlementarier-otmar-oduber-behoudt-kiesrecht/ Rechter herstelt vonnis in Flamingozaak: parlementariër Otmar Oduber behoudt kiesrecht], NTR Caribe (29 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 7 |[[Guillfred Besaril]]|| Tulipan || [[Lista di minister plenipotenciario di Aruba|Minister plenipotenciario di Aruba]] na Den Haag || [[Gabinete Wever-Croes I|Wever-Croes I]]<br>& [[Gabinete Wever-Croes II|II]] || [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]]|| 20 luna || irevocabel<ref>Melissa Stamper, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2026/07/21/hoge-raad-maakt-veroordeling-oud-gevolmachtigde-minister-besaril-definitief/ Hoge Raad maakt veroordeling oud-gevolmachtigde minister Besaril definitief], caribisch netwerk (21 di juli 2026)</ref> |- |} {|class="wikitable" width="99%" !colspan=8|{{CUW}} (2010–presente) |- !N.º !! Nomber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[George Jamaloodin]]|| Maximus <br/> Germanium <br/ > Passaat || [[Lista di minister di Finansa di Kòrsou|minister di Finansa]] || Schotte || [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]]|| 30 aña pa asesinato di [[Helmin Wiels]] || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 |[[Jacinta Constancia|Jacinta Schoop-Constancia]]|| Dubnium || [[Lista di minister di Salubridat, Medio Ambiente i Naturalesa di Kòrsou|minister di Salubridad, Medio Ambiente y Naturalesa]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 21 luna ||irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 |[[Gerrit Schotte]]|| Babel || [[Lista di prome ministro di Kòrsou|prome minister]] || Schotte || [[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]]|| 3 aña ||irevocabel |- |} {|class="wikitable" width="99%" ! colspan=8|{{SXM}} (2010–presente) |- !N.º !! Nomber !! Caso !! Funcion !! Gabinete !! Partido !! Sentencia !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 | [[Theo Heyliger]] || Catfish <br/> Larimar || minister di Vivienda, Planificacion Espacial, Medio Ambiente y Infrastructura, tambe vicepremier || Wescot-Williams I || [[United People's Party|UP]] || 5 aña || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 2 | Frans Richardson || Emerald || miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Marlin-Romeo II ||[[United St. Maarten Party|USP]] || 20 luna || irevocabel |- ! style="text-align:center"| 3 | Akeem Arrindell || Aconitum || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || Mercelina I || [[United People's Party|UP]] || 18 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/former-mp-arrindell-sentenced-to-18-months-for-buying-votes Former MP Arrindell sentences to 18 months for buying votes], Daily Herald (8 di januari 2025)</ref> || |- ! style="text-align:center"| 4 | Rolando Brison || Lisbon<ref>[https://nltimes.nl/2023/03/19/sint-maarten-mp-brison-suspected-corruption-released-remains-suspect Sint Maarten MP Brison suspected of corruption was released, remains suspect], NL Times (23 di maart 2023)</ref> || eks-miembro di [[Parlamento di Sint Maarten]] || || [[United People's Party|UP]] || 6 luna<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/court-hands-former-mp-brison-six-months-for-passive-bribery Court hands former MP Brison six months for passive bribery], Daily Herald (29 di april 2025)</ref> || |- |} Caso bao invetsigacion door di Ministerionan Publico na Aruba, Corsou y Sint Maarten ta lo siguiente: {{ABW}} * [[Chris Romero]] ([[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]])- Caso Kwihi * [[Glenbert Croes]] (MEP) - Caso Portulaca (retira como minister na 2024) {{CUW}} * [[Rennox Calmes]] ([[Trabou pa Kòrsou|TPK]]) - falsificacion di documento<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29641-statenlid-rennox-calmes-aangehouden Statenlid Rennox Calmes aangehouden], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di yüni 2024)</ref> * [[Michelangelo Martines]] ([[Kòrsou Esun Mihó|KEM]]) - Caso Bledu {{SXM}} * [[Kevin Maingrette]] ([[Nation Opportunity Wealth|NOW]]) - Caso Metz<ref>[https://curacao.nu/parlementslid-kevin-maingrette-verdacht-van-omkoping-bij-val-kabinet-sint-maarten/ Parlementslid Kevin Maingrette verdacht van omkoping bij val kabinet Sint-Maarten], Curacao.nu (13 di juli 2024)</ref> * [[Christophe Emmanuel]] ([[National Alliance|NA]]) - Caso Jasmine<ref>[https://www.thedailyherald.sx/islands/christophe-emmanuel-indicted-on-bribery-corruption-charges Christophe Emmanuel indicted on bribery, corruption charges], Daily Herald (26 di februari 2025)</ref> {{Appendix}} [[Category:Polítika]] [[Category:Karibe Hulandes]] drb0117bzdsa3jfuhwjol7sgkdfbuhp 0 12663 198252 198169 2026-07-25T15:16:21Z Ginelly.Q 16092 Agrega potret nobo di Baby Beach 198252 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Aruba ta un [[isla]] rondona pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di 75 km di costa. Su costa west y zuid ta rondona pa lama relativamente seco y trankil cu [[playa]]nan di santo blanco. E costa panort ta consisti di klipnan di piedra y lama bruto, unda ta encontra varios bahia y [[boka (kosta)|boca]]. Mayoria di e terenonan na Aruba cu ta cant'i lama ta propiedad publico. Nan ta accesibel pa publico sin costo, incluyendo e playanan dilanti di hotelnan.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/30723-protest-en-petitie-tegen-st-regis Protest en petitie tegen St. Regis], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di februari 2025)</ref> Sinembargo, e liña precies cu ta marca unda e playa publico ta cuminsa y propiedad di hotel priva of huur ta caba, generalmente no ta cla pa e publico. Entre e liña di costa te na e marca di awa halto e acceso habri na e beachnan di Aruba ta protegi pa ley.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260126.pdf Anuncio di cabana priva riba Airbnb ta genera debate tocante acceso publico na beach], BDA (26 di januari 2026)</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable" width="95%" !N.º !! Imagen !! Nomber !! Region !! Coordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Andicuri beach viewed from natural bridge.JPG|110px]]|| [[Andicuri]] || [[Santa Cruz]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg|110px]] ||[[Arashi]] || [[Noord]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 3 |[[File:View of Baby Beach, Aruba (2026) 02.jpg|110px]]|| [[Baby Beach]] || [[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]||{{coord|12.414691561947045|-69.88080110113886|format=dms|name=Baby Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google>Google Maps</ref> || Landamento pafor di e [[laguna]] ta riesgoso debi na corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 4 | || Beach at the Blue Residences|| [[Noord]] ||{{coord|12.561552177770563|-70.05461831601973|format=dms|name=Beach at the Blue Residences}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 5 | ||[[Blackstone Beach]] ||[[Santa Cruz]]|| || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Boca Catalina]] || [[Noord]] | {{coord|12.604599275220952|-70.05154788992112|format=dms|name=Boca Catalina Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Kite surfing at Boca Grande.jpg|110px]]|| [[Boca Grandi]] ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] |{{coord|12.440179110955492|-69.87391789463777|format=dms|name=Boca Grandi Beach}}<ref name=Google /> || Recomenda pa deporte extremo manera kite y board surfing. No ta adecua pa landamento debi na corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Stranded boat at Boca Keto.jpg|110px]]||[[Boca Keto]] || [[Santa Cruz]] |||{{coord|12.52722|-69.93426|format=dms|name=Boca Keto Beach}} || den [[Parke Nacional Arikok]] |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Boca Prins cove Beach Bay Arikok National Park Santa Cruz Aruba.jpg|110px]]||[[Boca Prins]] || [[Santa Cruz]] |{{coord|12.499268155134015|-69.90690549769073|format=dms|name=Boca Prins }}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || den [[Parke Nacional Arikok]] |- ! style="text-align:center"| 10 | ||Boca Tabla<br><small>(Bachelor's Beach)</small>||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] ||{{coord|12.432048879438073|-69.87190087340504|format=dms|name=Bachelor's Beach}}<ref name=Google /> || Apropia pa snorkel i windsurf y no pa landa. |- ! style="text-align:center"| 11 | ||[[Cura Cabai]] || [[Savaneta]] || {{coord|12.440230544063645|-69.93035316884772|format=dms|name=Cura Cabay Beach}} |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:ARIKOK NATIONAL PARK - DAIMARI BAY - panoramio.jpg|110px]] || [[Daimari]] || [[Santa Cruz]] | {{coord|12.53097730179607|-69.9402757457267|format=dms|name=Daimari Beach}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Hotel Tamarijn - Aruba (15406638578).jpg|110px]] || [[Divi Beach]] || Oranjestad ||{{coord|12.537543549026955|-70.05944983277939|format=dms|name=Divi Beach}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:BNA-DIG-MEINERS-0135 - Landschap - Dos Playa, de zee 640700 c.jpg|110px]] ||[[Dos Playa]] || [[Santa Cruz]] |{{coord|12.505709317860248|-69.91879125150759|format=dms|name=Dos Playa Beach}}<ref name=Aruba /> || den [[Parke Nacional Arikok]] |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Druif Beach, Aruba, Dutch Antilles (29110203071).jpg|110px]] || [[Druifbaai]]<br><small>(Druif Beach)</small> || |{{coord|12.60569|-70.0318|format=dms|name=Druif Beach}}<ref name=Aruba /><ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/11972410/druif.html|title=Druif Beach|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Mangrove tree (Conocarpus erectus) at Eagle Beach, Aruba 2019.jpg|110px]] ||[[Eagle Beach]] || [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] ||{{coord|12.54786|-70.0569|format=dms|name=Eagle Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577214/eagle-beach.html|title=Eagle Beach|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Monument Governor’s beach Aruba 14 51 42 946000.jpeg|110px]]|| Governor's Bay Beach|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] ||{{coord|12.5152|70.0349|format=dms|name=Governor's Bay Beach}} || Apropia pa deporte di boto miniatura. |- ! style="text-align:center"| 19 | || Grapefield ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]||{{coord|12.448602432969578|-69.8770077994854|format=dms|name=Grapefield Beach}} || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Hadicurari Beach Palm Beach View Noord Aruba.jpg|110px]] || [[Sarah-Quita Beach]]<br><small>(Fisherman's Hut of Hadicurari)</small> ||[[Noord]]||{{coord|12.585830474743323|-70.04606410264978|format=dms|name=Handicurari Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Cereus Columnar Cacti and Repandus Mangrove Shrub Malmok Beach Noord Aruba.jpg|110px]] || [[Malmok]] || [[Noord]] || {{coord|12.598006661360682|-70.04978184187625|format=dms|name=Malmo Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 22 |[[File:Aruba MancheboBeach.jpg|110px]]|| [[Manchebo Beach]] ||[[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]]|| {{coord|12.54024|-70.06342|format=dms|name=Manchebo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/7283234/manchebo-beach.html|title=Manchebo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Beach view Mangel Halto 11 37 59 947000.jpeg|110px]] || [[Mangel Halto]] || [[Savaneta]] ||{{coord|12.464923508766375|-69.96952414935305|format=dms|name=Mangel Halto Beach}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 24 |[[File:BNA-DIG-MEINERS-0138 - Landschap - Palm Beach 680700 c.jpg|110px]]|| [[Palm Beach]] || [[Noord]] ||{{coord|12.575175775385796|-70.04573530313544|format=dms|name=Palm Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577152/palm-beach.html|title=Palm Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref><ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[De Palm Island]]|| [[Santa Cruz]] ||{{coord|12.472150386817194|-69.98618229648267|format=dms|name=Palm Island}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 17 |[[File:Aruba Renaissance Island - panoramio (1).jpg|110px]]|| [[Renaissance Island]]<br><small>(Flamingo Beach & Iguana Beach)</small>|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] || {{coord|12.50127|-70.02953|format=dms|name=Flamingo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/6545291/flamingo-beach.html|title=Flamingo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 26 |[[File:Rincon1.jpg|110px]]|| [[Rincon (Aruba)|Rincon]] || [[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] ||{{coord|12.454731170852979|-69.87963636429994|format=dms|name=Rincon Beach}}<ref name=Google /> || panort di Grapefield |- ! style="text-align:center"| 27 | [[File:Rodger Beach Strand van Aruba.jpg|110px]] || [[Rodgers Beach]] ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]|| {{coord|12.41719|-69.88413|format=dms|name=Rodgers Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577123/rodgers-beach.html|title=Rodgers Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref><ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 28 | || Santo Largo || [[Savaneta]] ||{{coord|12.45100|-69.95328|format=dms|name=Santo Largo Beach}} || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[File:Surfside Beach (Aruba).jpeg|110px]] || Surfside || [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad Oost]] || {{coord|12.5063215093638|-70.03022095363487|format=dms|name=Surfside Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 30 | || Tres Trapi<br><small>(Boca Blanco)</small>|| Noord || {{coord|12.60242023|-70.05132|format=dms|name=Tres Trapi}} || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wariruri Aruba.jpeg|110px]]|| Wariruri || [[Paradera]] ||{{coord|12.559253559320023|-69.98819072756311|format=dms|name=Wariruri Beach}}<ref name=Google /> || |- |} == Mira tambe == * [[Playa]] * [[Playanan den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[Category:Aruba]] mh53po4ymrucu5ltuu0024j9fvb5k3j 198253 198252 2026-07-25T15:22:01Z Ginelly.Q 16092 /* Lista di playa */ 198253 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Aruba ta un [[isla]] rondona pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di 75 km di costa. Su costa west y zuid ta rondona pa lama relativamente seco y trankil cu [[playa]]nan di santo blanco. E costa panort ta consisti di klipnan di piedra y lama bruto, unda ta encontra varios bahia y [[boka (kosta)|boca]]. Mayoria di e terenonan na Aruba cu ta cant'i lama ta propiedad publico. Nan ta accesibel pa publico sin costo, incluyendo e playanan dilanti di hotelnan.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/30723-protest-en-petitie-tegen-st-regis Protest en petitie tegen St. Regis], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di februari 2025)</ref> Sinembargo, e liña precies cu ta marca unda e playa publico ta cuminsa y propiedad di hotel priva of huur ta caba, generalmente no ta cla pa e publico. Entre e liña di costa te na e marca di awa halto e acceso habri na e beachnan di Aruba ta protegi pa ley.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260126.pdf Anuncio di cabana priva riba Airbnb ta genera debate tocante acceso publico na beach], BDA (26 di januari 2026)</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable" width="95%" !N.º !! Imagen !! Nomber !! Region !! Coordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Andicuri beach viewed from natural bridge.JPG|110px]]|| [[Andicuri]] || [[Santa Cruz]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg|110px]] ||[[Arashi]] || [[Noord]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 3 |[[File:View of Baby Beach, Aruba (2026) 02.jpg|110px]]|| [[Baby Beach]] || [[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]||{{coord|12.414691561947045|-69.88080110113886|format=dms|name=Baby Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google>Google Maps</ref> || Landamento pafor di e [[laguna]] ta riesgoso debi na corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 4 | || Beach at the Blue Residences|| [[Noord]] ||{{coord|12.561552177770563|-70.05461831601973|format=dms|name=Beach at the Blue Residences}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 5 | ||[[Blackstone Beach]] ||[[Santa Cruz]]|| || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Boca Catalina]] || [[Noord]] | {{coord|12.604599275220952|-70.05154788992112|format=dms|name=Boca Catalina Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Kite surfing at Boca Grande.jpg|110px]]|| [[Boca Grandi]] ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] |{{coord|12.440179110955492|-69.87391789463777|format=dms|name=Boca Grandi Beach}}<ref name=Google /> || Recomenda pa deporte extremo manera kite y board surfing. No ta adecua pa landamento debi na corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Stranded boat at Boca Keto.jpg|110px]]||[[Boca Keto]] || [[Santa Cruz]] |||{{coord|12.52722|-69.93426|format=dms|name=Boca Keto Beach}} || den [[Parke Nacional Arikok]] |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Boca Prins cove Beach Bay Arikok National Park Santa Cruz Aruba.jpg|110px]]||[[Boca Prins]] || [[Santa Cruz]] |{{coord|12.499268155134015|-69.90690549769073|format=dms|name=Boca Prins }}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || den [[Parke Nacional Arikok]] |- ! style="text-align:center"| 10 | ||Boca Tabla<br><small>(Bachelor's Beach)</small>||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] ||{{coord|12.432048879438073|-69.87190087340504|format=dms|name=Bachelor's Beach}}<ref name=Google /> || Apropia pa snorkel i windsurf y no pa landa. |- ! style="text-align:center"| 11 | ||[[Cura Cabai]] || [[Savaneta]] || {{coord|12.440230544063645|-69.93035316884772|format=dms|name=Cura Cabay Beach}} |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:ARIKOK NATIONAL PARK - DAIMARI BAY - panoramio.jpg|110px]] || [[Daimari]] || [[Santa Cruz]] | {{coord|12.53097730179607|-69.9402757457267|format=dms|name=Daimari Beach}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Hotel Tamarijn - Aruba (15406638578).jpg|110px]] || [[Divi Beach]] || Oranjestad ||{{coord|12.537543549026955|-70.05944983277939|format=dms|name=Divi Beach}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:BNA-DIG-MEINERS-0135 - Landschap - Dos Playa, de zee 640700 c.jpg|110px]] ||[[Dos Playa]] || [[Santa Cruz]] |{{coord|12.505709317860248|-69.91879125150759|format=dms|name=Dos Playa Beach}}<ref name=Aruba /> || den [[Parke Nacional Arikok]] |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Druif Beach, Aruba, Dutch Antilles (29110203071).jpg|110px]] || [[Druifbaai]]<br><small>(Druif Beach)</small> || |{{coord|12.60569|-70.0318|format=dms|name=Druif Beach}}<ref name=Aruba /><ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/11972410/druif.html|title=Druif Beach|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Mangrove tree (Conocarpus erectus) at Eagle Beach, Aruba 2019.jpg|110px]] ||[[Eagle Beach]] || [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] ||{{coord|12.54786|-70.0569|format=dms|name=Eagle Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577214/eagle-beach.html|title=Eagle Beach|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Monument Governor’s beach Aruba 14 51 42 946000.jpeg|110px]]|| Governor's Bay Beach|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] ||{{coord|12.5152|70.0349|format=dms|name=Governor's Bay Beach}} || Apropia pa deporte di boto miniatura. |- ! style="text-align:center"| 19 | || Grapefield ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]||{{coord|12.448602432969578|-69.8770077994854|format=dms|name=Grapefield Beach}} || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Hadicurari Beach Palm Beach View Noord Aruba.jpg|110px]] || [[Sarah-Quita Beach]]<br><small>(Fisherman's Hut of Hadicurari)</small> ||[[Noord]]||{{coord|12.585830474743323|-70.04606410264978|format=dms|name=Handicurari Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Cereus Columnar Cacti and Repandus Mangrove Shrub Malmok Beach Noord Aruba.jpg|110px]] || [[Malmok]] || [[Noord]] || {{coord|12.598006661360682|-70.04978184187625|format=dms|name=Malmo Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 22 |[[File:Aruba MancheboBeach.jpg|110px]]|| [[Manchebo Beach]] ||[[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]]|| {{coord|12.54024|-70.06342|format=dms|name=Manchebo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/7283234/manchebo-beach.html|title=Manchebo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Beach view Mangel Halto 11 37 59 947000.jpeg|110px]] || [[Mangel Halto]] || [[Savaneta]] ||{{coord|12.464923508766375|-69.96952414935305|format=dms|name=Mangel Halto Beach}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 24 |[[File:BNA-DIG-MEINERS-0138 - Landschap - Palm Beach 680700 c.jpg|110px]]|| [[Palm Beach]] || [[Noord]] ||{{coord|12.575175775385796|-70.04573530313544|format=dms|name=Palm Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577152/palm-beach.html|title=Palm Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref><ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[De Palm Island]]|| [[Santa Cruz]] ||{{coord|12.472150386817194|-69.98618229648267|format=dms|name=Palm Island}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 17 |[[File:Aruba Renaissance Island - panoramio (1).jpg|110px]]|| [[Renaissance Island]]<br><small>(Flamingo Beach & Iguana Beach)</small>|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] || {{coord|12.50127|-70.02953|format=dms|name=Flamingo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/6545291/flamingo-beach.html|title=Flamingo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 26 |[[File:Rincon1.jpg|110px]]|| [[Rincon (Aruba)|Rincon]] || [[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] ||{{coord|12.454731170852979|-69.87963636429994|format=dms|name=Rincon Beach}}<ref name=Google /> || panort di Grapefield |- ! style="text-align:center"| 27 | [[File:View of Rodgers Beach, San Nicolas Aruba (2026) 02.jpg|110px]] || [[Rodgers Beach]] ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]|| {{coord|12.41719|-69.88413|format=dms|name=Rodgers Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577123/rodgers-beach.html|title=Rodgers Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref><ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 28 | || Santo Largo || [[Savaneta]] ||{{coord|12.45100|-69.95328|format=dms|name=Santo Largo Beach}} || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[File:Surfside Beach (Aruba).jpeg|110px]] || Surfside || [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad Oost]] || {{coord|12.5063215093638|-70.03022095363487|format=dms|name=Surfside Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 30 | || Tres Trapi<br><small>(Boca Blanco)</small>|| Noord || {{coord|12.60242023|-70.05132|format=dms|name=Tres Trapi}} || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wariruri Aruba.jpeg|110px]]|| Wariruri || [[Paradera]] ||{{coord|12.559253559320023|-69.98819072756311|format=dms|name=Wariruri Beach}}<ref name=Google /> || |- |} == Mira tambe == * [[Playa]] * [[Playanan den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[Category:Aruba]] e48t15bp0fyzkthg70xelx5js9isyld 198254 198253 2026-07-25T15:54:26Z Ginelly.Q 16092 agrega potret nobo di Dos Playa 198254 wikitext text/x-wiki {{Databox}} Aruba ta un [[isla]] rondona pa e [[Laman Karibe|lama Caribe]] y tin alrededor di 75 km di costa. Su costa west y zuid ta rondona pa lama relativamente seco y trankil cu [[playa]]nan di santo blanco. E costa panort ta consisti di klipnan di piedra y lama bruto, unda ta encontra varios bahia y [[boka (kosta)|boca]]. Mayoria di e terenonan na Aruba cu ta cant'i lama ta propiedad publico. Nan ta accesibel pa publico sin costo, incluyendo e playanan dilanti di hotelnan.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/30723-protest-en-petitie-tegen-st-regis Protest en petitie tegen St. Regis], [[Antilliaans Dagblad]] (9 di februari 2025)</ref> Sinembargo, e liña precies cu ta marca unda e playa publico ta cuminsa y propiedad di hotel priva of huur ta caba, generalmente no ta cla pa e publico. Entre e liña di costa te na e marca di awa halto e acceso habri na e beachnan di Aruba ta protegi pa ley.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260126.pdf Anuncio di cabana priva riba Airbnb ta genera debate tocante acceso publico na beach], BDA (26 di januari 2026)</ref> == Lista di playa == {| class="wikitable" width="95%" !N.º !! Imagen !! Nomber !! Region !! Coordinato !! Remarke |- ! style="text-align:center"| 1 |[[File:Andicuri beach viewed from natural bridge.JPG|110px]]|| [[Andicuri]] || [[Santa Cruz]] || {{coord|12.54017|-69.95405|format=dms|name=Andicuri Bay}}<ref name=Aruba /> || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 2 | [[File:20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg|110px]] ||[[Arashi]] || [[Noord]]|| {{coord|12.60955|-70.05398|format=dms|name=Arashi Cove Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577283/arashi.html|title=Arashi Cove|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba>{{cite web|url=https://www.aruba.com/us/things-to-do/beaches-and-coves|title=Aruba's Beaches and Coves|website=Aruba.com|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 3 |[[File:View of Baby Beach, Aruba (2026) 02.jpg|110px]]|| [[Baby Beach]] || [[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]||{{coord|12.414691561947045|-69.88080110113886|format=dms|name=Baby Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google>Google Maps</ref> || Landamento pafor di e [[laguna]] ta riesgoso debi na corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 4 | || Beach at the Blue Residences|| [[Noord]] ||{{coord|12.561552177770563|-70.05461831601973|format=dms|name=Beach at the Blue Residences}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 5 | ||[[Blackstone Beach]] ||[[Santa Cruz]]|| || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 6 | ||[[Boca Catalina]] || [[Noord]] | {{coord|12.604599275220952|-70.05154788992112|format=dms|name=Boca Catalina Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 7 |[[File:Kite surfing at Boca Grande.jpg|110px]]|| [[Boca Grandi]] ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] |{{coord|12.440179110955492|-69.87391789463777|format=dms|name=Boca Grandi Beach}}<ref name=Google /> || Recomenda pa deporte extremo manera kite y board surfing. No ta adecua pa landamento debi na corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 8 |[[File:Stranded boat at Boca Keto.jpg|110px]]||[[Boca Keto]] || [[Santa Cruz]] |||{{coord|12.52722|-69.93426|format=dms|name=Boca Keto Beach}} || den [[Parke Nacional Arikok]] |- ! style="text-align:center"| 9 |[[File:Boca Prins cove Beach Bay Arikok National Park Santa Cruz Aruba.jpg|110px]]||[[Boca Prins]] || [[Santa Cruz]] |{{coord|12.499268155134015|-69.90690549769073|format=dms|name=Boca Prins }}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || den [[Parke Nacional Arikok]] |- ! style="text-align:center"| 10 | ||Boca Tabla<br><small>(Bachelor's Beach)</small>||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] ||{{coord|12.432048879438073|-69.87190087340504|format=dms|name=Bachelor's Beach}}<ref name=Google /> || Apropia pa snorkel i windsurf y no pa landa. |- ! style="text-align:center"| 11 | ||[[Cura Cabai]] || [[Savaneta]] || {{coord|12.440230544063645|-69.93035316884772|format=dms|name=Cura Cabay Beach}} |- ! style="text-align:center"| 12 | [[File:ARIKOK NATIONAL PARK - DAIMARI BAY - panoramio.jpg|110px]] || [[Daimari]] || [[Santa Cruz]] | {{coord|12.53097730179607|-69.9402757457267|format=dms|name=Daimari Beach}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 13 | [[File:Hotel Tamarijn - Aruba (15406638578).jpg|110px]] || [[Divi Beach]] || Oranjestad ||{{coord|12.537543549026955|-70.05944983277939|format=dms|name=Divi Beach}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 14 | [[File:View of dos Playa 2026 (first of two beaches).jpg|110px]] ||[[Dos Playa]] || [[Santa Cruz]] |{{coord|12.505709317860248|-69.91879125150759|format=dms|name=Dos Playa Beach}}<ref name=Aruba /> || den [[Parke Nacional Arikok]] |- ! style="text-align:center"| 15 |[[File:Druif Beach, Aruba, Dutch Antilles (29110203071).jpg|110px]] || [[Druifbaai]]<br><small>(Druif Beach)</small> || |{{coord|12.60569|-70.0318|format=dms|name=Druif Beach}}<ref name=Aruba /><ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/11972410/druif.html|title=Druif Beach|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 16 | [[File:Mangrove tree (Conocarpus erectus) at Eagle Beach, Aruba 2019.jpg|110px]] ||[[Eagle Beach]] || [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] ||{{coord|12.54786|-70.0569|format=dms|name=Eagle Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577214/eagle-beach.html|title=Eagle Beach|website=GeoNames|access-date=September 21, 2021}}</ref><ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 18 |[[File:Monument Governor’s beach Aruba 14 51 42 946000.jpeg|110px]]|| Governor's Bay Beach|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] ||{{coord|12.5152|70.0349|format=dms|name=Governor's Bay Beach}} || Apropia pa deporte di boto miniatura. |- ! style="text-align:center"| 19 | || Grapefield ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]||{{coord|12.448602432969578|-69.8770077994854|format=dms|name=Grapefield Beach}} || Apropia pa surf. Landamento no ta recomenda pa motibo di olanan grandi y corientenan fuerte. |- ! style="text-align:center"| 20 | [[File:Hadicurari Beach Palm Beach View Noord Aruba.jpg|110px]] || [[Sarah-Quita Beach]]<br><small>(Fisherman's Hut of Hadicurari)</small> ||[[Noord]]||{{coord|12.585830474743323|-70.04606410264978|format=dms|name=Handicurari Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 21 | [[File:Cereus Columnar Cacti and Repandus Mangrove Shrub Malmok Beach Noord Aruba.jpg|110px]] || [[Malmok]] || [[Noord]] || {{coord|12.598006661360682|-70.04978184187625|format=dms|name=Malmo Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 22 |[[File:Aruba MancheboBeach.jpg|110px]]|| [[Manchebo Beach]] ||[[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]]|| {{coord|12.54024|-70.06342|format=dms|name=Manchebo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/7283234/manchebo-beach.html|title=Manchebo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 23 | [[File:Beach view Mangel Halto 11 37 59 947000.jpeg|110px]] || [[Mangel Halto]] || [[Savaneta]] ||{{coord|12.464923508766375|-69.96952414935305|format=dms|name=Mangel Halto Beach}}<ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 24 |[[File:BNA-DIG-MEINERS-0138 - Landschap - Palm Beach 680700 c.jpg|110px]]|| [[Palm Beach]] || [[Noord]] ||{{coord|12.575175775385796|-70.04573530313544|format=dms|name=Palm Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577152/palm-beach.html|title=Palm Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref><ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 25 | || [[De Palm Island]]|| [[Santa Cruz]] ||{{coord|12.472150386817194|-69.98618229648267|format=dms|name=Palm Island}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 17 |[[File:Aruba Renaissance Island - panoramio (1).jpg|110px]]|| [[Renaissance Island]]<br><small>(Flamingo Beach & Iguana Beach)</small>|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] || {{coord|12.50127|-70.02953|format=dms|name=Flamingo Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/6545291/flamingo-beach.html|title=Flamingo Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref> || |- ! style="text-align:center"| 26 |[[File:Rincon1.jpg|110px]]|| [[Rincon (Aruba)|Rincon]] || [[San Nicolas|San Nicolas Zuid]] ||{{coord|12.454731170852979|-69.87963636429994|format=dms|name=Rincon Beach}}<ref name=Google /> || panort di Grapefield |- ! style="text-align:center"| 27 | [[File:View of Rodgers Beach, San Nicolas Aruba (2026) 02.jpg|110px]] || [[Rodgers Beach]] ||[[San Nicolas|San Nicolas Zuid]]|| {{coord|12.41719|-69.88413|format=dms|name=Rodgers Beach}}<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/3577123/rodgers-beach.html|title=Rodgers Beach|website=GeoNames|access-date=}}</ref><ref name=Aruba /> || |- ! style="text-align:center"| 28 | || Santo Largo || [[Savaneta]] ||{{coord|12.45100|-69.95328|format=dms|name=Santo Largo Beach}} || |- ! style="text-align:center"| 29 |[[File:Surfside Beach (Aruba).jpeg|110px]] || Surfside || [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad Oost]] || {{coord|12.5063215093638|-70.03022095363487|format=dms|name=Surfside Beach}}<ref name=Aruba /><ref name=Google /> || |- ! style="text-align:center"| 30 | || Tres Trapi<br><small>(Boca Blanco)</small>|| Noord || {{coord|12.60242023|-70.05132|format=dms|name=Tres Trapi}} || |- ! style="text-align:center"| 31 |[[File:Wariruri Aruba.jpeg|110px]]|| Wariruri || [[Paradera]] ||{{coord|12.559253559320023|-69.98819072756311|format=dms|name=Wariruri Beach}}<ref name=Google /> || |- |} == Mira tambe == * [[Playa]] * [[Playanan den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} [[Category:Aruba]] 7r7006od7j1gjz73c5blqtwt9cz4wa1 0 14784 198255 198228 2026-07-25T16:22:32Z Kallmemel 14000 wikilink 198255 wikitext text/x-wiki Esaki ta un lista inkompleto di [[espesie]] segun [[Famia (biologia)|famia]] di [[araña]] hañá na [[Boneiru]], for di 2025. E ta basá riba materia kolektá durante ''Bonaire Estafette Expeditie'' (BEE). Un total di 47 espesie ta konosí, kaminda 20 espesie a wòrdu añadí durante e BEE. For di e 67 espesie, 26 no por a wòrdu identifiká na nivel di espesie i asta [[Género (biologia)|género]], manera ''[[Papiamenta bonay]]''[[Papiamenta bonay|,]] un espesie nobo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=IJland |voornaam=S. |titel=New records and an updated checklist of the spiders of Bonaire (Araneae) |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026884 |jaargang=64 |tijdschrift=Nederlandse Faunistische Mededelingen |datum=2025-01-01 |taal=en |issn=0169-2453 |pagina's=333–342 |last2=Verhoogt |first2=K.}}</ref> == Lista == === Araña identifiká: === ==== Anyphaenidae ==== # ''[[Anyphaenoides irusa]]'' ==== Araneidae ==== #<li value="2">''[[Argiope argentata]] ''</li> # ''Cyclosa turbinata'' # ''Eriophora edax'' # ''Eustala guttata'' # ''Larinia directa'' # ''Metepeira compsa'' # ''Nephila clavipes'' ==== Corinnidae ==== #<li value="9"> ''Creugas gulosus''</li> # ''Falconina melloi'' ==== Dictynidae ==== #<li value="11"> ''Dictyna meditata''</li> # ''Thallumetus simoni'' ==== Filistatidae ==== #<li value="13"> ''Kukulcania hibernalis''</li> ==== Gnaphosidae ==== #<li value="14"> ''Apopyllus now ''</li> ==== Linyphiidae ==== #<li value="15"> ''Erigone barrowsi''</li> # ''Tennesseellum formica'' ==== Mimetidae ==== #<li value="17"> ''Mimetus variegatus''</li> ==== Oonopidae ==== #<li value="18"> ''Escaphiella itys''</li> ==== Oxyopidae ==== #<li value="19"> ''Oxyopes salticus''</li> ==== Philodromidae ==== #<li value="20"> ''Philodromus traviatus''</li> ==== Pholcidae ==== #<li value="21"> ''Modisimus repens''</li> # ''Modisimus culicinus'' ==== Salticidae ==== #<li value="23"> ''[[Corythalia bonairensis]]''</li> # ''Hentzia antillana'' # ''Menemerus bivittatus'' # ''Metacyrba taeniola'' # ''Plexippus paykulli'' ==== Scytodidae ==== #<li value="28">''Scytodes fusca''</li> # ''Scytodes lineatipes'' ==== Selenopidae ==== #<li value="30"> ''[[Selenops curazao]]''</li> ==== Sparassidae ==== #<li value="31"> ''Heteropoda venatoria''</li> ==== Tetragnathidae ==== #<li value="32"> ''Leucauge argyra''</li> # ''Leucauge argyrobapta'' # ''Tetragnatha nitens'' ==== Theridiidae ==== #<li value="35"> ''Anelosimus studiosus''</li> # ''Coleosoma floridanum'' # ''Cryptachaea hirta'' # ''Faiditus caudatus'' # ''Latrodectus curacaviensis'' # ''Latrodectus geometricus'' # ''Latrodectus mactans'' # ''Platnickina adamsoni'' # ''Theridion dilucidum'' # ''Wamba crispulus'' ==== Thomisidae ==== #<li value="45"> ''Misumenops maculissparsus''</li> # ''Tmarus ineptus'' ==== Zodariidae ==== #<li value="47"> ''Antillorena polli''</li> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] [[Kategoria:Boneiru]] 6telra8qck0yeovjmj6w6sylvxsolfp 0 14826 198240 2026-07-25T12:55:43Z Kallmemel 14000 Created page with "{{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biolofia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a originalmente wòrdu deskribí dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref..." 198240 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biolofia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a originalmente wòrdu deskribí dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 5m3mfh38ooj1jxuih0grqxz2ola1k8e 198241 198240 2026-07-25T14:07:32Z Kallmemel 14000 198241 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |''A. argentata'' (Aruba) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biolofia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a originalmente wòrdu deskribí dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] l64d4y4hj57fzy9z4pzc55lw71eyfrj 198242 198241 2026-07-25T14:07:47Z Kallmemel 14000 198242 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' (Aruba) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biolofia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a originalmente wòrdu deskribí dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] e2z4dlm4ts2q3tarnr6y5u35d79gg9l 198243 198242 2026-07-25T14:08:00Z Kallmemel 14000 198243 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biolofia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a originalmente wòrdu deskribí dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] eh1018e388tixhge1ybfgjl0mql3f2t 198244 198243 2026-07-25T14:12:55Z Kallmemel 14000 198244 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biolofia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 1hnq1ig8ifqye96tpr0w4bu73ic53ju 198245 198244 2026-07-25T14:13:53Z Kallmemel 14000 198245 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] kupii60cucdfa8ng27ctg4vaxbg4rar 198246 198245 2026-07-25T14:54:30Z Kallmemel 14000 198246 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra den e kas di araña ta oumenta e frekuensha di kapturá presa.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] ds374l1e549wuids229h62dk1nbxnz7 198247 198246 2026-07-25T14:55:26Z Kallmemel 14000 198247 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] h5wpj28ac5hljhar8uy5zfw2miyceze 198248 198247 2026-07-25T15:01:00Z Kallmemel 14000 198248 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa, partikularmente eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 14ru55iwthnhkslai9n62s8xk9huqp2 198249 198248 2026-07-25T15:01:29Z Kallmemel 14000 198249 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] koef03sqwtepnylkge9j5tqrtbbpv6j 198250 198249 2026-07-25T15:02:55Z Kallmemel 14000 198250 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha pa ku patronchi di dekorashon di spenra den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] d123c7gcxx70ziblrd9lfqe4qgvpnor 198251 198250 2026-07-25T15:11:27Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198251 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] choqwyfoi8zn6prk86aw6xzsgtcbdc8 198256 198251 2026-07-25T16:26:39Z Kallmemel 14000 198256 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum ta den forma di un krus diagonal blanku.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 4u3guybn1pjwnsl7szfzzlgqufzjlt2 198257 198256 2026-07-25T16:41:46Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198257 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum ta den forma di un krus diagonal blanku. ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] g588k6rzohxoq1z8kih05zx2hspsnjw 198258 198257 2026-07-25T16:48:39Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198258 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal blanku. ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] ry4ww1gms2gp1krdyoq0dc0ej9714y6 198259 198258 2026-07-25T16:52:50Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198259 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal blanku. ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 1lr2gys3wyoiptoxn5b6iyux3xbz4te 198260 198259 2026-07-25T16:56:31Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198260 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X"). ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] ft5bc17tlu7e1eq3pfyktjzgpq0js53 198261 198260 2026-07-25T17:08:02Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198261 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X"). E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi). ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 4gurldwvoicer427wccaawjj42su1ng 198262 198261 2026-07-25T17:08:28Z Kallmemel 14000 /* Distribushon */ 198262 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X"). E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi).<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] junq795cl6bv29fg93bzfvq3dvgizbn 198263 198262 2026-07-25T17:09:40Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198263 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X"). E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 0ax77jrntt88dbxnyazzf1de0jla0hk 198264 198263 2026-07-25T17:57:10Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198264 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref>{{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] cj18jnyr3utx5dsyihiktmx0u1xhswh 198266 198264 2026-07-25T18:12:29Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198266 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |align=center }} {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 5tonsw6jjvhc51awu3qwkocq5pnjb2d 198268 198266 2026-07-25T18:14:33Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198268 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center }} {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] h46qaf24qfgu49fpfik69bce0x6idzp 198270 198268 2026-07-25T18:15:41Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198270 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] thkelnbtl6m1g79iympiqtx3q0wjcfn 198275 198270 2026-07-25T18:33:50Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198275 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ku abundansia di presa.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] eoa4fmfaffa1z2vpa10lbminoy7yg9g 198277 198275 2026-07-25T18:35:15Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198277 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente esnan eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 18wra9yf8xuvepl5f4lmgcg46hfm4pl 198280 198277 2026-07-25T18:40:32Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198280 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter: 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 13tlahv2knw47dab2g5jnk7w97z4bbu 198281 198280 2026-07-25T18:42:14Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ 198281 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] lbr81430qqnkuskqdcjb5t4gitbfwla 198327 198281 2026-07-26T09:55:52Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ +titulo 198327 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] ksry4pzyky3zg9hgm44c1mxzryyfcz6 198328 198327 2026-07-26T10:18:03Z Kallmemel 14000 /* Diskripshon */ ampiacion 198328 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Ambos e banda ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] pjmrviqnucqhfbak0p1ncblmuo4nx73 198329 198328 2026-07-26T10:18:48Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ 198329 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Ambos superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] er3j0wsdz6n7in3dezxekjpvf9jwqjr 198330 198329 2026-07-26T10:24:17Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ ampliacion 198330 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Ambos superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia ta abou.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] e86foikph7pyjau4ugjmkzxagjmpt1v 198331 198330 2026-07-26T10:27:11Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ 198331 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Ambos superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia ta abou.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] mr5opigc3k4xktahc2le26fek0kcqwd 198333 198331 2026-07-26T10:30:59Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ ampliacion 198333 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na sitio di kas di araña ku e presensha di ''A. argentata''. Ambos superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia ta abou.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] dzag3zz2dzvqyac0nlcnpgd5b5iij95 198334 198333 2026-07-26T10:31:59Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ 198334 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin. Ambos superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia ta abou.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] anl76c7ql3ulgdys7wcr7omf5kj7307 198335 198334 2026-07-26T10:32:17Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ 198335 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin. Ambos e superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia ta abou.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] iakmfvs8h493bxkz7se7uoaf293iiv6 198337 198335 2026-07-26T10:33:22Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ 198337 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin. Ambos e superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia di presa ta abou.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] c5oho9ecz3nhfmnq0n6302qev13z4k6 198345 198337 2026-07-26T11:01:40Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ ampliacion 198345 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin. Ambos e superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia di presa ta abou. Mayoria insekto polinisante ta karga pólen kual ta un fuente denso di nutriente nesesario pa e araña su kresementu i desaroyo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 57y6ttzt26k324mw0ex5uatnzpkyw9o 198347 198345 2026-07-26T11:11:17Z Kallmemel 14000 /* Spenra */ 198347 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo ta reflehá ultravioleta (UV).<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin. Ambos e superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia di presa ta abou. Mayoria insekto polinisante ta karga pólen kual ta un fuente denso di nutriente nesesario pa e araña su kresementu i desaroyo.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 2ztg6cpv12uylqgevb8mvtzane94ly5 198349 198347 2026-07-26T11:19:40Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ ampliacion 198349 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref name=":1">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo ta reflehá ultravioleta (UV).<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin.<ref name=":2" /> Tin espesie di insekto ta apto den mira i desviá for di sierto kas di araña.<ref name=":1" /> Ambos e superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia di presa ta abou. Mayoria insekto polinisante ta karga pólen kual ta un fuente denso di nutriente nesesario pa e araña su kresementu i desaroyo.<ref name=":2">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] qofaf0oabbqk9nemujrjjbn49i44qwy 198350 198349 2026-07-26T11:20:21Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ 198350 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref name=":1">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo ta reflehá ultravioleta (UV).<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin.<ref name=":2" /> Por ehèmpel, tin espesie di insekto ta apto den mira i desviá for di sierto kas di araña.<ref name=":1" /> Ambos e superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia di presa ta abou. Mayoria insekto polinisante ta karga pólen kual ta un fuente denso di nutriente nesesario pa e araña su kresementu i desaroyo.<ref name=":2">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 33iudtvl391os7xarzagyv6ecj8o1vh 198351 198350 2026-07-26T11:21:15Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ 198351 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref name=":1">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo ta reflehá ultravioleta (UV).<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin.<ref name=":2" /> Por ehèmpel, tin espesie di insekto ku ta apto den mira i desviá for di sierto kas di araña.<ref name=":1" /> Ambos e superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia di presa ta abou. Mayoria insekto polinisante ta karga pólen kual ta un fuente denso di nutriente nesesario pa e araña su kresementu i desaroyo.<ref name=":2">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 10c9pq3vv6zh9o5zaj5o9r9grnyrsxy 198352 198351 2026-07-26T11:22:20Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ 198352 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref name=":1">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo ta reflehá ultravioleta (UV).<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin.<ref name=":2" /> Por ehèmpel, tin espesie di insekto ku ta apto den mira i desviá for di sierto kas di araña.<ref name=":1" /> Ambos e superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante ora ku abundansia di presa ta abou. Mayoria insekto polinisante ta karga pólen kual ta un fuente denso di nutriente nesesario pa kresementu i desaroyo di araña.<ref name=":2">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] t32mkm4d0n2mwdii33tbnver9ctmlhi 198353 198352 2026-07-26T11:24:03Z Kallmemel 14000 /* Diet i yagmentu */ 198353 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref name=":1">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo ta reflehá ultravioleta (UV).<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=SIGNAL POLYMORPHISM IN THE WEB-DECORATING SPIDER ARGIOPE ARGENTATA IS CORRELATED WITH REDUCED SURVIVORSHIP AND THE PRESENCE OF STINGLESS BEES, ITS PRIMARY PREY |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin.<ref name=":2" /> Por ehèmpel, tin espesie di insekto ku ta apto den mira i desviá for di sierto kas di araña.<ref name=":1" /> Ambos e superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante, partikularmente ora ku abundansia di presa ta abou. Mayoria insekto polinisante ta karga pólen kual ta un fuente denso di nutriente nesesario pa kresementu i desaroyo di araña.<ref name=":2">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 80pbl6z38n9hi2od5hv8u3ck8uol4v5 198354 198353 2026-07-26T11:29:10Z Kallmemel 14000 198354 wikitext text/x-wiki {{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Argiope argentata'' |imagen=Silver Garden Orbweaver (Argiope argentata).jpg |descripcion=''A. argentata'' ([[Aruba]]) |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Arthropoda]] |clase=[[Arachnida]] |orden=[[Araña|Araneae]] |famia=[[Araneidae]] |genero=''[[Argiope]]'' |autor=[[Fabricius]] |fecha=1775 |parentesis=si |original=''Aranea argentata'' }} '''''Argiope argentata''''' ta un [[espesie]] di [[araña]] for di [[famia (biologia)|famia]] Araneidae. ''A. argentata'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Aranea argentata'' dor di Johann Christian Fabricius na 1775.<ref>{{Citeer boek |titel=Systema entomologiae : sistens insectorvm classes, ordines, genera, species, adiectis synonymis, locis, descriptionibvs, observationibvs / Io. Christ. Fabricii. |achternaam=Fabricius |voornaam=Johann Christian |url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/36510 |doi=10.5962/bhl.title.36510 |pagina's=431-441 |uitgever=In Officina Libraria Kortii, |plaats=Flensbvrgi et Lipsiae : |datum=1775}}</ref> == Distribushon == ''A. argentata'' ta distribuí for di Estadonan Uní pa islanan Karibense, i tan sur komo Argentina.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Agnarsson |voornaam=Ingi |titel=Phylogeography of a good Caribbean disperser: Argiope argentata (Araneae, Araneidae) and a new ‘cryptic’ species from Cuba |url=http://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=8729 |jaargang=625 |tijdschrift=ZooKeys |datum=2016-10-19 |doi=10.3897/zookeys.625.8729 |issn=1313-2970 |pmid=27833425 |pmc=5096361 |pagina's=25–44 |last2=LeQuier |first2=Stephanie M. |last3=Kuntner |first3=Matjaž |last4=Cheng |first4=Ren-Chung |last5=Coddington |first5=Jonathan A.}}</ref> == Diskripshon == === Spenra === E presensha di dekorashon di spenra (''stabilimentum'') den kas di araña ta oumenta frekuensha pa kapturá presa,<ref name=":1">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=Catherine L. |titel=Insect Attraction to Ultraviolet‐Reflecting Spider Webs and Web Decorations |url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2307/1940315 |tijdschrift=Ecology |datum=1990-04 |pagina's=616–623 |doi=10.2307/1940315 |issn=0012-9658 |taal=en |last2=Bernard |first2=Gary D. |jaargang=71 |nummer=2}}</ref> partikularmente spenra eksponé na solo ta reflehá ultravioleta (UV).<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Walter |voornaam=André |titel=The function of web decorations in orb web spiders |url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/frchs.2024.1384128/full |tijdschrift=Frontiers in Arachnid Science |datum=2024-04-03 |doi=10.3389/frchs.2024.1384128 |issn=2813-5083 |jaargang=3}}</ref> ''A. argentata'' ta hila mas dekorashon ora ku abundansia di presa ta altu.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Signal Polymorphism in the Web-Decorating Spider Argiope argentata is Correlated with Reduced Surevivorship and the Presence of Stingless Bees, it's Primary prey |url=https://academic.oup.com/evolut/article/55/5/986/6757863 |tijdschrift=Evolution |datum=2007-05-09 |pagina's=986–993 |doi=10.1111/j.0014-3820.2001.tb00615.x |taal=en |last2=Wolf |last3=Davis |last4=Hauber |first2=S. G. |first3=J. L. D. |first4=M. E. |last5=Maas |first5=J. L. |jaargang=55 |nummer=5}}</ref> E stabilimentum karakterístiko ta den forma di un krus diagonal ("X") ku patronchi zigzag. E krus diagonal ta funshoná komo defensa kontra fiera di ''Anolis'' ([[Género (biologia)|genero]] di lagadishi) dor di laga ''A. argentata'' aparesé mas grandi.<ref name=":0" /> ''A. argentata'' hubenil ta traha un stabilimentum denso den forma di disko (diameter di 3–33 mm)<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Schoener |voornaam=ThomasW. |titel=Stabilimenta characteristics of the spider Argiope argentata on small islands: support of the predator-defense hypothesis |url=http://link.springer.com/10.1007/BF00177771 |tijdschrift=Behavioral Ecology and Sociobiology |datum=1992-11 |doi=10.1007/BF00177771 |issn=0340-5443 |taal=en |last2=Spiller |first2=DavidA. |jaargang=31 |nummer=5}}</ref> ku ta kompletamente kubri e sentro.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=Robinson |voornaam=Michael H. |titel=THE STABILIMENTUM OF THE ORB WEB SPIDER, ARGIOPE ARGENTATA : AN IMPROBABLE DEFENCE AGAINST PREDATORS |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0008347X00049907/type/journal_article |tijdschrift=The Canadian Entomologist |datum=1970-06 |pagina's=641–655 |doi=10.4039/Ent102641-6 |issn=0008-347X |taal=en |last2=Robinson |first2=Barbara |jaargang=102 |nummer=6}}</ref> {{Multiple image |image1=Stabilimentum.jpg |caption1=Dekorashon di spenra (''stabilimentum'') formá komo un krus diagonal. |image2=Argiope argentée.jpg |caption2=Stabilimentum den forma di un disko. |align=center |total_width=400 }} === Diet i yagmentu === Mas presa ta wòrdu interseptá na kas di araña ku e presensha di ''A. argentata'', ku sin.<ref name=":2" /> Por ehèmpel, tin espesie di insekto ku ta apto den mira i desviá for di sierto kas di araña.<ref name=":1" /> Ambos e superfisie ''dorsal'' (lomba) i ''ventral'' (barika) di ''A. argentata'' ta atraé insekto polinisante, manera bèi. E superfisie dorsal ku ta reflehá UV ta ekslusivamente atraé mas insekto polinisante, partikularmente ora ku abundansia di presa ta abou. Mayoria insekto polinisante ta karga pólen kual ta un fuente denso di nutriente nesesario pa kresementu i desaroyo di araña.<ref name=":2">{{Citeer tijdschrift |achternaam=Craig |voornaam=C. L. |titel=Colour and Pattern in Predator-Prey Interactions: The Bright Body Colours and Patterns of a Tropical Orb-Spinning Spider Attract Flower-Seeking Prey |url=https://www.jstor.org/stable/2389923?origin=crossref |volume=8 |tijdschrift=Functional Ecology |datum=1994-10 |issue=5 |doi=10.2307/2389923 |pagina's=616 |last2=Ebert |first2=K.}}</ref> {{Appendix}} [[Kategoria:Araña]] 9tlv3431px237olewjyd9kvhtnkb258